తావుభౌ పురుషవ్యాఘ్రౌ రాజపుత్రౌ మహాబలౌ। త్వద్దర్శనకృతోత్సాహౌ లోకాన్ భస్మీకరిష్యతః
ఆ ఇద్దరు మానవ సింహులు, రాజ కుమారులు, అపారమైన బలంతో, నిన్ను చూడాలనే ఆశతో ఉత్సాహంతో, ఈ లోకాలను బూడిద చేస్తారు.
హత్వా చ సమరక్రూరం రావణం సహబాన్ధవమ్। రాఘవస్త్వాం విశాలాక్షి స్వాం పురీం ప్రతి నేష్యతి
పోరులో క్రూరుడైన రావణుడిని అతని బంధువులతో కలిసి సంహరించిన తర్వాత, రాఘవుడు, విశాలమైన కళ్ళు కలిగినవాడా, నిన్ను తన పట్టణానికి తీసుకెళ్తాడు.
బ్రూహి యద్ రాఘవో వాచ్యో లక్ష్మణశ్చ మహాబలః। సుగ్రీవో వాపి తేజస్వీ హరయో వా సమాగతాః
రాఘవునికి, మహాబలుడు అయిన లక్ష్మణునికి, తేజస్సుతో ఉన్న సుగ్రీవునికి లేదా కూడిన వానరులకు ఏ సందేశం చెప్పాలో నాతో చెప్పు.
ఇత్యుక్తవతి తస్మింశ్చ సీతా పునరథాబ్రవీత్। కౌసల్యా లోకభర్తారం సుషువే యం మనస్వినీ
అతడు ఇలా చెప్పిన తర్వాత, సీత మళ్లీ ఇలా చెప్పింది: 'లోకానికి అధిపతిని, మనస్విని అయిన కౌసల్యా ప్రసవించింది.'
తం మమార్థే సుఖం పృచ్ఛ శిరసా చాభివాదయ। స్రజశ్చ సర్వరత్నాని ప్రియాయాశ్చ వరాఙ్గనాః
నా కోసం, అతని క్షేమాన్ని అడిగి, తలవంచి నమస్కరించు. పూలమాలలు, రత్నాలతో అలంకరించబడిన ప్రియమైన స్త్రీలకు కూడా నమస్కరించు.
ఐశ్వర్యం చ విశాలాయాం పృథివ్యామపి దుర్లభమ్। పితరం మాతరం చైవ సమ్మాన్యాభిప్రసాద్య చ
విశాలమైన భూమిపై దుర్లభమైన ఐశ్వర్యాన్ని కూడా, అతని తండ్రి తల్లిని గౌరవించి, సంతోషపెట్టి, మర్యాద చేయాలి.
అనుప్రవ్రజితో రామం సుమిత్రా యేన సుప్రజాః। ఆనుకూల్యేన ధర్మాత్మా త్యక్త్వా సుఖమనుత్తమమ్
సుమిత్ర కుమారుడు, ధర్మాన్ని పాటించే వాడు, రామునితో కలిసి వనవాసానికి వెళ్లి, అపూర్వమైన సుఖాన్ని వదిలిపెట్టి, అనురాగంతో ఉన్నాడు.
అనుగచ్ఛతి కాకుత్స్థం భ్రాతరం పాలయన్ వనే। సింహస్కన్ధో మహాబాహుర్మనస్వీ ప్రియదర్శనః
అతడు కకుత్థ్స వంశస్థుడైన తన అన్నను అడవిలో రక్షిస్తూ వెంబడిస్తున్నాడు. సింహపు భుజాలు, గొప్ప బాహువులు, మంచి మనసు, అందమైన రూపం కలవాడు.
పితృవద్ వర్తతే రామే మాతృవన్మాం సమాచరత్। హ్రియమాణాం తదా వీరో న తు మాం వేద లక్ష్మణః
రామునికి తనకు తండ్రిలా, నాకు తల్లిలా ప్రవర్తిస్తాడు. కానీ నన్ను అపహరించినప్పుడు, ఆ వీరుడు లక్ష్మణుడు తెలియలేదు.
వృద్ధోపసేవీ లక్ష్మీవాన్ శక్తో న బహుభాషితా। రాజపుత్రప్రియశ్రేష్ఠః సదృశః శ్వశురస్య మే
లక్ష్మణుడు వృద్ధులను సేవించే వాడు, శ్రేయస్సుతో ఉన్నవాడు, శక్తివంతుడు, ఎక్కువగా మాట్లాడని వాడు, రాజకుమారునికి అత్యంత ప్రియమైనవాడు, నా మామగారిని పోలినవాడు.
