స మే కపిశ్రేష్ఠ సలక్ష్మణం ప్రియం సయూథపం క్షిప్రమిహోపపాదయ। చిరాయ రామం ప్రతి శోకకర్శితాం కురుష్వ మాం వానరవీర హర్షితామ్
అందువల్ల వానరులలో శ్రేష్ఠుడా, నా ప్రియమైన రాముని, లక్ష్మణుడితో, యూతపతులతో కలిసి త్వరగా నాకొచ్చేలా చేయు. రాముని కోసం నేను ఎన్నాళ్లుగా బాధపడుతున్నాను. వానర వీరుడా, నన్ను ఆనందంగా మార్చు.
thumb|అష్టాత్రింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే సున్దరకాణ్డే అష్టాత్రింశః సర్గః ॥౫-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో, సుందరకాండలో, ముప్పై ఎనిమిదవ సర్గను వినండి.
తతః స కపిశార్దూలస్తేన వాక్యేన తోషితః। సీతామువాచ తచ్ఛ్రుత్వా వాక్యం వాక్యవిశారదః
అప్పుడు ఆ వానరులలో సింహుడు, ఆ మాటలు విని సంతోషించి, మాటలలో నిపుణుడై, సీతతో ఇలా అన్నాడు.
యుక్తరూపం త్వయా దేవి భాషితం శుభదర్శనే। సదృశం స్త్రీస్వభావస్య సాధ్వీనాం వినయస్య చ
శుభలక్షణాలయే, నీవు చెప్పింది చాలా సమంజసం. ఇది స్త్రీల స్వభావానికీ, సతీమంతుల వినయానికీ తగినదే.
స్త్రీత్వాన్న త్వం సమర్థాసి సాగరం వ్యతివర్తితుమ్। మామధిష్ఠాయ విస్తీర్ణం శతయోజనమాయతమ్
స్త్రీ అయినందున, నువ్వు నన్ను ఆశ్రయించి, వంద యోజనల పొడవైన ఈ విస్తృత సముద్రాన్ని దాటి వెళ్లలేవు.
ద్వితీయం కారణం యచ్చ బ్రవీషి వినయాన్వితే। రామాదన్యస్య నార్హామి సంసర్గమితి జానకి
మరొక కారణంగా, జనకాతనయా, నీవు వినయంతో చెప్పిన రెండవ విషయం — రాముడిని తప్ప మరెవ్వరితోను కలవడం తగదని —
ఏతత్ తే దేవి సదృశం పత్న్యాస్తస్య మహాత్మనః। కా హ్యన్యా త్వామృతే దేవి బ్రూయాద్ వచనమీదృశమ్
దేవీ, ఇది నీకు, ఆ మహాత్ముడి భార్యకు తగినదే. నిన్ను తప్ప మరెవరు ఇలాంటి మాటలు చెబుతారు?
శ్రోష్యతే చైవ కాకుత్స్థః సర్వం నిరవశేషతః। చేష్టితం యత్ త్వయా దేవి భాషితం చ మమాగ్రతః
కాకుత్స్థుడు నీ చేసిన ప్రతిదీ, నా ముందర నీవు చెప్పిన మాటలన్నీ పూర్తిగా వింటాడు.
కారణైర్బహుభిర్దేవి రామప్రియచికీర్షయా। స్నేహప్రస్కన్నమనసా మయైతత్ సముదీరితమ్
దేవీ, రామునికి ప్రీతి కలిగించాలనే అనేక కారణాలతో, ప్రేమతో నిండిన మనసుతో నేను ఇవి అన్నాను.
లఙ్కాయా దుష్ప్రవేశత్వాద్ దుస్తరత్వాన్మహోదధేః। సామర్థ్యాదాత్మనశ్చైవ మయైతత్ సముదీరితమ్
లంకలో ప్రవేశించడం కష్టమైనది, సముద్రం దాటి రావడం కూడా చాలా కష్టం, నా సామర్థ్యాన్ని కూడా దృష్టిలో ఉంచుకొని నేను ఇలా అన్నాను.
