మణివరముపగృహ్య తం మహార్హం జనకనృపాత్మజయా ధృతం ప్రభావాత్। గిరివరపవనావధూతముక్తః సుఖితమనాః ప్రతిసంక్రమం ప్రపేదే
జనకుని కుమార్తె చేతిలో ఉన్న ఆ అమూల్యమైన మణిని తీసుకుని, ఆమె జడలో నుంచి కొండగాలికి ఊదిపడినదాన్ని విడిపోసి, హనుమంతుడు హర్షంతో తిరిగి వెళ్లడానికి సిద్ధమయ్యాడు.
thumb|ఏకోనచత్వారింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే సున్దరకాణ్డే ఏకోనచత్వారింశః సర్గః ॥౫-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో సుందరకాండలో ముప్పత్తి తొమ్మిదవ అధ్యాయం ప్రారంభమవుతుంది.
మణిం దత్త్వా తతః సీతా హనూమన్తమథాబ్రవీత్। అభిజ్ఞానమభిజ్ఞాతమేతద్ రామస్య తత్త్వతః
తర్వాత సీతాదేవి మణిని హనుమంతునికి ఇచ్చి, "ఇది రామునికి గుర్తుగా చెప్పు, ఆయనకి ఇది నిజంగా గుర్తు ఉంటుంది" అని చెప్పింది.
మణిం దృష్ట్వా తు రామో వై త్రయాణాం సంస్మరిష్యతి। వీరో జనన్యా మమ చ రాజ్ఞో దశరథస్య చ
ఈ మణిని చూసినప్పుడు రాముడు, ఆ వీరుడు, నా తల్లి, దశరథ మహారాజు — ఈ ముగ్గురిని గుర్తు చేసుకుంటాడు.
స భూయస్త్వం సముత్సాహచోదితో హరిసత్తమ। అస్మిన్ కార్యసముత్సాహే ప్రచిన్తయ యదుత్తరమ్
కాపిలలో శ్రేష్ఠుడా! నీవు ఉత్సాహంతో ఈ కార్యాన్ని ఇంకా ఏం చేయాలో ఆలోచించు.
త్వమస్మిన్ కార్యనిర్యోగే ప్రమాణం హరిసత్తమ। తస్య చిన్తయ యో యత్నో దుఃఖక్షయకరో భవేత్
ఈ పనిని నీవే నడిపించగలవు, వానర శ్రేష్ఠుడా! బాధలు తొలగించే ప్రయత్నం ఏది అనేది ఆలోచించు.
హనూమన్ యత్నమాస్థాయ దుఃఖక్షయకరో భవ। స తథేతి ప్రతిజ్ఞాయ మారుతిర్భీమవిక్రమః
హనుమంతా! బాధలు పోగొట్టే ప్రయత్నం చేయు అని చెప్పగా, భయంకరమైన బలశాలి వాయుపుత్రుడు 'అలా చేస్తాను' అని ఒప్పుకున్నాడు.
శిరసాఽఽవన్ద్య వైదేహీం గమనాయోపచక్రమే। జ్ఞాత్వా సమ్ప్రస్థితం దేవీ వానరం పవనాత్మజమ్
వైదేహిని తలవంచి నమస్కరించి, హనుమంతుడు ప్రయాణానికి సిద్ధమయ్యాడు. వాయుపుత్రుడు వెళ్ళిపోతున్నాడని దేవి గ్రహించింది.
బాష్పగద్గదయా వాచా మైథిలీ వాక్యమబ్రవీత్। హనూమన్ కుశలం బ్రూయాః సహితౌ రామలక్ష్మణౌ
కన్నీళ్ళతో గొంతు కదిలిపోతూ మైథిలి ఇలా చెప్పింది: 'హనుమంతా! రాముడు, లక్ష్మణుడు ఇద్దరికీ నా శుభాకాంక్షలు చెప్పు.'
సుగ్రీవం చ సహామాత్యం సర్వాన్ వృద్ధాంశ్చ వానరాన్। బ్రూయాస్త్వం వానరశ్రేష్ఠ కుశలం ధర్మసంహితమ్
వానర శ్రేష్ఠుడా! సుగ్రీవుడు, అతని మంత్రులు, వృద్ధ వానరులందరికీ ధర్మబద్ధమైన శుభాకాంక్షలు చెప్పు.
