తతః శ్రాన్తాహముత్సఙ్గమాసీనస్య తవావిశమ్। క్రుధ్యన్తీవ ప్రహృష్టేన త్వయాహం పరిసాన్త్వితా
తర్వాత అలసిపోయి, నువ్వు కూర్చున్న మడిలోకి నేను చేరాను. కోపంగా ఉన్నా, నీవు ఆనందంగా నన్ను ఓదార్చావు.
బాష్పపూర్ణముఖీ మన్దం చక్షుషీ పరిమార్జతీ। లక్షితాహం త్వయా నాథ వాయసేన ప్రకోపితా
నా ముఖం కన్నీళ్లతో నిండిపోయి, నెమ్మదిగా కన్నీళ్లు తుడుచుకుంటూ ఉండగా, ఆ కాకి వల్ల కలిగిన బాధను నువ్వు గమనించావు ప్రభూ.
పరిశ్రమాచ్చ సుప్తా హే రాఘవాఙ్కేఽస్మ్యహం చిరమ్। పర్యాయేణ ప్రసుప్తశ్చ మమాఙ్కే భరతాగ్రజః
ఆ అలసటతో నేను రాఘవుని మడిలో చాలా సేపు నిద్రపోయాను. తరువాత, భరతుని అన్నయ్య కూడా నా మడిలో నిద్రించాడు.
స తత్ర పునరేవాథ వాయసః సముపాగమత్। తతః సుప్తప్రబుద్ధాం మాం రాఘవాఙ్కాత్ సముత్థితామ్। వాయసః సహసాగమ్య విదదార స్తనాన్తరే
అక్కడ మళ్లీ ఆ కాకి వచ్చింది. నేను నిద్రలేచి రాఘవుని మడిలో నుంచి లేచినప్పుడు, ఆ కాకి అకస్మాత్తుగా వచ్చి నా వక్షోజమధ్యంలో గాయపరిచింది.
పునః పునరథోత్పత్య విదదార స మాం భృశమ్। తతః సముత్థితో రామో ముక్తైః శోణితబిన్దుభిః
ఆ కాకి మళ్లీ మళ్లీ ఎగిరి వచ్చి నన్ను బాగా గాయపరిచింది. అప్పుడు రాముడు లేచి, నా శరీరంపై రక్తపు చుక్కలు చూసాడు.
స మాం దృష్ట్వా మహాబాహుర్వితున్నాం స్తనయోస్తదా। ఆశీవిష ఇవ క్రుద్ధః శ్వసన్ వాక్యమభాషత
అప్పుడు రాముడు, తన బాహుబలంతో, నా వక్షోజాలపై గాయాన్ని చూసి, పాములా కోపంతో ఊపిరి పీల్చుకుంటూ ఇలా అన్నాడు.
కేన తే నాగనాసోరు విక్షతం వై స్తనాన్తరమ్। కః క్రీడతి సరోషేణ పఞ్చవక్త్రేణ భోగినా
నాగునాసికావతీ, నీ వక్షోజమధ్యంలో ఎవరు గాయపరిచారు? కోపంతో ఐదు తలల పాముతో ఎవరు ఆటలాడుతున్నాడు?
వీక్షమాణస్తతస్తం వై వాయసం సమవైక్షత। నఖైః సరుధిరైస్తీక్ష్ణైర్మామేవాభిముఖం స్థితమ్
అప్పుడు రాముడు చుట్టూ చూసి, నన్ను ఎదురుగా, రక్తంతో తడిసిన పదునైన గోరు గల కాకిని చూశాడు.
పుత్రః కిల స శక్రస్య వాయసః పతతాం వరః। ధరాన్తరం గతః శీఘ్రం పవనస్య గతౌ సమః
ఆ కాకి, అంటారు, ఇంద్రుని కుమారుడు, పక్షుల్లో శ్రేష్ఠుడు, గాలి వేగంతో పరిగెత్తేవాడు, భూమి అంతటా తిరిగినవాడు.
తతస్తస్మిన్ మహాబాహుః కోపసంవర్తితేక్షణః। వాయసే కృతవాన్ క్రూరాం మతిం మతిమతాం వరః
అప్పుడు ఆ బలవంతుడు, కోపంతో కళ్లు ఎర్రగా మెరుస్తూ, ఆ కాకిపై క్రూరమైన నిర్ణయం తీసుకున్నాడు.