మత్తః ప్రియతరో నిత్యం భ్రాతా రామస్య లక్ష్మణః। నియుక్తో ధురి యస్యాం తు తాముద్వహతి వీర్యవాన్
లక్ష్మణుడు ఎప్పుడూ రామునికి నన్ను కన్నా ప్రియమైనవాడు. ఏ పని అప్పగించినా, దాన్ని ధైర్యంగా నెరవేర్చే వాడు.
యం దృష్ట్వా రాఘవో నైవ వృత్తమార్యమనుస్మరత్। స మమార్థాయ కుశలం వక్తవ్యో వచనాన్మమ
అతడిని చూసినప్పుడు రాఘవుడు కూడా ఆర్యుల ప్రవర్తనను మర్చిపోతాడు. అతనికి నా తరఫున క్షేమం చెప్పాలి.
మృదుర్నిత్యం శుచిర్దక్షః ప్రియో రామస్య లక్ష్మణః। యథా హి వానరశ్రేష్ఠ దుఃఖక్షయకరో భవేత్
లక్ష్మణుడు ఎప్పుడూ మృదువుగా, శుచిగా, నిపుణుడిగా ఉంటాడు. రామునికి ప్రియమైనవాడు. వానరులలో శ్రేష్ఠుడా, అతడు నా బాధలు తొలగించేవాడిగా కావాలి.
త్వమస్మిన్ కార్యనిర్వాహే ప్రమాణం హరియూథప। రాఘవస్త్వత్సమారమ్భాన్మయి యత్నపరో భవేత్
ఈ కార్యాన్ని నెరవేర్చడంలో నీవే ప్రమాణం, వానరుల అధిపతీ. నీ ప్రయత్నంతో రాఘవుడు నాపట్ల శ్రద్ధ చూపాలి.
ఇదం బ్రూయాశ్చ మే నాథం శూరం రామం పునః పునః। జీవితం ధారయిష్యామి మాసం దశరథాత్మజ
ఇదే విషయాన్ని నా ప్రభువైన వీరుడైన రామునికి మళ్లీ మళ్లీ చెప్పు: 'దశరథుని కుమారుడా, నేను ఒక నెల వరకు ప్రాణం నిలబెట్టుకుంటాను.'
ఊర్ధ్వం మాసాన్న జీవేయం సత్యేనాహం బ్రవీమి తే। రావణేనోపరుద్ధాం మాం నికృత్యా పాపకర్మణా। త్రాతుమర్హసి వీర త్వం పాతాలాదివ కౌశికీమ్
ఒక నెల తరువాత నేను బ్రతికేను — ఇది నిజంగా చెబుతున్నాను. రావణుడు దుష్టమైన పనులతో మోసపూరితంగా నన్ను బంధించాడు. నీవు వీరుడవు, పాతాళం నుండి కౌశికిని రక్షించినట్లు నన్ను రక్షించాలి.
తతో వస్త్రగతం ముక్త్వా దివ్యం చూడామణిం శుభమ్। ప్రదేయో రాఘవాయేతి సీతా హనుమతే దదౌ
తర్వాత, తన వస్త్రంలో ఉన్న దివ్యమైన, మణిమాలను తీసి, 'ఇది రాఘవునికి ఇవ్వాలి' అని సీత హనుమంతునికి ఇచ్చింది.
ప్రతిగృహ్య తతో వీరో మణిరత్నమనుత్తమమ్। అఙ్గుల్యా యోజయామాస నహ్యస్య ప్రాభవద్ భుజః
అద్వితీయమైన ఆ మణిని స్వీకరించిన హనుమంతుడు, దాన్ని తన వేళ్లకు ధరించాడు. ఎందుకంటే అతని భుజానికి అది సరిపోలేదు.
మణిరత్నం కపివరః ప్రతిగృహ్యాభివాద్య చ। సీతాం ప్రదక్షిణం కృత్వా ప్రణతః పార్శ్వతః స్థితః
ఆ మణిరత్నాన్ని తీసుకుని, ఆ కోపులలో శ్రేష్ఠుడు నమస్కరించి, సీతాదేవిని ప్రదక్షిణగా తిరిగి, వినయంగా ఆమె పక్కన నిలిచాడు.
హర్షేణ మహతా యుక్తః సీతాదర్శనజేన సః। హృదయేన గతో రామం లక్ష్మణం చ సలక్షణమ్
సీతాదేవిని చూసిన ఆనందంతో హనుమంతుడు హృదయపూర్వకంగా రాముడి దగ్గరికి, లక్ష్మణుని దగ్గరికి కూడా వెళ్లిపోయినట్టు అనుభూతి చెందాడు.
