ఇచ్ఛామి త్వాం సమానేతుమద్యైవ రఘునన్దినా। గురుస్నేహేన భక్త్యా చ నాన్యథా తదుదాహృతమ్
రఘువంశజుడైన రాముడితో నిన్ను ఈరోజే కలిపించాలని నేను కోరుకుంటున్నాను. గురుత్వమైన ప్రేమతో, భక్తితోనే నేను అన్నాను; వేరే ఉద్దేశం లేదు.
యది నోత్సహసే యాతుం మయా సార్ధమనిన్దితే। అభిజ్ఞానం ప్రయచ్ఛ త్వం జానీయాద్ రాఘవో హి యత్
నిందకు గురికాని సీతా, నువ్వు నాతో రావడం సాధ్యపడకపోతే, రాఘవుడు గుర్తు పట్టేలా ఏదైనా గుర్తు ఇవ్వు.
ఏవముక్తా హనుమతా సీతా సురసుతోపమా। ఉవాచ వచనం మన్దం బాష్పప్రగ్రథితాక్షరమ్
హనుమంతుడు ఇలా అడిగినప్పుడు, దేవకన్యతో సమానమైన సీత, కన్నీటి తోటి మాటలు ముడుచుకుంటూ మెల్లగా ఇలా చెప్పింది.
ఇదం శ్రేష్ఠమభిజ్ఞానం బ్రూయాస్త్వం తు మమ ప్రియమ్। శైలస్య చిత్రకూటస్య పాదే పూర్వోత్తరే పదే
ఇది ఉత్తమమైన గుర్తు. నువ్వు నా ప్రియుడికి ఇలా చెప్పు — చిత్రకూట పర్వతానికి ఈశాన్య భాగంలో, పాదమూలంలో...
తాపసాశ్రమవాసిన్యాః ప్రాజ్యమూలఫలోదకే। తస్మిన్ సిద్ధాశ్రితే దేశే మన్దాకిన్యవిదూరతః
ఆ తపస్వుల ఆశ్రమాల ప్రాంతంలో, సమృద్ధిగా ముల్లు, పండ్లు, నీళ్లు ఉండేవి. ఆ ప్రాంతం మందాకినీ నది దగ్గర, సిద్ధులు నివసించే చోటు.
తస్యోపవనఖణ్డేషు నానాపుష్పసుగన్ధిషు। విహృత్య సలిలే క్లిన్నో మమాఙ్కే సముపావిశః
ఆ ప్రాంతంలోని తోటల్లో, రకరకాల పువ్వుల సువాసన మధ్య, నీటిలో తడిసి, విహరిస్తూ, నువ్వు నా మడిలో కూర్చున్నావు.
తతో మాంససమాయుక్తో వాయసః పర్యతుణ్డయత్। తమహం లోష్టముద్యమ్య వారయామి స్మ వాయసమ్
అప్పుడొక కాకి, మాంసంతో కలిసి వచ్చి నన్ను కొరికింది. నేను ఒక మట్టి ముద్ద తీసుకుని, ఆ కాకిని తరిమే ప్రయత్నం చేసాను.
దారయన్ స చ మాం కాకస్తత్రైవ పరిలీయతే। న చాప్యుపారమన్మాంసాద్ భక్షార్థీ బలిభోజనః
ఆ కాకి నన్ను గాయపరచి అక్కడే దాగిపోయింది. తినడానికి మాంసం మీద ఆశతో, ఆ బలిపక్షి ఆగలేదు.
ఉత్కర్షన్త్యాం చ రశనాం క్రుద్ధాయాం మయి పక్షిణే। స్రంసమానే చ వసనే తతో దృష్టా త్వయా హ్యహమ్
పక్షిపై కోపంతో నా నడుముదారాన్ని లాగుతుండగా, వస్త్రం జారిపోతుండగా, అప్పుడు నువ్వు నన్ను చూశావు.
త్వయా విహసితా చాహం క్రుద్ధా సంలజ్జితా తదా। భక్ష్యగృద్ధేన కాకేన దారితా త్వాముపాగతా
నువ్వు నన్ను నవ్విపారేసావు. ఆ సమయంలో నేను కోపంతో, సిగ్గుతో, ఆ తినుబోతు కాకి గాయపరిచిన బాధతో, నీ దగ్గరికి వచ్చాను.