యథా చ స మహాబాహుర్మాం తారయతి రాఘవః। అస్మాద్ దుఃఖామ్బుసంరోధాత్ త్వం సమాధాతుమర్హసి
బలవంతుడైన రాఘవుడు నన్ను ఈ బాధ సముద్రం నుంచి రక్షించాలి. నువ్వూ అదే విధంగా ప్రయత్నించాలి.
జీవన్తీం మాం యథా రామః సమ్భావయతి కీర్తిమాన్। తత్ త్వయా హనుమన్ వాచ్యం వాచా ధర్మమవాప్నుహి
హనుమంతా! రాముడు నన్ను ఇంకా బతికే ఉన్నానని తెలుసుకోవాలి. ఈ మాటలు చెప్పి, నీ ధర్మాన్ని నిలబెట్టు.
నిత్యముత్సాహయుక్తస్య వాచః శ్రుత్వా మయేరితాః। వర్ధిష్యతే దాశరథేః పౌరుషం మదవాప్తయే
ఎప్పుడూ ఆశతో నాలోంచి వచ్చిన ఈ మాటలు వినగానే, దశరథుని కుమారుడైన రామునికి నన్ను రక్షించాలనే ధైర్యం మరింత పెరుగుతుంది.
మత్సందేశయుతా వాచస్త్వత్తః శ్రుత్వైవ రాఘవః। పరాక్రమే మతిం వీరో విధివత్ సంవిధాస్యతి
నా సందేశంతో కూడిన నీ మాటలు విని, రాఘవుడు ధైర్యంగా, యోగ్యంగా పరాక్రమానికి మనసు పెట్టుకుంటాడు.
సీతాయాస్తద్ వచః శ్రుత్వా హనూమాన్ మారుతాత్మజః। శిరస్యఞ్జలిమాధాయ వాక్యముత్తరమబ్రవీత్
సీతాదేవి మాటలు విని, వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు చేతులు జోడించి తలపై పెట్టి ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.
క్షిప్రమేష్యతి కాకుత్స్థో హర్యృక్షప్రవరైర్వృతః। యస్తే యుధి విజిత్యారీన్ శోకం వ్యపనయిష్యతి
త్వరలోనే రాముడు, వానర, రిక్షర శ్రేష్ఠులతో కలిసి వచ్చి, యుద్ధంలో శత్రువులను జయించి, నీ బాధను తొలగిస్తాడు.
నహి పశ్యామి మర్త్యేషు నాసురేషు సురేషు వా। యస్తస్య వమతో బాణాన్ స్థాతుముత్సహతేఽగ్రతః
అతడి బాణాలు విసిరినప్పుడు, మానవుల్లో, అసురుల్లో, దేవతల్లో ఎవ్వరూ అతడి ఎదుట నిలబడలేరు అని నేను చూస్తున్నాను.
అప్యర్కమపి పర్జన్యమపి వైవస్వతం యమమ్। స హి సోఢుం రణే శక్తస్తవ హేతోర్విశేషతః
యుద్ధంలో నీ కోసం, అతడు సూర్యుడిని, వర్షదేవుడిని, మరణదేవుడైన యమునైనా ఎదుర్కొనగలడు.
స హి సాగరపర్యన్తాం మహీం సాధితుమర్హతి। త్వన్నిమిత్తో హి రామస్య జయో జనకనన్దిని
సముద్రంతో చుట్టుముట్టిన ఈ భూమిని కూడా అతడు జయించగలడు. జనకుని కుమార్తె, నీ కోసమే రామునికి విజయము ఖచ్చితంగా లభిస్తుంది.
తస్య తద్ వచనం శ్రుత్వా సమ్యక్ సత్యం సుభాషితమ్। జానకీ బహు మేనే తం వచనం చేదమబ్రవీత్
అతడు చెప్పిన ఆ నిజమైన, మంచి మాటలు విని, సీత ఆ మాటలను ఎంతో విలువైనవిగా భావించి, ఇలా అంది.
