లతాగృహైశ్చిత్రగృహైశ్చ సాదితై- ర్వ్యాలైర్మృగైరార్తరవైశ్చ పక్షిభిః। శిలాగృహైరున్మథితైస్తథా గృహైః ప్రణష్టరూపం తదభూన్మహద్ వనమ్
వెల్లెలతో చేసిన గృహాలు, అలంకార గృహాలు ధ్వంసమై, అడవి జంతువులు, పక్షులు బాధతో అరుస్తూ, రాళ్లతో చేసిన గృహాలు కూడా పగిలిపోవడంతో, ఆ గొప్ప అడవి గుర్తుపట్టలేని విధంగా మారింది.
సా విహ్వలాశోకలతాప్రతానా వనస్థలీ శోకలతాప్రతానా। జాతా దశాస్యప్రమదావనస్య కపేర్బలాద్ధి ప్రమదావనస్య
ఆ అడవి, విషాదంలో మునిగిపోయిన వెల్లె సమూహాలతో, దశముఖుడి స్త్రీల ప్రమదావనంలా మారింది. ఇది అంతా వానరుని బలమే కారణం.
తతః స కృత్వా జగతీపతేర్మహాన్ మహద్ వ్యలీకం మనసో మహాత్మనః। యుయుత్సురేకో బహుభిర్మహాబలైః శ్రియా జ్వలంస్తోరణమాశ్రితః కపిః
అప్పుడు భూమిపతికి, మహాత్ముడైన రాముని మనసుకు కూడా, గొప్ప అపరాధం చేసిన వానరుడు, ఒక్కడే, అనేక మహాబలులతో యుద్ధానికి సిద్ధమై, తేజస్సుతో మెరిసిపోతూ, ద్వారంలో నిలిచాడు.
thumb|ద్విచత్వారింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే సున్దరకాణ్డే ద్విచత్వారింశః సర్గః ॥౫-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో, సుందరకాండలో, నలభై రెండవ సర్గను వినండి.
తతః పక్షినినాదేన వృక్షభఙ్గస్వనేన చ। బభూవుస్త్రాససమ్భ్రాన్తాః సర్వే లఙ్కానివాసినః
అప్పుడు పక్షుల అరుపులతో, చెట్లు విరిగిపడుతున్న శబ్దంతో, లంకా నివాసులందరూ భయంతో, గందరగోళంగా మారిపోయారు.
తతో గతాయాం నిద్రాయాం రాక్షస్యో వికృతాననాః। తద్ వనం దదృశుర్భగ్నం తం చ వీరం మహాకపిమ్
ఆ తరువాత నిద్ర పోయిన తరువాత, భయంకరమైన ముఖాలున్న రాక్షసస్త్రీలు, ఆ ధ్వంసమైన ఉద్యానవనాన్ని, ఆ వీరుడైన మహాకపిని చూశారు.
స తా దృష్ట్వా మహాబాహుర్మహాసత్త్వో మహాబలః। చకార సుమహద్రూపం రాక్షసీనాం భయావహమ్
అప్పుడు మహాబలుడు, మహాత్ముడు అయిన వానరుడు ఆ రాక్షసస్త్రీలను చూసి, భయంకరమైన గొప్ప రూపాన్ని ధరించాడు.
తతస్తు గిరిసంకాశమతికాయం మహాబలమ్। రాక్షస్యో వానరం దృష్ట్వా పప్రచ్ఛుర్జనకాత్మజామ్
తర్వాత, కొండలా పెద్దదిగా, అపారమైన బలంతో ఉన్న ఆ వానరుణ్ని చూసి, రాక్షసస్త్రీలు జనకుని కుమార్తెను అడిగారు.
కోఽయం కస్య కుతో వాయం కింనిమిత్తమిహాగతః। కథం త్వయా సహానేన సంవాదః కృత ఇత్యుత
ఇవ్వాడు ఎవరు? ఎవరివాడు? ఎక్కడినుంచి వచ్చాడు? ఏ కారణంతో ఇక్కడికి వచ్చాడు? నువ్వు ఇతడితో ఎలా మాట్లాడావు?