ఇచ్ఛామి త్వాం సమానేతుమద్యైవ రఘునన్దినా। గురుస్నేహేన భక్త్యా చ నాన్యథా తదుదాహృతమ్
రఘువంశజుడైన రాముడితో నిన్ను ఈరోజే కలిపించాలని నేను కోరుకుంటున్నాను. గురుత్వమైన ప్రేమతో, భక్తితోనే నేను అన్నాను; వేరే ఉద్దేశం లేదు.
యది నోత్సహసే యాతుం మయా సార్ధమనిన్దితే। అభిజ్ఞానం ప్రయచ్ఛ త్వం జానీయాద్ రాఘవో హి యత్
నిందకు గురికాని సీతా, నువ్వు నాతో రావడం సాధ్యపడకపోతే, రాఘవుడు గుర్తు పట్టేలా ఏదైనా గుర్తు ఇవ్వు.
ఏవముక్తా హనుమతా సీతా సురసుతోపమా। ఉవాచ వచనం మన్దం బాష్పప్రగ్రథితాక్షరమ్
హనుమంతుడు ఇలా అడిగినప్పుడు, దేవకన్యతో సమానమైన సీత, కన్నీటి తోటి మాటలు ముడుచుకుంటూ మెల్లగా ఇలా చెప్పింది.
ఇదం శ్రేష్ఠమభిజ్ఞానం బ్రూయాస్త్వం తు మమ ప్రియమ్। శైలస్య చిత్రకూటస్య పాదే పూర్వోత్తరే పదే
ఇది ఉత్తమమైన గుర్తు. నువ్వు నా ప్రియుడికి ఇలా చెప్పు — చిత్రకూట పర్వతానికి ఈశాన్య భాగంలో, పాదమూలంలో...
తాపసాశ్రమవాసిన్యాః ప్రాజ్యమూలఫలోదకే। తస్మిన్ సిద్ధాశ్రితే దేశే మన్దాకిన్యవిదూరతః
ఆ తపస్వుల ఆశ్రమాల ప్రాంతంలో, సమృద్ధిగా ముల్లు, పండ్లు, నీళ్లు ఉండేవి. ఆ ప్రాంతం మందాకినీ నది దగ్గర, సిద్ధులు నివసించే చోటు.
తస్యోపవనఖణ్డేషు నానాపుష్పసుగన్ధిషు। విహృత్య సలిలే క్లిన్నో మమాఙ్కే సముపావిశః
ఆ ప్రాంతంలోని తోటల్లో, రకరకాల పువ్వుల సువాసన మధ్య, నీటిలో తడిసి, విహరిస్తూ, నువ్వు నా మడిలో కూర్చున్నావు.
తతో మాంససమాయుక్తో వాయసః పర్యతుణ్డయత్। తమహం లోష్టముద్యమ్య వారయామి స్మ వాయసమ్
అప్పుడొక కాకి, మాంసంతో కలిసి వచ్చి నన్ను కొరికింది. నేను ఒక మట్టి ముద్ద తీసుకుని, ఆ కాకిని తరిమే ప్రయత్నం చేసాను.
దారయన్ స చ మాం కాకస్తత్రైవ పరిలీయతే। న చాప్యుపారమన్మాంసాద్ భక్షార్థీ బలిభోజనః
ఆ కాకి నన్ను గాయపరచి అక్కడే దాగిపోయింది. తినడానికి మాంసం మీద ఆశతో, ఆ బలిపక్షి ఆగలేదు.
ఉత్కర్షన్త్యాం చ రశనాం క్రుద్ధాయాం మయి పక్షిణే। స్రంసమానే చ వసనే తతో దృష్టా త్వయా హ్యహమ్
పక్షిపై కోపంతో నా నడుముదారాన్ని లాగుతుండగా, వస్త్రం జారిపోతుండగా, అప్పుడు నువ్వు నన్ను చూశావు.
త్వయా విహసితా చాహం క్రుద్ధా సంలజ్జితా తదా। భక్ష్యగృద్ధేన కాకేన దారితా త్వాముపాగతా
నువ్వు నన్ను నవ్విపారేసావు. ఆ సమయంలో నేను కోపంతో, సిగ్గుతో, ఆ తినుబోతు కాకి గాయపరిచిన బాధతో, నీ దగ్గరికి వచ్చాను.