తతః శ్రాన్తాహముత్సఙ్గమాసీనస్య తవావిశమ్। క్రుధ్యన్తీవ ప్రహృష్టేన త్వయాహం పరిసాన్త్వితా
తర్వాత అలసిపోయి, నువ్వు కూర్చున్న మడిలోకి నేను చేరాను. కోపంగా ఉన్నా, నీవు ఆనందంగా నన్ను ఓదార్చావు.
బాష్పపూర్ణముఖీ మన్దం చక్షుషీ పరిమార్జతీ। లక్షితాహం త్వయా నాథ వాయసేన ప్రకోపితా
నా ముఖం కన్నీళ్లతో నిండిపోయి, నెమ్మదిగా కన్నీళ్లు తుడుచుకుంటూ ఉండగా, ఆ కాకి వల్ల కలిగిన బాధను నువ్వు గమనించావు ప్రభూ.
పరిశ్రమాచ్చ సుప్తా హే రాఘవాఙ్కేఽస్మ్యహం చిరమ్। పర్యాయేణ ప్రసుప్తశ్చ మమాఙ్కే భరతాగ్రజః
ఆ అలసటతో నేను రాఘవుని మడిలో చాలా సేపు నిద్రపోయాను. తరువాత, భరతుని అన్నయ్య కూడా నా మడిలో నిద్రించాడు.
స తత్ర పునరేవాథ వాయసః సముపాగమత్। తతః సుప్తప్రబుద్ధాం మాం రాఘవాఙ్కాత్ సముత్థితామ్। వాయసః సహసాగమ్య విదదార స్తనాన్తరే
అక్కడ మళ్లీ ఆ కాకి వచ్చింది. నేను నిద్రలేచి రాఘవుని మడిలో నుంచి లేచినప్పుడు, ఆ కాకి అకస్మాత్తుగా వచ్చి నా వక్షోజమధ్యంలో గాయపరిచింది.
పునః పునరథోత్పత్య విదదార స మాం భృశమ్। తతః సముత్థితో రామో ముక్తైః శోణితబిన్దుభిః
ఆ కాకి మళ్లీ మళ్లీ ఎగిరి వచ్చి నన్ను బాగా గాయపరిచింది. అప్పుడు రాముడు లేచి, నా శరీరంపై రక్తపు చుక్కలు చూసాడు.
స మాం దృష్ట్వా మహాబాహుర్వితున్నాం స్తనయోస్తదా। ఆశీవిష ఇవ క్రుద్ధః శ్వసన్ వాక్యమభాషత
అప్పుడు రాముడు, తన బాహుబలంతో, నా వక్షోజాలపై గాయాన్ని చూసి, పాములా కోపంతో ఊపిరి పీల్చుకుంటూ ఇలా అన్నాడు.
కేన తే నాగనాసోరు విక్షతం వై స్తనాన్తరమ్। కః క్రీడతి సరోషేణ పఞ్చవక్త్రేణ భోగినా
నాగునాసికావతీ, నీ వక్షోజమధ్యంలో ఎవరు గాయపరిచారు? కోపంతో ఐదు తలల పాముతో ఎవరు ఆటలాడుతున్నాడు?
వీక్షమాణస్తతస్తం వై వాయసం సమవైక్షత। నఖైః సరుధిరైస్తీక్ష్ణైర్మామేవాభిముఖం స్థితమ్
అప్పుడు రాముడు చుట్టూ చూసి, నన్ను ఎదురుగా, రక్తంతో తడిసిన పదునైన గోరు గల కాకిని చూశాడు.
పుత్రః కిల స శక్రస్య వాయసః పతతాం వరః। ధరాన్తరం గతః శీఘ్రం పవనస్య గతౌ సమః
ఆ కాకి, అంటారు, ఇంద్రుని కుమారుడు, పక్షుల్లో శ్రేష్ఠుడు, గాలి వేగంతో పరిగెత్తేవాడు, భూమి అంతటా తిరిగినవాడు.
తతస్తస్మిన్ మహాబాహుః కోపసంవర్తితేక్షణః। వాయసే కృతవాన్ క్రూరాం మతిం మతిమతాం వరః
అప్పుడు ఆ బలవంతుడు, కోపంతో కళ్లు ఎర్రగా మెరుస్తూ, ఆ కాకిపై క్రూరమైన నిర్ణయం తీసుకున్నాడు.
