మనఃశిలాయాస్తిలకో గణ్డపార్శ్వే నివేశితః। త్వయా ప్రణష్టే తిలకే తం కిల స్మర్తుమర్హసి
నీవు పెట్టిన మణిపూస పోయినప్పుడు, నువ్వే నా చెంపపై పెట్టిన మానశిలా పూతను గుర్తు చేసుకోగలవు.
స వీర్యవాన్ కథం సీతాం హృతాం సమనుమన్యసే। వసన్తీం రక్షసాం మధ్యే మహేన్ద్రవరుణోపమ
మహేంద్రుడు, వరుణుడితో సమానమైన ఆ పరాక్రమవంతుడు, రాక్షసుల మధ్య ఉన్న సీతను అపహరించబడినదిగా ఎలా సహించగలడు?
ఏష చూడామణిర్దివ్యో మయా సుపరిరక్షితః। ఏతం దృష్ట్వా ప్రహృష్యామి వ్యసనే త్వామివానఘ
ఈ దివ్యమైన చూడామణిని నేను ఎంతో జాగ్రత్తగా కాపాడుకున్నాను. దీనిని నీకు చూపిస్తూ, కష్టంలోనూ నిన్ను చూసినట్టుగా సంతోషిస్తున్నాను, పాపరహితుడా.
ఏష నిర్యాతితః శ్రీమాన్ మయా తే వారిసమ్భవః। అతః పరం న శక్ష్యామి జీవితుం శోకలాలసా
నీకు పంపిన ఈ పవిత్రమైన నీటిలో పుట్టిన మణి, ఇకపై నేను దుఃఖంతో మిగిలిన ఆశతో బ్రతకలేను.
అసహ్యాని చ దుఃఖాని వాచశ్చ హృదయచ్ఛిదః। రాక్షసైః సహ సంవాసం త్వత్కృతే మర్షయామ్యహమ్
అసహ్యమైన బాధలు, హృదయాన్ని కోయే మాటలు, రాక్షసులతో కలిసి ఉండటం — ఇవన్నీ నీ కోసమే నేను భరిస్తున్నాను.
ధారయిష్యామి మాసం తు జీవితం శత్రుసూదన। మాసాదూర్ధ్వం న జీవిష్యే త్వయా హీనా నృపాత్మజ
శత్రువులను సంహరించే వాడా, నేను ఒక నెల వరకు ప్రాణం నిలుపుతాను. ఆ తరువాత నీవు లేకుండా బ్రతకలేను, రాజకుమారుడా.
ఘోరో రాక్షసరాజోఽయం దృష్టిశ్చ న సుఖా మయి। త్వాం చ శ్రుత్వా విషజ్జన్తం న జీవేయమపి క్షణమ్
ఈ భయంకరమైన రాక్షసరాజు ఇక్కడ ఉన్నాడు. అతని చూపు నాకు అసహ్యంగా ఉంది. నీవు నిరాశగా ఉన్నావని వింటే, ఒక్క క్షణం కూడా బ్రతకను.
వైదేహ్యా వచనం శ్రుత్వా కరుణం సాశ్రుభాషితమ్। అథాబ్రవీన్మహాతేజా హనూమాన్ మారుతాత్మజః
వైదేహి కన్నీళ్లతో, హృదయాన్ని తాకే దయనీయమైన మాటలు చెప్పిన తరువాత, మహాతేజస్సు కలిగిన హనుమంతుడు, వాయుపుత్రుడు ఇలా అన్నాడు.
త్వచ్ఛోకవిముఖో రామో దేవి సత్యేన తే శపే। రామే శోకాభిభూతే తు లక్ష్మణః పరితప్యతే
అమ్మా, నీ దుఃఖంతో రాముడు సంతోషాన్ని విడిచిపెట్టాడు అని నిజంగా ప్రమాణంగా చెబుతున్నాను. రాముడు దుఃఖంలో మునిగిపోయినప్పుడు లక్ష్మణుడూ బాధపడుతున్నాడు.
దృష్టా కథంచిద్ భవతీ న కాలః పరిదేవితుమ్। ఇమం ముహూర్తం దుఃఖానామన్తం ద్రక్ష్యసి భామిని
ఎలాగోలా నిన్ను కనుగొన్నాం. ఇప్పుడు ఏడవడానికి సమయం కాదు. ఈ క్షణంలోనే నీ బాధలకు అంతం కనిపిస్తుంది, మహాభాగ్యవంతురాలా.