మణివరముపగృహ్య తం మహార్హం జనకనృపాత్మజయా ధృతం ప్రభావాత్। గిరివరపవనావధూతముక్తః సుఖితమనాః ప్రతిసంక్రమం ప్రపేదే
జనకుని కుమార్తె చేతిలో ఉన్న ఆ అమూల్యమైన మణిని తీసుకుని, ఆమె జడలో నుంచి కొండగాలికి ఊదిపడినదాన్ని విడిపోసి, హనుమంతుడు హర్షంతో తిరిగి వెళ్లడానికి సిద్ధమయ్యాడు.
thumb|ఏకోనచత్వారింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే సున్దరకాణ్డే ఏకోనచత్వారింశః సర్గః ॥౫-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో సుందరకాండలో ముప్పత్తి తొమ్మిదవ అధ్యాయం ప్రారంభమవుతుంది.
మణిం దత్త్వా తతః సీతా హనూమన్తమథాబ్రవీత్। అభిజ్ఞానమభిజ్ఞాతమేతద్ రామస్య తత్త్వతః
తర్వాత సీతాదేవి మణిని హనుమంతునికి ఇచ్చి, "ఇది రామునికి గుర్తుగా చెప్పు, ఆయనకి ఇది నిజంగా గుర్తు ఉంటుంది" అని చెప్పింది.
మణిం దృష్ట్వా తు రామో వై త్రయాణాం సంస్మరిష్యతి। వీరో జనన్యా మమ చ రాజ్ఞో దశరథస్య చ
ఈ మణిని చూసినప్పుడు రాముడు, ఆ వీరుడు, నా తల్లి, దశరథ మహారాజు — ఈ ముగ్గురిని గుర్తు చేసుకుంటాడు.
స భూయస్త్వం సముత్సాహచోదితో హరిసత్తమ। అస్మిన్ కార్యసముత్సాహే ప్రచిన్తయ యదుత్తరమ్
కాపిలలో శ్రేష్ఠుడా! నీవు ఉత్సాహంతో ఈ కార్యాన్ని ఇంకా ఏం చేయాలో ఆలోచించు.
త్వమస్మిన్ కార్యనిర్యోగే ప్రమాణం హరిసత్తమ। తస్య చిన్తయ యో యత్నో దుఃఖక్షయకరో భవేత్
ఈ పనిని నీవే నడిపించగలవు, వానర శ్రేష్ఠుడా! బాధలు తొలగించే ప్రయత్నం ఏది అనేది ఆలోచించు.
హనూమన్ యత్నమాస్థాయ దుఃఖక్షయకరో భవ। స తథేతి ప్రతిజ్ఞాయ మారుతిర్భీమవిక్రమః
హనుమంతా! బాధలు పోగొట్టే ప్రయత్నం చేయు అని చెప్పగా, భయంకరమైన బలశాలి వాయుపుత్రుడు 'అలా చేస్తాను' అని ఒప్పుకున్నాడు.
శిరసాఽఽవన్ద్య వైదేహీం గమనాయోపచక్రమే। జ్ఞాత్వా సమ్ప్రస్థితం దేవీ వానరం పవనాత్మజమ్
వైదేహిని తలవంచి నమస్కరించి, హనుమంతుడు ప్రయాణానికి సిద్ధమయ్యాడు. వాయుపుత్రుడు వెళ్ళిపోతున్నాడని దేవి గ్రహించింది.
బాష్పగద్గదయా వాచా మైథిలీ వాక్యమబ్రవీత్। హనూమన్ కుశలం బ్రూయాః సహితౌ రామలక్ష్మణౌ
కన్నీళ్ళతో గొంతు కదిలిపోతూ మైథిలి ఇలా చెప్పింది: 'హనుమంతా! రాముడు, లక్ష్మణుడు ఇద్దరికీ నా శుభాకాంక్షలు చెప్పు.'
సుగ్రీవం చ సహామాత్యం సర్వాన్ వృద్ధాంశ్చ వానరాన్। బ్రూయాస్త్వం వానరశ్రేష్ఠ కుశలం ధర్మసంహితమ్
వానర శ్రేష్ఠుడా! సుగ్రీవుడు, అతని మంత్రులు, వృద్ధ వానరులందరికీ ధర్మబద్ధమైన శుభాకాంక్షలు చెప్పు.