సముత్పేతుర్మహావేగా హుతాశసమతేజసః। రథైశ్చ మత్తైర్నాగైశ్చ వాజిభిశ్చ మహాజవైః
వారు అగ్నిలా ప్రకాశిస్తూ, గొప్ప వేగంతో లేచారు; రథాలు, మత్తులో ఉన్న ఏనుగులు, వేగవంతమైన గుర్రాలతో బయలుదేరారు.
శస్త్రైశ్చ వివిధైస్తీక్ష్ణైః సర్వైశ్చోపహితా బలైః। తతస్తు దదృశుర్వీరా దీప్యమానం మహాకపిమ్
వివిధ రకాల పదునైన ఆయుధాలు, సర్వసన్నద్ధ బలగాలతో, ఆ వీరులు ఆ తర్వాత అగ్నిలా దహించిపోతున్న మహా వానరుణ్ణి చూశారు.
రశ్మిమన్తమివోద్యన్తం స్వతేజోరశ్మిమాలినమ్। తోరణస్థం మహావేగం మహాసత్త్వం మహాబలమ్
తన స్వంత తేజస్సుతో చుట్టబడి, ఉదయించే సూర్యుడిలా కాంతివంతంగా, ద్వారపైన నిలబడి, వేగవంతుడూ, మహాశక్తిశాలి, మహాబలశాలి అయిన వానరుడు ప్రకాశించాడు.
మహామతిం మహోత్సాహం మహాకాయం మహాభుజమ్। తం సమీక్ష్యైవ తే సర్వే దిక్షు సర్వాస్వవస్థితాః
మహామతి, మహోత్సాహం, విస్తారమైన శరీరం, బలమైన భుజాలు కలిగిన వాడిని చూసి, అన్ని దిక్కులలో ఉన్న వారు అంతా అతనిని గమనించారు.
తైస్తైః ప్రహరణైర్భీమైరభిపేతుస్తతస్తతః। తస్య పఞ్చాయసాస్తీక్ష్ణాః సితాః పీతముఖాః శరాః। శిరస్యుత్పలపత్రాభా దుర్ధరేణ నిపాతితాః
అప్పుడు వారు భయంకరమైన ఆయుధాలతో అన్ని వైపుల నుంచి దాడి చేశారు. దుర్ధరుడు, ఉత్కృష్టమైన ఐదు ఉక్కు అంచులు, తెల్లటి, పసుపు తలలు కలిగిన బాణాలను, కమలదళాల్లాంటి బాణాలను అతని తలపైకి వదిలాడు.
స తైః పఞ్చభిరావిద్ధః శరైః శిరసి వానరః। ఉత్పపాత నదన్ వ్యోమ్ని దిశో దశ వినాదయన్
ఆ ఐదు బాణాలతో తలపై గాయపడ్డ వానరుడు, గర్జిస్తూ ఆకాశంలోకి ఎగిరి, పది దిక్కులనూ ప్రతిధ్వనించేలా చేశాడు.
తతస్తు దుర్ధరో వీరః సరథః సజ్జకార్ముకః। కిరన్ శరశతైర్నైకైరభిపేదే మహాబలః
ఆ తర్వాత వీరుడు అయిన దుర్ధరుడు, తన రథంతో, సిద్ధంగా ఉన్న విల్లు చేతబట్టి, అనేక బాణాలను వర్షంలా వదులుతూ, ఆ మహాబలిని ఎదుర్కొంటూ వచ్చాడు.
స కపిర్వారయామాస తం వ్యోమ్ని శరవర్షిణమ్। వృష్టిమన్తం పయోదాన్తే పయోదమివ మారుతః
ఆకాశంలో బాణవర్షం కురిపిస్తున్న ఆ ధనుర్ధారిని వానరుడు అడ్డుకున్నాడు. వర్షకాలం చివరలో మేఘాన్ని గాలి ఎలా చెదరగొడుతుందో అలా అతడిని తిప్పికొట్టాడు.
అర్ద్యమానస్తతస్తేన దుర్ధరేణానిలాత్మజః। చకార నినదం భూయో వ్యవర్ధత చ వీర్యవాన్
దుర్ధరుడు దాడి చేస్తుండగా, వాయుపుత్రుడు మళ్లీ గర్జించి, తన శౌర్యాన్ని మరింత పెంచుకున్నాడు.
స దూరం సహసోత్పత్య దుర్ధరస్య రథే హరిః। నిపపాత మహావేగో విద్యుద్రాశిర్గిరావివ
ఆ వెంటనే ఆ వానరుడు దూరం నుంచి ఒక్కసారిగా ఎగిరి, మహావేగంతో దుర్ధరుని రథంపై పడి, మెరుపు మేఘం కొండపై పడినట్టు కనిపించాడు.