ఆచక్ష్వ నో విశాలాక్షి మా భూత్తే సుభగే భయమ్। సంవాదమసితాపాఙ్గి త్వయా కిం కృతవానయమ్
విశాలమైన కళ్లవాడివి, భయపడకురా సుభగే, నువ్వు ఇతడితో ఏం మాట్లాడావో మాకు చెప్పు, నల్లని కళ్లవాడివి.
అథాబ్రవీత్ తదా సాధ్వీ సీతా సర్వాఙ్గశోభనా। రక్షసాం కామరూపాణాం విజ్ఞానే కా గతిర్మమ
అప్పుడు ఆ సతీమంతుడు, అందమైన సీతా ఇలా చెప్పింది: 'ఈ రూపాలు మార్చుకునే రాక్షసులను గుర్తించడంలో నాకు ఏమి మార్గం ఉంది?'
యూయమేవాస్య జానీత యోఽయం యద్ వా కరిష్యతి। అహిరేవ హ్యహేః పాదాన్ విజానాతి న సంశయః
ఇవ్వాడు ఎవరో, ఏం చేయబోతున్నాడో మీరే తెలుసుకోగలరు. పాము పాదాలను మరొక పాము గుర్తించగలిగినట్టు, దీనిలో సందేహమే లేదు.
అహమప్యతిభీతాస్మి నైవ జానామి కో హ్యయమ్। వేద్మి రాక్షసమేవైనం కామరూపిణమాగతమ్
నాకూ చాలా భయం వేస్తోంది. ఇతడు ఎవరో నాకు తెలియదు. ఇతడు ఏదో రూపంలో వచ్చిన రాక్షసుడని అనుకుంటున్నాను.
వైదేహ్యా వచనం శ్రుత్వా రాక్షస్యో విద్రుతా ద్రుతమ్। స్థితాః కాశ్చిద్గతాః కాశ్చిద్ రావణాయ నివేదితుమ్
వైదేహి మాటలు విని, రాక్షసస్త్రీలు వెంటనే చెల్లాచెదురయ్యారు; కొందరు అక్కడే నిలిచారు, మరికొందరు రావణునికి చెప్పడానికి వెళ్లారు.
రావణస్య సమీపే తు రాక్షస్యో వికృతాననాః। విరూపం వానరం భీమం రావణాయ న్యవేదిషుః
రావణుని సమక్షంలో, భయంకరమైన ముఖాలున్న రాక్షసస్త్రీలు, భయానకమైన వానరుడి గురించి రావణునికి చెప్పారు.
అశోకవనికామధ్యే రాజన్ భీమవపుః కపిః। సీతయా కృతసంవాదస్తిష్ఠత్యమితవిక్రమః
ఓ రాజా, అశోకవనంలో భయంకరమైన రూపంతో, అపారమైన శౌర్యంతో ఉన్న వానరుడు, సీతతో మాట్లాడి అక్కడ నిలిచాడు.
న చ తం జానకీ సీతా హరిం హరిణలోచనా। అస్మాభిర్బహుధా పృష్టా నివేదయితుమిచ్ఛతి
జనకుని కుమార్తె అయిన సీతా, మృగనయనిగా ఉన్న ఆమెను మేమెంతోగా అడిగినా, ఆ వానరుని గురించి ఏమీ చెప్పాలనుకోవడం లేదు.
వాసవస్య భవేద్ దూతో దూతో వైశ్రవణస్య వా। ప్రేషితో వాపి రామేణ సీతాన్వేషణకాఙ్క్షయా
ఇతడు వాయుదేవుని దూత అయి ఉండవచ్చు, కుబేరుని దూత అయి ఉండవచ్చు, లేక రాముడు సీతను వెతకమని పంపినవాడై ఉండవచ్చు.
తేనైవాద్భుతరూపేణ యత్తత్తవ మనోహరమ్। నానామృగగణాకీర్ణం ప్రమృష్టం ప్రమదావనమ్
అదే అద్భుతమైన, మనసును ఆకట్టుకునే రూపంతో, అనేక జంతువులతో నిండిన ఆ ప్రమదావనాన్ని అతడు ధ్వంసం చేశాడు.
న తత్ర కశ్చిదుద్దేశో యస్తేన న వినాశితః। యత్ర సా జానకీ దేవీ స తేన న వినాశితః
ఆ వనంలో అతడు నాశనం చేయని ప్రదేశం లేదు. దేవి జనకీ ఉన్న చోటు తప్ప, మిగతా అంతా అతడు ధ్వంసం చేశాడు.