తావుభౌ పురుషవ్యాఘ్రౌ రాజపుత్రావనిన్దితౌ। త్వద్దర్శనకృతోత్సాహౌ లఙ్కాం భస్మీకరిష్యతః
ఆ ఇద్దరూ మానవసింహులు, నిందలేని రాజకుమారులు, నిన్ను చూడాలని ఉత్సాహంతో, లంకను బూడిద చేస్తారు.
హత్వా తు సమరే రక్షో రావణం సహబాన్ధవైః। రాఘవౌ త్వాం విశాలాక్షి స్వాం పురీం ప్రతి నేష్యతః
యుద్ధంలో రాక్షసుడైన రావణుడిని అతని బంధువులతో కలిసి చంపి, ఆ ఇద్దరు రాఘవులు, విశాలమైన కళ్ళు కలిగినవాడా, నిన్ను తమ స్వగ్రామానికి తీసుకెళ్తారు.
యత్తు రామో విజానీయాదభిజ్ఞానమనిన్దితే। ప్రీతిసంజననం భూయస్తస్య త్వం దాతుమర్హసి
నిందలేని వాడా, రాముడు గుర్తించేందుకు, అతనికి మరింత ఆనందం కలిగించేందుకు, నీవు ఒక గుర్తు ఇవ్వాలి.
సాబ్రవీద్ దత్తమేవాహో మయాభిజ్ఞానముత్తమమ్। ఏతదేవ హి రామస్య దృష్ట్వా యత్నేన భూషణమ్
ఆమె ఇలా చెప్పింది: 'నేను ఇప్పటికే ఉత్తమమైన గుర్తు ఇచ్చాను. రాముడు ఎంతో జాగ్రత్తగా చూసుకున్న ఈ ఆభరణాన్ని చూసి గుర్తుపడతాడు.'
శ్రద్ధేయం హనుమన్ వాక్యం తవ వీర భవిష్యతి। స తం మణివరం గృహ్య శ్రీమాన్ ప్లవగసత్తమః
హనుమంతా, నీ మాట నమ్మదగినదే. అప్పుడు ఆ కాపిలు శ్రేష్ఠుడు, ఆ విలువైన మణిని తీసుకున్నాడు.
ప్రణమ్య శిరసా దేవీం గమనాయోపచక్రమే। తముత్పాతకృతోత్సాహమవేక్ష్య హరియూథపమ్
దేవిని తలవంచి నమస్కరించి, వెళ్ళడానికి సిద్ధమయ్యాడు. ఆ సమయంలో ఆ హరివృందాధిపతి ఎగిరిపోవడానికి ఉత్సాహంగా ఉన్నాడని చూసింది.
వర్ధమానం మహావేగమువాచ జనకాత్మజా। అశ్రుపూర్ణముఖీ దీనా బాష్పగద్గదయా గిరా
ఆ సమయంలో జనకుని కుమార్తె, కన్నీళ్లతో నిండిన ముఖంతో, దుఃఖంతో, కన్నీటి గొంతుతో అతనితో ఇలా చెప్పింది.
హనూమన్ సింహసంకాశౌ భ్రాతరౌ రామలక్ష్మణౌ। సుగ్రీవం చ సహామాత్యం సర్వాన్ బ్రూయా అనామయమ్
హనుమంతా, సింహసమానమైన రాముడు, లక్ష్మణుడు, సుగ్రీవుడు మరియు అతని మంత్రులతో సహా అందరికీ నా క్షేమాన్ని తెలియజేయాలి.
యథా చ స మహాబాహుర్మాం తారయతి రాఘవః। అస్మాద్ దుఃఖామ్బుసంరోధాత్ త్వం సమాధాతుమర్హసి
బలమైన భుజాలు కలిగిన రాఘవుడు ఈ దుఃఖసముద్రం నుండి నన్ను ఎలా రక్షిస్తాడో, నీవు కూడా అది జరిగేలా చూడాలి.
ఇదం చ తీవ్రం మమ శోకవేగం రక్షోభిరేభిః పరిభర్త్సనం చ। బ్రూయాస్తు రామస్య గతః సమీపం శివశ్చ తేఽధ్వాస్తు హరిప్రవీర
నీవు రాముని వద్దకు చేరుకున్నప్పుడు, నా తీవ్రమైన దుఃఖాన్ని, ఈ రాక్షసుల వల్ల నాకు జరిగిన అవమానాలను చెప్పు. నీ ప్రయాణం శుభంగా ఉండాలి, వానరశ్రేష్ఠా.