తతః స మథితాష్టాశ్వం రథం భగ్నాక్షకూబరమ్। విహాయ న్యపతద్ భూమౌ దుర్ధరస్త్యక్తజీవితః
ఎనిమిది గుర్రాలు నశించి, రథం చక్రం, దండం విరిగిపోవడంతో, దుర్ధరుడు తన ప్రాణం వదిలి, రథాన్ని వదిలేసి నేలపై పడిపోయాడు.
తం విరూపాక్షయూపాక్షౌ దృష్ట్వా నిపతితం భువి। తౌ జాతరోషౌ దుర్ధర్షావుత్పేతతురరిందమౌ
దుర్ధరుడు నేలపై పడిపోతున్నాడని చూసి, విరూపాక్షుడు, యూపాక్షుడు ఇద్దరూ కోపంతో, ఎదుర్కొనలేని వీరులుగా, శత్రువులను సంహరించే వారు ఎగిరిపడ్డారు.
స తాభ్యాం సహసోత్ప్లుత్య విష్ఠితో విమలేఽమ్బరే। ముద్గరాభ్యాం మహాబాహుర్వక్షస్యభిహతః కపిః
అప్పుడు ఆ మహాబాహువు అయిన వానరుడు వారిద్దరితో కలిసి ఒక్కసారిగా నిర్మలమైన ఆకాశంలోకి ఎగిరాడు. వారు తమ గదలతో అతని ఛాతిపై బలంగా కొట్టారు.
తయోర్వేగవతోర్వేగం నిహత్య స మహాబలః। నిపపాత పునర్భూమౌ సుపర్ణ ఇవ వేగితః
వారు చూపిన వేగాన్ని అధిగమించిన ఆ మహాబలుడు, సుపర్ణుడు వేగంగా పడిపోవడం లాగా, మళ్లీ భూమిపైకి పడిపోయాడు.
స సాలవృక్షమాసాద్య సముత్పాట్య చ వానరః। తావుభౌ రాక్షసౌ వీరౌ జఘాన పవనాత్మజః
వానరుడు ఒక సాలవృక్షాన్ని పక్కనుండి పీకి, ఆ ఇద్దరు రాక్షసవీరులను, వాయుపుత్రుడు అయిన వాడు, సంహరించాడు.
తతస్తాంస్త్రీన్ హతాన్ జ్ఞాత్వా వానరేణ తరస్వినా। అభిపేదే మహావేగః ప్రహస్య ప్రఘసో బలీ
ఆ ముగ్గురిని శక్తివంతమైన వానరుడు చంపాడని తెలుసుకుని, మహావేగశాలి, బలవంతుడు అయిన ప్రఘసుడు నవ్వుతూ ముందుకు వచ్చాడు.
భాసకర్ణశ్చ సంక్రుద్ధః శూలమాదాయ వీర్యవాన్। ఏకతః కపిశార్దూలం యశస్వినమవస్థితౌ
భాసకర్ణుడు కోపంతో, శక్తివంతుడై, శూలాన్ని తీసుకుని, ఇద్దరూ కపిశార్దూలుడైన ప్రతిష్ఠాత్మకుడిని ఎదుర్కొంటూ నిలబడ్డారు.
పట్టిశేన శితాగ్రేణ ప్రఘసః ప్రత్యపోథయత్। భాసకర్ణశ్చ శూలేన రాక్షసః కపికుఞ్జరమ్
ప్రఘసుడు పదునైన పట్టు చేతితో వానరిని గాయపరిచాడు. భాసకర్ణుడు రాక్షసుడు శూలంతో వానరిని దాడిచేశాడు.
స తాభ్యాం విక్షతైర్గాత్రైరసృగ్దిగ్ధతనూరుహః। అభవద్ వానరః క్రుద్ధో బాలసూర్యసమప్రభః
వారిద్దరి చేత గాయపడిన వానరుడి అవయవాలు రక్తంతో తడిసి, కోపంతో, బాలసూర్యుడిలా ప్రకాశించాడు.
సముత్పాట్య గిరేః శృఙ్గం సమృగవ్యాలపాదపమ్। జఘాన హనుమాన్ వీరో రాక్షసౌ కపికుఞ్జరః। గిరిశృఙ్గసునిష్పిష్టౌ తిలశస్తౌ బభూవతుః
హనుమంతుడు, వానరులలో గజరాజు, పర్వతశిఖరాన్ని, దాని మీద ఉన్న జంతువులు, పాములు, చెట్లతో సహా పీకి, ఆ ఇద్దరు రాక్షసులను సంహరించాడు. ఆ పర్వతశిఖరంతో నుజ్జునుజ్జయిన వారిద్దరూ నువ్వుల్లా మారిపోయారు.
తతస్తేష్వవసన్నేషు సేనాపతిషు పఞ్చసు। బలం తదవశేషం తు నాశయామాస వానరః
ఆయిదుగురు సేనాధిపతులు పడిపోయిన తరువాత, మిగిలిన దళాన్ని ఆ వానరుడు పూర్తిగా నాశనం చేశాడు.
