స దర్భసంస్తరాద్ గృహ్య బ్రహ్మణోఽస్త్రేణ యోజయత్। స దీప్త ఇవ కాలాగ్నిర్జజ్వాలాభిముఖో ద్విజమ్
ఆయన తన దర్భాసనంపై నుండి ఒక దర్భను తీసుకుని, బ్రహ్మాస్త్ర శక్తిని అందులో నింపాడు. అది యమాగ్ని వలె ప్రకాశిస్తూ, ఆ పక్షిని ఎదుర్కొంది.
స తం ప్రదీప్తం చిక్షేప దర్భం తం వాయసం ప్రతి। తతస్తు వాయసం దర్భః సోఽమ్బరేఽనుజగామ హ
ఆ blazing దర్భాన్ని ఆ కాకిపై విసిరాడు. ఆ దర్భం ఆకాశంలో ఆ కాకిని వెంబడిస్తూ పోయింది.
అనుసృష్టస్తదా కాకో జగామ వివిధాం గతిమ్। త్రాణకామ ఇమం లోకం సర్వం వై విచచార హ
అప్పుడు ఆ కాకి వెనుకాడుతూ రక్షణ కోసం అనేక దారులు వెతుకుతూ, ఈ లోకమంతా తిరిగింది.
స పిత్రా చ పరిత్యక్తః సర్వైశ్చ పరమర్షిభిః। త్రీఁల్లోకాన్ సమ్పరిక్రమ్య తమేవ శరణం గతః
తండ్రి, మహర్షులు అందరూ వదిలేసిన ఆ కాకి, మూడు లోకాలు తిరిగి చివరికి అతనికే ఆశ్రయం కోరింది.
స తం నిపతితం భూమౌ శరణ్యః శరణాగతమ్। వధార్హమపి కాకుత్స్థః కృపయా పర్యపాలయత్
భూమిపై పడిపోయి, ఆశ్రయం కోరిన ఆ మరణయోగ్యుడైన కాకిని, కరుణతో రాముడు కాపాడాడు.
పరిద్యూనం వివర్ణం చ పతమానం తమబ్రవీత్। మోఘమస్త్రం న శక్యం తు బ్రాహ్మం కర్తుం తదుచ్యతామ్
బలహీనంగా, వర్ణం కోల్పోయి, పడిపోతున్న ఆ కాకితో రాముడు ఇలా అన్నాడు: 'బ్రహ్మాస్త్రాన్ని వృథా చేయడం సాధ్యం కాదు, అది ఎక్కడ పడాలో చెప్పు.'
తతస్తస్యాక్షి కాకస్య హినస్తి స్మ స దక్షిణమ్। దత్త్వా తు దక్షిణం నేత్రం ప్రాణేభ్యః పరిరక్షితః
ఆ తర్వాత ఆ బ్రహ్మాస్త్రం కాకి కుడి కన్నుపై పడింది. తన కుడి కన్ను ఇచ్చి, ప్రాణాలను కాపాడుకున్నాడు.
స రామాయ నమస్కృత్వా రాజ్ఞే దశరథాయ చ। విసృష్టస్తేన వీరేణ ప్రతిపేదే స్వమాలయమ్
రామునికి, దశరథ మహారాజుకు నమస్కరించి, ఆ వీరుడు విడిచిపెట్టగా, తన ఇంటికి తిరిగి వెళ్ళాడు.
మత్కృతే కాకమాత్రేఽపి బ్రహ్మాస్త్రం సముదీరితమ్। కస్మాద్ యో మాహరత్ త్వత్తః క్షమసే తం మహీపతే
నా కోసం, కేవలం కాకి తప్పు చేసినా బ్రహ్మాస్త్రం ప్రయోగించబడింది. మరి నన్ను బాధించినవారిని నీవు ఎందుకు క్షమిస్తున్నావు మహారాజా?
ఆనృశంస్యం పరో ధర్మస్త్వత్త ఏవ మయా శ్రుతమ్। జానామి త్వాం మహావీర్యం మహోత్సాహం మహాబలమ్
అనురాగమే గొప్ప ధర్మమని నీవు నేర్పినావు. నీలో ఉన్న మహా శక్తి, మహా ఉత్సాహం, మహా బలం నాకు తెలుసు.