స దర్భసంస్తరాద్ గృహ్య బ్రహ్మణోఽస్త్రేణ యోజయత్। స దీప్త ఇవ కాలాగ్నిర్జజ్వాలాభిముఖో ద్విజమ్
ఆయన తన దర్భాసనంపై నుండి ఒక దర్భను తీసుకుని, బ్రహ్మాస్త్ర శక్తిని అందులో నింపాడు. అది యమాగ్ని వలె ప్రకాశిస్తూ, ఆ పక్షిని ఎదుర్కొంది.
స తం ప్రదీప్తం చిక్షేప దర్భం తం వాయసం ప్రతి। తతస్తు వాయసం దర్భః సోఽమ్బరేఽనుజగామ హ
ఆ blazing దర్భాన్ని ఆ కాకిపై విసిరాడు. ఆ దర్భం ఆకాశంలో ఆ కాకిని వెంబడిస్తూ పోయింది.
అనుసృష్టస్తదా కాకో జగామ వివిధాం గతిమ్। త్రాణకామ ఇమం లోకం సర్వం వై విచచార హ
అప్పుడు ఆ కాకి వెనుకాడుతూ రక్షణ కోసం అనేక దారులు వెతుకుతూ, ఈ లోకమంతా తిరిగింది.
స పిత్రా చ పరిత్యక్తః సర్వైశ్చ పరమర్షిభిః। త్రీఁల్లోకాన్ సమ్పరిక్రమ్య తమేవ శరణం గతః
తండ్రి, మహర్షులు అందరూ వదిలేసిన ఆ కాకి, మూడు లోకాలు తిరిగి చివరికి అతనికే ఆశ్రయం కోరింది.
స తం నిపతితం భూమౌ శరణ్యః శరణాగతమ్। వధార్హమపి కాకుత్స్థః కృపయా పర్యపాలయత్
భూమిపై పడిపోయి, ఆశ్రయం కోరిన ఆ మరణయోగ్యుడైన కాకిని, కరుణతో రాముడు కాపాడాడు.
పరిద్యూనం వివర్ణం చ పతమానం తమబ్రవీత్। మోఘమస్త్రం న శక్యం తు బ్రాహ్మం కర్తుం తదుచ్యతామ్
బలహీనంగా, వర్ణం కోల్పోయి, పడిపోతున్న ఆ కాకితో రాముడు ఇలా అన్నాడు: 'బ్రహ్మాస్త్రాన్ని వృథా చేయడం సాధ్యం కాదు, అది ఎక్కడ పడాలో చెప్పు.'
తతస్తస్యాక్షి కాకస్య హినస్తి స్మ స దక్షిణమ్। దత్త్వా తు దక్షిణం నేత్రం ప్రాణేభ్యః పరిరక్షితః
ఆ తర్వాత ఆ బ్రహ్మాస్త్రం కాకి కుడి కన్నుపై పడింది. తన కుడి కన్ను ఇచ్చి, ప్రాణాలను కాపాడుకున్నాడు.
స రామాయ నమస్కృత్వా రాజ్ఞే దశరథాయ చ। విసృష్టస్తేన వీరేణ ప్రతిపేదే స్వమాలయమ్
రామునికి, దశరథ మహారాజుకు నమస్కరించి, ఆ వీరుడు విడిచిపెట్టగా, తన ఇంటికి తిరిగి వెళ్ళాడు.
మత్కృతే కాకమాత్రేఽపి బ్రహ్మాస్త్రం సముదీరితమ్। కస్మాద్ యో మాహరత్ త్వత్తః క్షమసే తం మహీపతే
నా కోసం, కేవలం కాకి తప్పు చేసినా బ్రహ్మాస్త్రం ప్రయోగించబడింది. మరి నన్ను బాధించినవారిని నీవు ఎందుకు క్షమిస్తున్నావు మహారాజా?
ఆనృశంస్యం పరో ధర్మస్త్వత్త ఏవ మయా శ్రుతమ్। జానామి త్వాం మహావీర్యం మహోత్సాహం మహాబలమ్
అనురాగమే గొప్ప ధర్మమని నీవు నేర్పినావు. నీలో ఉన్న మహా శక్తి, మహా ఉత్సాహం, మహా బలం నాకు తెలుసు.