తతః శ్రాన్తాహముత్సఙ్గమాసీనస్య తవావిశమ్। క్రుధ్యన్తీవ ప్రహృష్టేన త్వయాహం పరిసాన్త్వితా
తర్వాత అలసిపోయి, నువ్వు కూర్చున్న మడిలోకి నేను చేరాను. కోపంగా ఉన్నా, నీవు ఆనందంగా నన్ను ఓదార్చావు.
బాష్పపూర్ణముఖీ మన్దం చక్షుషీ పరిమార్జతీ। లక్షితాహం త్వయా నాథ వాయసేన ప్రకోపితా
నా ముఖం కన్నీళ్లతో నిండిపోయి, నెమ్మదిగా కన్నీళ్లు తుడుచుకుంటూ ఉండగా, ఆ కాకి వల్ల కలిగిన బాధను నువ్వు గమనించావు ప్రభూ.
పరిశ్రమాచ్చ సుప్తా హే రాఘవాఙ్కేఽస్మ్యహం చిరమ్। పర్యాయేణ ప్రసుప్తశ్చ మమాఙ్కే భరతాగ్రజః
ఆ అలసటతో నేను రాఘవుని మడిలో చాలా సేపు నిద్రపోయాను. తరువాత, భరతుని అన్నయ్య కూడా నా మడిలో నిద్రించాడు.
స తత్ర పునరేవాథ వాయసః సముపాగమత్। తతః సుప్తప్రబుద్ధాం మాం రాఘవాఙ్కాత్ సముత్థితామ్। వాయసః సహసాగమ్య విదదార స్తనాన్తరే
అక్కడ మళ్లీ ఆ కాకి వచ్చింది. నేను నిద్రలేచి రాఘవుని మడిలో నుంచి లేచినప్పుడు, ఆ కాకి అకస్మాత్తుగా వచ్చి నా వక్షోజమధ్యంలో గాయపరిచింది.
పునః పునరథోత్పత్య విదదార స మాం భృశమ్। తతః సముత్థితో రామో ముక్తైః శోణితబిన్దుభిః
ఆ కాకి మళ్లీ మళ్లీ ఎగిరి వచ్చి నన్ను బాగా గాయపరిచింది. అప్పుడు రాముడు లేచి, నా శరీరంపై రక్తపు చుక్కలు చూసాడు.
స మాం దృష్ట్వా మహాబాహుర్వితున్నాం స్తనయోస్తదా। ఆశీవిష ఇవ క్రుద్ధః శ్వసన్ వాక్యమభాషత
అప్పుడు రాముడు, తన బాహుబలంతో, నా వక్షోజాలపై గాయాన్ని చూసి, పాములా కోపంతో ఊపిరి పీల్చుకుంటూ ఇలా అన్నాడు.
కేన తే నాగనాసోరు విక్షతం వై స్తనాన్తరమ్। కః క్రీడతి సరోషేణ పఞ్చవక్త్రేణ భోగినా
నాగునాసికావతీ, నీ వక్షోజమధ్యంలో ఎవరు గాయపరిచారు? కోపంతో ఐదు తలల పాముతో ఎవరు ఆటలాడుతున్నాడు?
వీక్షమాణస్తతస్తం వై వాయసం సమవైక్షత। నఖైః సరుధిరైస్తీక్ష్ణైర్మామేవాభిముఖం స్థితమ్
అప్పుడు రాముడు చుట్టూ చూసి, నన్ను ఎదురుగా, రక్తంతో తడిసిన పదునైన గోరు గల కాకిని చూశాడు.
పుత్రః కిల స శక్రస్య వాయసః పతతాం వరః। ధరాన్తరం గతః శీఘ్రం పవనస్య గతౌ సమః
ఆ కాకి, అంటారు, ఇంద్రుని కుమారుడు, పక్షుల్లో శ్రేష్ఠుడు, గాలి వేగంతో పరిగెత్తేవాడు, భూమి అంతటా తిరిగినవాడు.
తతస్తస్మిన్ మహాబాహుః కోపసంవర్తితేక్షణః। వాయసే కృతవాన్ క్రూరాం మతిం మతిమతాం వరః
అప్పుడు ఆ బలవంతుడు, కోపంతో కళ్లు ఎర్రగా మెరుస్తూ, ఆ కాకిపై క్రూరమైన నిర్ణయం తీసుకున్నాడు.