అపారవారమక్షోభ్యం గామ్భీర్యాత్ సాగరోపమమ్। భర్తారం ససముద్రాయా ధరణ్యా వాసవోపమమ్
సముద్రం లాంటి లోతు, అపారమైన స్థిరత కలిగి, సముద్రాలతో కూడిన భూమికి అధిపతి, ఇంద్రుడితో సమానమైనవాడు.
ఏవమస్త్రవిదాం శ్రేష్ఠో బలవాన్ సత్త్వవానపి। కిమర్థమస్త్రం రక్షఃసు న యోజయసి రాఘవ
ఇంతటి ఆయుధ నిపుణుడవై, బలవంతుడవై, ధైర్యవంతుడవై, రాఘవా! రాక్షసుల మీద ఆయుధాన్ని ఎందుకు ప్రయోగించడంలేదు?
న నాగా నాపి గన్ధర్వా న సురా న మరుద్గణాః। రామస్య సమరే వేగం శక్తాః ప్రతిసమీహితుమ్
పాములు, గంధర్వులు, దేవతలు, మరుత్గణాలు కూడా యుద్ధంలో రాముని వేగాన్ని తట్టుకోలేరు.
తస్య వీర్యవతః కచ్చిద్ యద్యస్తి మయి సమ్భ్రమః। కిమర్థం న శరైస్తీక్ష్ణైః క్షయం నయతి రాక్షసాన్
ఆ వీరుడికి నాపట్ల ఏదైనా మమకారం ఉంటే,鋭మైన బాణాలతో రాక్షసులను ఎందుకు సంహరించడంలేదు?
భ్రాతురాదేశమాదాయ లక్ష్మణో వా పరంతపః। కస్య హేతోర్న మాం వీరః పరిత్రాతి మహాబలః
తమ్ముడి ఆజ్ఞ తీసుకున్న లక్ష్మణుడు, ఓ మహాబలుడా! ఏ కారణమో నన్ను రక్షించడంలేదా?
యది తౌ పురుషవ్యాఘ్రౌ వాయ్విన్ద్రసమతేజసౌ। సురాణామపి దుర్ధర్షౌ కిమర్థం మాముపేక్షతః
ఆ ఇద్దరు మానవసింహులు, వాయువు, ఇంద్రుడితో సమానమైన తేజస్సు కలవారు, దేవతలకైనా ఎదుర్కోలేని వారు, మరి నన్ను ఎందుకు పట్టించుకోవడంలేదు?
మమైవ దుష్కృతం కించిన్మహదస్తి న సంశయః। సమర్థావపి తౌ యన్మాం నావేక్షేతే పరంతపౌ
నాలో ఏదో పెద్ద తప్పు ఉండి ఉండాలి. లేకపోతే, శత్రువులను సంహరించగలిగే వారు అయినా, నన్ను ఎందుకు పట్టించుకోవడంలేదు?
వైదేహ్యా వచనం శ్రుత్వా కరుణం సాశ్రు భాషితమ్। అథాబ్రవీన్మహాతేజా హనూమాన్ హరియూథపః
వైదేహి కన్నీళ్ళతో, బాధతో చెప్పిన మాటలు విని, మహాతేజస్వి హనుమంతుడు, వానరసేనాధిపతి, అప్పుడు ఇలా అన్నాడు.
త్వచ్ఛోకవిముఖో రామో దేవి సత్యేన తే శపే। రామే దుఃఖాభిపన్నే తు లక్ష్మణః పరితప్యతే
దేవీ! నీ బాధతో రాముడు మనసు పెట్టుకున్నాడు, నిజంగా నీకు ప్రమాణం. రాముడు దుఃఖంలో ఉన్నప్పుడు లక్ష్మణుడూ బాధపడుతున్నాడు.
కథంచిద్ భవతీ దృష్టా న కాలః పరిశోచితుమ్। ఇమం ముహూర్తం దుఃఖానామన్తం ద్రక్ష్యసి శోభనే
ఎలాగోలా నిన్ను కనుగొన్నాం. ఇప్పుడు విచారించడానికి సమయం కాదు. ఓ సుందరి! ఈ క్షణంలోనే నీ బాధలకు అంతం కనిపిస్తుంది.
తావుభౌ పురుషవ్యాఘ్రౌ రాజపుత్రౌ మహాబలౌ। త్వద్దర్శనకృతోత్సాహౌ లోకాన్ భస్మీకరిష్యతః
ఆ ఇద్దరు మానవ సింహులు, రాజ కుమారులు, అపారమైన బలంతో, నిన్ను చూడాలనే ఆశతో ఉత్సాహంతో, ఈ లోకాలను బూడిద చేస్తారు.