తతస్తం ప్రస్థితం సీతా వీక్షమాణా పునః పునః। భర్తృస్నేహాన్వితం వాక్యం సౌహార్దాదనుమానయత్
అప్పుడా సీత, హనుమంతుడు వెళ్లిపోవడానికి సిద్ధమవుతున్నప్పుడు, మళ్లీ మళ్లీ అతన్ని చూసి, అతడు తన భర్తపై చూపిన ప్రేమను అతని మాటల ద్వారా గ్రహించింది.
యది వా మన్యసే వీర వసైకాహమరిందమ। కస్మింశ్చిత్ సంవృతే దేశే విశ్రాన్తః శ్వో గమిష్యసి
ఓ వీరా, నీకు అనుకూలంగా అనిపిస్తే, నేను ఒంటరిగా ఉన్న ఈ చోటు ఏదైనా దాచిన ప్రదేశంలో ఒక రోజు ఉండి, విశ్రాంతి తీసుకుని రేపు వెళ్ళు.
మమ చైవాల్పభాగ్యాయాః సాంనిధ్యాత్ తవ వానర। అస్య శోకస్య మహతో ముహూర్తం మోక్షణం భవేత్
ఓ వానరా, దురదృష్టవశాత్తు నాకు, నీ సమీపం కొంతసేపైనా ఈ పెద్ద దుఃఖానికి ఉపశమనం కలిగిస్తుంది.
తతో హి హరిశార్దూల పునరాగమనాయ తు। ప్రాణానామపి సందేహో మమ స్యాన్నాత్ర సంశయః
కానీ వానరులలో సింహుడవైన హనుమంతా, నువ్వు తిరిగి రావడంలో ఆలస్యం చేస్తే, నాకు ప్రాణహాని సంభవించవచ్చు అనే అనుమానం నాకొద్దీ లేదు.
తవాదర్శనజః శోకో భూయో మాం పరితాపయేత్। దుఃఖాదుఃఖపరామృష్టాం దీపయన్నివ వానర
నీ దూరం వల్ల కలిగే దుఃఖం మళ్లీ నన్ను బాధిస్తుంది, ఓ వానరా, ఈ బాధపై మరింత బాధను పెంచుతుంది.
అయం చ వీర సందేహస్తిష్ఠతీవ మమాగ్రతః। సుమహాంస్త్వత్సహాయేషు హర్యృక్షేషు హరీశ్వర
ఓ వానరాధిపతీ, నీతో ఉన్న వానరులు, రీక్షులు గురించి నాకు పెద్ద సందేహం ఎదురుగా నిలబడినట్టుంది.
కథం ను ఖలు దుష్పారం తరిష్యన్తి మహోదధిమ్। తాని హర్యృక్షసైన్యాని తౌ వా నరవరాత్మజౌ
ఈ అపారమైన, దాటి పోవడం కష్టమైన సముద్రాన్ని, ఆ వానర, రీక్ష సైన్యాలు లేదా ఆ ఇద్దరు నరశ్రేష్ఠ కుమారులు ఎలా దాటగలరు?
త్రయాణామేవ భూతానాం సాగరస్యేహ లఙ్ఘనే। శక్తిః స్యాద్ వైనతేయస్య తవ వా మారుతస్య వా
ఈ సముద్రాన్ని దాటి పోవడంలో, మూడు ప్రాణులకు మాత్రమే శక్తి ఉంది: గరుత్మంతుడు, నువ్వు, లేదా వాయుదేవుడు.
తదస్మిన్ కార్యనిర్యోగే వీరైవం దురతిక్రమే। కిం పశ్యసే సమాధానం త్వం హి కార్యవిదాం వరః
అందువల్ల, ఓ వీరా, ఇంత కష్టమైన పనిలో నువ్వు ఏ పరిష్కారం చూస్తున్నావు? ఎందుకంటే నీవు కార్యసిద్ధిలో నిపుణులలో శ్రేష్ఠుడు.
కామమస్య త్వమేవైకః కార్యస్య పరిసాధనే। పర్యాప్తః పరవీరఘ్న యశస్యస్తే ఫలోదయః
నిజంగా, పరవీరులను సంహరించేవాడవైన నువ్వొక్కడే ఈ పనిని పూర్తిచేయడానికీ చాలు; నీకు లభించిన కీర్తి నీ విజయానికి ఫలితం.