స రాజపుత్ర్యా ప్రతివేదితార్థః కపిః కృతార్థః పరిహృష్టచేతాః। తదల్పశేషం ప్రసమీక్ష్య కార్యం దిశం హ్యుదీచీం మనసా జగామ
రాజకుమార్తె చెప్పిన విషయాన్ని తెలుసుకున్న ఆ వానరుడు, తన పని పూర్తయిందని ఆనందంతో, మిగిలిన చిన్న పని గురించి ఆలోచించి, ఉత్తర దిశలో మనసు పెట్టాడు.
thumb|ఏకచత్వారింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే సున్దరకాణ్డే ఏకచత్వారింశః సర్గః ॥౫-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో, సుందరకాండలో నలభై ఒకటి వ అధ్యాయాన్ని వినండి.
స చ వాగ్భిః ప్రశస్తాభిర్గమిష్యన్ పూజితస్తయా। తస్మాద్ దేశాదపాక్రమ్య చిన్తయామాస వానరః
ఆమె మంచి మాటలతో సత్కరించి పంపిన తరువాత, ఆ వానరుడు అక్కడినుండి పక్కకు వెళ్లి ఆలోచించసాగాడు.
అల్పశేషమిదం కార్యం దృష్టేయమసితేక్షణా। త్రీనుపాయానతిక్రమ్య చతుర్థ ఇహ దృశ్యతే
ఈ పని తక్కువే మిగిలింది, ఎందుకంటే ఈ నల్ల కళ్ళు కలిగినవాడిని చూశాను. మూడు మార్గాలు ప్రయత్నించిన తరువాత, ఇక్కడ నాల్గవది కనిపిస్తోంది.
న సామ రక్షఃసు గుణాయ కల్పతే న దానమర్థోపచితేషు యుజ్యతే। న భేదసాధ్యా బలదర్పితా జనాః పరాక్రమస్త్వేష మమేహ రోచతే
రాక్షసులకు మృదువైన మాటలు పనికిరావు. ధనికులకు దానం అవసరం లేదు. బలంతో మదమెక్కినవారిని విడదీయడం సాధ్యం కాదు. ఇక్కడ బలప్రయోగమే నాకు నచ్చింది.
న చాస్య కార్యస్య పరాక్రమాదృతే వినిశ్చయః కశ్చిదిహోపపద్యతే। హతప్రవీరాశ్చ రణే తు రాక్షసాః కథంచిదీయుర్యదిహాద్య మార్దవమ్
ఈ పనికి బలాన్ని తప్ప మరే మార్గం లేదు. యుద్ధంలో రాక్షసులు చనిపోతే, బహుశా వారు కొంత మృదుత్వాన్ని చూపుతారు.
కార్యే కర్మణి నిర్వృత్తే యో బహూన్యపి సాధయేత్। పూర్వకార్యావిరోధేన స కార్యం కర్తుమర్హతి
ఎవరైనా ముందరి పనికి ఆటంకం కలగకుండా అనేక పనులు పూర్తి చేయగలిగితే, అతడే కొత్త పని చేయడానికి యోగ్యుడు.
న హ్యేకః సాధకో హేతుః స్వల్పస్యాపీహ కర్మణః। యో హ్యర్థం బహుధా వేద స సమర్థోఽర్థసాధనే
ఇక్కడ చిన్న పనికైనా ఒక్కటే కారణం సరిపోదు. ఎవరు విషయాన్ని అనేక కోణాల్లో తెలుసుకుంటారో, వారు ఆ పని చేయగలరు.
ఇహైవ తావత్కృతనిశ్చయో హ్యహం వ్రజేయమద్య ప్లవగేశ్వరాలయమ్। పరాత్మసమ్మర్దవిశేషతత్త్వవిత్ తతః కృతం స్యాన్మమ భర్తృశాసనమ్
ఇక్కడే, ఇప్పుడే నా మనసు నిర్ణయించుకొని, ఈ రోజు నేనెట్టి వానరుల రాజు నివాసానికి వెళ్ళిపోతాను. ఇతరులతో కలిగే సంఘర్షణ యొక్క అసలు స్వరూపాన్ని తెలుసుకొని, ఆ తరువాత నా యజమాని ఆజ్ఞను నెరవేర్చగలను.
కథం ను ఖల్వద్య భవేత్ సుఖాగతం ప్రసహ్య యుద్ధం మమ రాక్షసైః సహ। తథైవ ఖల్వాత్మబలం చ సారవత్ సమానయేన్మాం చ రణే దశాననః
ఈ రోజు రాక్షసులతో నేరుగా యుద్ధం నాకు ఎలా అనుకూలంగా జరుగుతుందో చూడాలి. అలాగే, నా స్వంత బలాన్ని ప్రదర్శించి, రావణుడు యుద్ధంలో నన్ను ఎదుర్కొనాలని కోరుకుంటున్నాను.