అపారవారమక్షోభ్యం గామ్భీర్యాత్ సాగరోపమమ్। భర్తారం ససముద్రాయా ధరణ్యా వాసవోపమమ్
సముద్రం లాంటి లోతు, అపారమైన స్థిరత కలిగి, సముద్రాలతో కూడిన భూమికి అధిపతి, ఇంద్రుడితో సమానమైనవాడు.
ఏవమస్త్రవిదాం శ్రేష్ఠో బలవాన్ సత్త్వవానపి। కిమర్థమస్త్రం రక్షఃసు న యోజయసి రాఘవ
ఇంతటి ఆయుధ నిపుణుడవై, బలవంతుడవై, ధైర్యవంతుడవై, రాఘవా! రాక్షసుల మీద ఆయుధాన్ని ఎందుకు ప్రయోగించడంలేదు?
న నాగా నాపి గన్ధర్వా న సురా న మరుద్గణాః। రామస్య సమరే వేగం శక్తాః ప్రతిసమీహితుమ్
పాములు, గంధర్వులు, దేవతలు, మరుత్గణాలు కూడా యుద్ధంలో రాముని వేగాన్ని తట్టుకోలేరు.
తస్య వీర్యవతః కచ్చిద్ యద్యస్తి మయి సమ్భ్రమః। కిమర్థం న శరైస్తీక్ష్ణైః క్షయం నయతి రాక్షసాన్
ఆ వీరుడికి నాపట్ల ఏదైనా మమకారం ఉంటే,鋭మైన బాణాలతో రాక్షసులను ఎందుకు సంహరించడంలేదు?
భ్రాతురాదేశమాదాయ లక్ష్మణో వా పరంతపః। కస్య హేతోర్న మాం వీరః పరిత్రాతి మహాబలః
తమ్ముడి ఆజ్ఞ తీసుకున్న లక్ష్మణుడు, ఓ మహాబలుడా! ఏ కారణమో నన్ను రక్షించడంలేదా?
యది తౌ పురుషవ్యాఘ్రౌ వాయ్విన్ద్రసమతేజసౌ। సురాణామపి దుర్ధర్షౌ కిమర్థం మాముపేక్షతః
ఆ ఇద్దరు మానవసింహులు, వాయువు, ఇంద్రుడితో సమానమైన తేజస్సు కలవారు, దేవతలకైనా ఎదుర్కోలేని వారు, మరి నన్ను ఎందుకు పట్టించుకోవడంలేదు?
మమైవ దుష్కృతం కించిన్మహదస్తి న సంశయః। సమర్థావపి తౌ యన్మాం నావేక్షేతే పరంతపౌ
నాలో ఏదో పెద్ద తప్పు ఉండి ఉండాలి. లేకపోతే, శత్రువులను సంహరించగలిగే వారు అయినా, నన్ను ఎందుకు పట్టించుకోవడంలేదు?
వైదేహ్యా వచనం శ్రుత్వా కరుణం సాశ్రు భాషితమ్। అథాబ్రవీన్మహాతేజా హనూమాన్ హరియూథపః
వైదేహి కన్నీళ్ళతో, బాధతో చెప్పిన మాటలు విని, మహాతేజస్వి హనుమంతుడు, వానరసేనాధిపతి, అప్పుడు ఇలా అన్నాడు.
త్వచ్ఛోకవిముఖో రామో దేవి సత్యేన తే శపే। రామే దుఃఖాభిపన్నే తు లక్ష్మణః పరితప్యతే
దేవీ! నీ బాధతో రాముడు మనసు పెట్టుకున్నాడు, నిజంగా నీకు ప్రమాణం. రాముడు దుఃఖంలో ఉన్నప్పుడు లక్ష్మణుడూ బాధపడుతున్నాడు.
కథంచిద్ భవతీ దృష్టా న కాలః పరిశోచితుమ్। ఇమం ముహూర్తం దుఃఖానామన్తం ద్రక్ష్యసి శోభనే
ఎలాగోలా నిన్ను కనుగొన్నాం. ఇప్పుడు విచారించడానికి సమయం కాదు. ఓ సుందరి! ఈ క్షణంలోనే నీ బాధలకు అంతం కనిపిస్తుంది.