స దర్భసంస్తరాద్ గృహ్య బ్రహ్మణోఽస్త్రేణ యోజయత్। స దీప్త ఇవ కాలాగ్నిర్జజ్వాలాభిముఖో ద్విజమ్
ఆయన తన దర్భాసనంపై నుండి ఒక దర్భను తీసుకుని, బ్రహ్మాస్త్ర శక్తిని అందులో నింపాడు. అది యమాగ్ని వలె ప్రకాశిస్తూ, ఆ పక్షిని ఎదుర్కొంది.
స తం ప్రదీప్తం చిక్షేప దర్భం తం వాయసం ప్రతి। తతస్తు వాయసం దర్భః సోఽమ్బరేఽనుజగామ హ
ఆ blazing దర్భాన్ని ఆ కాకిపై విసిరాడు. ఆ దర్భం ఆకాశంలో ఆ కాకిని వెంబడిస్తూ పోయింది.
అనుసృష్టస్తదా కాకో జగామ వివిధాం గతిమ్। త్రాణకామ ఇమం లోకం సర్వం వై విచచార హ
అప్పుడు ఆ కాకి వెనుకాడుతూ రక్షణ కోసం అనేక దారులు వెతుకుతూ, ఈ లోకమంతా తిరిగింది.
స పిత్రా చ పరిత్యక్తః సర్వైశ్చ పరమర్షిభిః। త్రీఁల్లోకాన్ సమ్పరిక్రమ్య తమేవ శరణం గతః
తండ్రి, మహర్షులు అందరూ వదిలేసిన ఆ కాకి, మూడు లోకాలు తిరిగి చివరికి అతనికే ఆశ్రయం కోరింది.
స తం నిపతితం భూమౌ శరణ్యః శరణాగతమ్। వధార్హమపి కాకుత్స్థః కృపయా పర్యపాలయత్
భూమిపై పడిపోయి, ఆశ్రయం కోరిన ఆ మరణయోగ్యుడైన కాకిని, కరుణతో రాముడు కాపాడాడు.
పరిద్యూనం వివర్ణం చ పతమానం తమబ్రవీత్। మోఘమస్త్రం న శక్యం తు బ్రాహ్మం కర్తుం తదుచ్యతామ్
బలహీనంగా, వర్ణం కోల్పోయి, పడిపోతున్న ఆ కాకితో రాముడు ఇలా అన్నాడు: 'బ్రహ్మాస్త్రాన్ని వృథా చేయడం సాధ్యం కాదు, అది ఎక్కడ పడాలో చెప్పు.'
తతస్తస్యాక్షి కాకస్య హినస్తి స్మ స దక్షిణమ్। దత్త్వా తు దక్షిణం నేత్రం ప్రాణేభ్యః పరిరక్షితః
ఆ తర్వాత ఆ బ్రహ్మాస్త్రం కాకి కుడి కన్నుపై పడింది. తన కుడి కన్ను ఇచ్చి, ప్రాణాలను కాపాడుకున్నాడు.
స రామాయ నమస్కృత్వా రాజ్ఞే దశరథాయ చ। విసృష్టస్తేన వీరేణ ప్రతిపేదే స్వమాలయమ్
రామునికి, దశరథ మహారాజుకు నమస్కరించి, ఆ వీరుడు విడిచిపెట్టగా, తన ఇంటికి తిరిగి వెళ్ళాడు.
మత్కృతే కాకమాత్రేఽపి బ్రహ్మాస్త్రం సముదీరితమ్। కస్మాద్ యో మాహరత్ త్వత్తః క్షమసే తం మహీపతే
నా కోసం, కేవలం కాకి తప్పు చేసినా బ్రహ్మాస్త్రం ప్రయోగించబడింది. మరి నన్ను బాధించినవారిని నీవు ఎందుకు క్షమిస్తున్నావు మహారాజా?
ఆనృశంస్యం పరో ధర్మస్త్వత్త ఏవ మయా శ్రుతమ్। జానామి త్వాం మహావీర్యం మహోత్సాహం మహాబలమ్
అనురాగమే గొప్ప ధర్మమని నీవు నేర్పినావు. నీలో ఉన్న మహా శక్తి, మహా ఉత్సాహం, మహా బలం నాకు తెలుసు.