హత్వా చ సమరక్రూరం రావణం సహబాన్ధవమ్। రాఘవస్త్వాం విశాలాక్షి స్వాం పురీం ప్రతి నేష్యతి
పోరులో క్రూరుడైన రావణుడిని అతని బంధువులతో కలిసి సంహరించిన తర్వాత, రాఘవుడు, విశాలమైన కళ్ళు కలిగినవాడా, నిన్ను తన పట్టణానికి తీసుకెళ్తాడు.
బ్రూహి యద్ రాఘవో వాచ్యో లక్ష్మణశ్చ మహాబలః। సుగ్రీవో వాపి తేజస్వీ హరయో వా సమాగతాః
రాఘవునికి, మహాబలుడు అయిన లక్ష్మణునికి, తేజస్సుతో ఉన్న సుగ్రీవునికి లేదా కూడిన వానరులకు ఏ సందేశం చెప్పాలో నాతో చెప్పు.
ఇత్యుక్తవతి తస్మింశ్చ సీతా పునరథాబ్రవీత్। కౌసల్యా లోకభర్తారం సుషువే యం మనస్వినీ
అతడు ఇలా చెప్పిన తర్వాత, సీత మళ్లీ ఇలా చెప్పింది: 'లోకానికి అధిపతిని, మనస్విని అయిన కౌసల్యా ప్రసవించింది.'
తం మమార్థే సుఖం పృచ్ఛ శిరసా చాభివాదయ। స్రజశ్చ సర్వరత్నాని ప్రియాయాశ్చ వరాఙ్గనాః
నా కోసం, అతని క్షేమాన్ని అడిగి, తలవంచి నమస్కరించు. పూలమాలలు, రత్నాలతో అలంకరించబడిన ప్రియమైన స్త్రీలకు కూడా నమస్కరించు.
ఐశ్వర్యం చ విశాలాయాం పృథివ్యామపి దుర్లభమ్। పితరం మాతరం చైవ సమ్మాన్యాభిప్రసాద్య చ
విశాలమైన భూమిపై దుర్లభమైన ఐశ్వర్యాన్ని కూడా, అతని తండ్రి తల్లిని గౌరవించి, సంతోషపెట్టి, మర్యాద చేయాలి.
అనుప్రవ్రజితో రామం సుమిత్రా యేన సుప్రజాః। ఆనుకూల్యేన ధర్మాత్మా త్యక్త్వా సుఖమనుత్తమమ్
సుమిత్ర కుమారుడు, ధర్మాన్ని పాటించే వాడు, రామునితో కలిసి వనవాసానికి వెళ్లి, అపూర్వమైన సుఖాన్ని వదిలిపెట్టి, అనురాగంతో ఉన్నాడు.
అనుగచ్ఛతి కాకుత్స్థం భ్రాతరం పాలయన్ వనే। సింహస్కన్ధో మహాబాహుర్మనస్వీ ప్రియదర్శనః
అతడు కకుత్థ్స వంశస్థుడైన తన అన్నను అడవిలో రక్షిస్తూ వెంబడిస్తున్నాడు. సింహపు భుజాలు, గొప్ప బాహువులు, మంచి మనసు, అందమైన రూపం కలవాడు.
పితృవద్ వర్తతే రామే మాతృవన్మాం సమాచరత్। హ్రియమాణాం తదా వీరో న తు మాం వేద లక్ష్మణః
రామునికి తనకు తండ్రిలా, నాకు తల్లిలా ప్రవర్తిస్తాడు. కానీ నన్ను అపహరించినప్పుడు, ఆ వీరుడు లక్ష్మణుడు తెలియలేదు.
వృద్ధోపసేవీ లక్ష్మీవాన్ శక్తో న బహుభాషితా। రాజపుత్రప్రియశ్రేష్ఠః సదృశః శ్వశురస్య మే
లక్ష్మణుడు వృద్ధులను సేవించే వాడు, శ్రేయస్సుతో ఉన్నవాడు, శక్తివంతుడు, ఎక్కువగా మాట్లాడని వాడు, రాజకుమారునికి అత్యంత ప్రియమైనవాడు, నా మామగారిని పోలినవాడు.