అశ్వైరశ్వాన్ గజైర్నాగాన్ యోధైర్యోధాన్ రథై రథాన్। స కపిర్నాశయామాస సహస్రాక్ష ఇవాసురాన్
అశ్వాలతో అశ్వాలను, గజాలతో గజాలను, యోధులతో యోధులను, రథాలతో రథాలను ఎదుర్కొంటూ, ఆ కపి ఇంద్రుడు అసురులను సంహరించినట్లు వారిని సంహరించాడు.
హయైర్నాగైస్తురంగైశ్చ భగ్నాక్షైశ్చ మహారథైః। హతైశ్చ రాక్షసైర్భూమీ రుద్ధమార్గా సమన్తతః
అశ్వాలు, గజాలు, వేగంగా పరిగెత్తే కుదిరిన కాళ్లు, విరిగిన రథాలు, చనిపోయిన రాక్షసులతో భూమి అన్ని వైపులా అడ్డుగా మారింది.
తతః కపిస్తాన్ ధ్వజినీపతీన్ రణే నిహత్య వీరాన్ సబలాన్ సవాహనాన్। తథైవ వీరః పరిగృహ్య తోరణం కృతక్షణః కాల ఇవ ప్రజాక్షయే
తర్వాత ఆ కపి, యుద్ధంలో ఆ ధైర్యవంతులైన సేనాధిపతులను వారి సైన్యాలతో, వాహనాలతో కలిపి సంహరించి, తలుపు దగ్గర నిలబడి, సమయం వచ్చినప్పుడు ప్రాణులను నాశనం చేసే కాలుడు లాగా సిద్ధంగా ఉన్నాడు.
thumb|సప్తచత్వారింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే సున్దరకాణ్డే సప్తచత్వారింశః సర్గః ॥౫-
నలభైఏడు వ అధ్యాయం వినండి.
సేనాపతీన్ పఞ్చ స తు ప్రమాపితాన్ హనూమతా సానుచరాన్ సవాహనాన్। నిశమ్య రాజా సమరోద్ధతోన్ముఖం కుమారమక్షం ప్రసమైక్షతాక్షమ్
హనుమంతుడు ఐదుగురు సేనాధిపతులను వారి అనుచరులతో, వాహనాలతో కలిపి జయించినట్టు విని, యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా ఉన్న రాజు కుమారుడు అక్షుని దృష్టితో గమనించాడు.
స తస్య దృష్ట్యర్పణసమ్ప్రచోదితః ప్రతాపవాన్ కాఞ్చనచిత్రకార్ముకః। సముత్పపాతాథ సదస్యుదీరితో ద్విజాతిముఖ్యైర్హవిషేవ పావకః
రాజు చూపుతో ప్రేరేపించబడిన ఆ పరాక్రమశాలి అక్షుడు, బంగారు అలంకరణలతో కూడిన విల్లు ధరించి, సభలో పూజారులు హోమానికి అగ్నిని పిలిచినట్టు లేచి నిలిచాడు.
తతో మహాన్ బాలదివాకరప్రభం ప్రతప్తజామ్బూనదజాలసంతతమ్। రథం సమాస్థాయ యయౌ స వీర్యవాన్ మహాహరిం తం ప్రతి నైర్ఋతర్షభః
ఆ తరువాత, బాలసూర్యుడిలా ప్రకాశించే, వేడి బంగారు జాలాలతో అలంకరించిన గొప్ప రథాన్ని ఎక్కి, పరాక్రమవంతుడైన ఆ రాక్షసాధిపతి మహాబలుడైన వానరుని ఎదుర్కొనడానికి బయలుదేరాడు.
తతస్తపఃసంగ్రహసంచయార్జితం ప్రతప్తజామ్బూనదజాలచిత్రితమ్। పతాకినం రత్నవిభూషితధ్వజం మనోజవాష్టాశ్వవరైః సుయోజితమ్
తపస్సు సంపాదనతో లభించిన, వేడి బంగారు అలంకరణలతో, పతాకలతో, రత్నాలతో అలంకరించిన ధ్వజంతో, ఎనిమిది వేగవంతమైన అశ్వాలతో బాగా జోడించబడిన ఆ రథం ఉంది.
సురాసురాధృష్యమసఙ్గచారిణం తడిత్ప్రభం వ్యోమచరం సమాహితమ్। సతూణమష్టాసినిబద్ధబన్ధురం యథాక్రమావేశితశక్తితోమరమ్
దేవతలు, దానవులు కూడా ఎదుర్కోలేని, స్వేచ్ఛగా సంచరించే, మెరుపులా ప్రకాశించే, ఆకాశంలో ప్రయాణించే, తుపాకులు, ఎనిమిది ఖడ్గాలు బలంగా కట్టిన, వరుసగా శక్తి, తోమరాలతో అమర్చిన ఆ రథం.