జానకీరక్షణార్థం వా శ్రమాద్ వా నోపలక్ష్యతే। అథవా కః శ్రమస్తస్య సైవ తేనాభిరక్షితా
జనకిని కాపాడటానికో, అలసట వల్లనో, ఏ కారణమో తెలియదు. కాని అతడికి అలసట ఏముంటుంది? ఆమెను మాత్రమే అతడు రక్షించాడు.
చారుపల్లవపత్రాఢ్యం యం సీతా స్వయమాస్థితా। ప్రవృద్ధః శింశపావృక్షః స చ తేనాభిరక్షితః
సీతా స్వయంగా కూర్చున్న, అందమైన పచ్చని ఆకులతో నిండిన పెద్ద శింశపా చెట్టును కూడా అతడు కాపాడాడు.
తస్యోగ్రరూపస్యోగ్రం త్వం దణ్డమాజ్ఞాతుమర్హసి। సీతా సమ్భాషితా యేన వనం తేన వినాశితమ్
భయంకరమైన రూపమున్న వాడికి, సీతతో మాట్లాడి, వనాన్ని నాశనం చేసిన వాడికి, నీవు కఠినమైన శిక్ష విధించాలి.
మనఃపరిగృహీతాం తాం తవ రక్షోగణేశ్వర। కః సీతామభిభాషేత యో న స్యాత్ త్యక్తజీవితః
రాక్షసుల అధిపతీ, నీ మనసులో స్థానం పొందిన సీతతో, తన ప్రాణాన్ని లెక్కచేయని వాడే మాట్లాడగలడు.
రాక్షసీనాం వచః శ్రుత్వా రావణో రాక్షసేశ్వరః। చితాగ్నిరివ జజ్వాల కోపసంవర్తితేక్షణః
రాక్షసస్త్రీలు చెప్పిన మాటలు విన్న రాక్షసుల అధిపతి రావణుడు, కోపంతో కళ్లు ఎర్రగా మెరుస్తూ, చితాగ్నిలా మండిపడ్డాడు.
తస్య క్రుద్ధస్య నేత్రాభ్యాం ప్రాపతన్నశ్రుబిన్దవః। దీప్తాభ్యామివ దీపాభ్యాం సార్చిషః స్నేహబిన్దవః
అతడు కోపంతో ఉన్నప్పుడు, అతని రెండు కళ్ల నుంచి కన్నీటి బొట్లు జారిపడ్డాయి. అవి మండుతున్న దీపాల నుంచి నూనెబొట్లు జారినట్టుగా కనిపించాయి.
ఆత్మనః సదృశాన్ వీరాన్ కింకరాన్నామ రాక్షసాన్। వ్యాదిదేశ మహాతేజా నిగ్రహార్థం హనూమతః
అతడు గొప్ప తేజస్సుతో Hanumānను పట్టుకోవడానికి, తనలాంటి వీరులైన కింకర అనే రాక్షసులను ఆజ్ఞాపించాడు.
తేషామశీతిసాహస్రం కింకరాణాం తరస్వినామ్। నిర్యయుర్భవనాత్ తస్మాత్ కూటముద్గరపాణయః
ఆ వేగవంతమైన కింకరులు ఎనభై వేల మంది, చేతుల్లో గదలు, ముదగరాలు పట్టుకుని ఆ భవనం నుంచి బయటకు వచ్చారు.
మహోదరా మహాదంష్ట్రా ఘోరరూపా మహాబలాః। యుద్ధాభిమనసః సర్వే హనూమద్గ్రహణోన్ముఖాః
వారు పెద్ద పొట్టలు, పెద్ద పళ్లతో, భయంకరమైన రూపంతో, అపారమైన బలంతో, యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా, Hanumānను పట్టుకోవడానికి ముందుకు సాగారు.
తే కపిం తం సమాసాద్య తోరణస్థమవస్థితమ్। అభిపేతుర్మహావేగాః పతంగా ఇవ పావకమ్
వారు Hanumānను ద్వారంపై నిలబడి ఉన్నట్టుగా చూసి, అతని మీద పెద్ద వేగంతో పడి దూకారు. అది మంటవైపు పరిగెత్తే పురుగుల్లా ఉండింది.