అథవాఽఽదాయ రక్షాంసి న్యసేయుః సంవృతే హి మామ్। యత్ర తే నాభిజానీయుర్హరయో నాపి రాఘవః
లేదా, రాక్షసులు నన్ను ఎక్కడో దాచిపెడతారు. అక్కడ నీవు, వానరులు, లేదా రాఘవుడు ఎవ్వరూ నన్ను కనుగొనలేరు.
ఆరమ్భస్తు మదర్థోఽయం తతస్తవ నిరర్థకః। త్వయా హి సహ రామస్య మహానాగమనే గుణః
నా కోసం నీవు చేసిన ఈ ప్రయత్నం అప్పుడు వృథా అవుతుంది. ఎందుకంటే, రాముడు నీతో కలిసి రావడంలోనే గొప్ప ఫలితం ఉంది.
మయి జీవితమాయత్తం రాఘవస్యామితౌజసః। భ్రాతౄణాం చ మహాబాహో తవ రాజకులస్య చ
నా ప్రాణం అపారమైన బలమున్న రాఘవునిపై, అతని అన్నదమ్ములపై, నీ రాజవంశంపై ఆధారపడి ఉంది.
తౌ నిరాశౌ మదర్థం చ శోకసంతాపకర్శితౌ। సహ సర్వర్క్షహరిభిస్త్యక్ష్యతః ప్రాణసంగ్రహమ్
నా కోసం ఆశ కోల్పోయి, శోకంతో బాధపడుతూ, ఆ ఇద్దరూ, అన్ని వానరులు, ఎలుగుబంట్లు కలిసి తమ ప్రాణాలను త్యజిస్తారు.
భర్తుర్భక్తిం పురస్కృత్య రామాదన్యస్య వానర। నాహం స్ప్రష్టుం స్వతో గాత్రమిచ్ఛేయం వానరోత్తమ
భర్తపై భక్తిని ముందుంచుకుని, ఓ వానరా! రాముడిని తప్ప ఇంకెవరి శరీరాన్ని నేను తాకాలని కోరుకోను, ఓ వానరశ్రేష్ఠా!
యదహం గాత్రసంస్పర్శం రావణస్య గతా బలాత్। అనీశా కిం కరిష్యామి వినాథా వివశా సతీ
రావణుడు బలవంతంగా నన్ను తాకినందుకు, నేను బలహీనురాలిగా, రక్షణ లేకుండా ఉండిపోవడం వల్ల, నేను ఏమి చేయగలిగాను?
యది రామో దశగ్రీవమిహ హత్వా సరాక్షసమ్। మామితో గృహ్య గచ్ఛేత తత్ తస్య సదృశం భవేత్
రాముడు ఇక్కడ దశముఖుడిని, రాక్షసులతో పాటు సంహరించి, నన్ను ఇక్కడి నుంచి తీసుకొని వెళ్ళితే, అది అతనికి తగినదే.
శ్రుతాశ్చ దృష్టా హి మయా పరాక్రమా మహాత్మనస్తస్య రణావమర్దినః। న దేవగన్ధర్వభుజఙ్గరాక్షసా భవన్తి రామేణ సమా హి సంయుగే
ఆ మహాత్ముడైన రాముని పరాక్రమాన్ని నేను విన్నాను, చూశాను కూడా. యుద్ధంలో దేవతలు, గంధర్వులు, పాములు, రాక్షసులు ఎవ్వరూ రామునితో సమానులు కారు.
సమీక్ష్య తం సంయతి చిత్రకార్ముకం మహాబలం వాసవతుల్యవిక్రమమ్। సలక్ష్మణం కో విషహేత రాఘవం హుతాశనం దీప్తమివానిలేరితమ్
అతని యుద్ధంలో, అద్భుతమైన విల్లు, అపారమైన బలం, ఇంద్రునితో సమానమైన శౌర్యం చూసినప్పుడు, లక్ష్మణుడితో కూడిన రాఘవుణ్ణి, గాలి వేగంతో మండుతున్న అగ్నిలా ఉన్నవాడిని, ఎవరు ఎదుర్కొనగలరు?
సలక్ష్మణం రాఘవమాజిమర్దనం దిశాగజం మత్తమివ వ్యవస్థితమ్। సహేత కో వానరముఖ్య సంయుగే యుగాన్తసూర్యప్రతిమం శరార్చిషమ్
వానరులలో శ్రేష్ఠుడా, లక్ష్మణుడితో కూడిన రాఘవుడు, సైన్యాలను నాశనం చేసే వాడు, దిక్కుల ఏనుగులా ఉక్కిరిబిక్కిరిగా నిలబడి, యుగాంత సూర్యుడిలా బాణాల కాంతితో ప్రకాశిస్తూ యుద్ధంలో ఉన్నప్పుడు, ఎవరు అతనిని ఎదుర్కొనగలరు?
స మే కపిశ్రేష్ఠ సలక్ష్మణం ప్రియం సయూథపం క్షిప్రమిహోపపాదయ। చిరాయ రామం ప్రతి శోకకర్శితాం కురుష్వ మాం వానరవీర హర్షితామ్
అందువల్ల వానరులలో శ్రేష్ఠుడా, నా ప్రియమైన రాముని, లక్ష్మణుడితో, యూతపతులతో కలిసి త్వరగా నాకొచ్చేలా చేయు. రాముని కోసం నేను ఎన్నాళ్లుగా బాధపడుతున్నాను. వానర వీరుడా, నన్ను ఆనందంగా మార్చు.
thumb|అష్టాత్రింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే సున్దరకాణ్డే అష్టాత్రింశః సర్గః ॥౫-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో, సుందరకాండలో, ముప్పై ఎనిమిదవ సర్గను వినండి.
తతః స కపిశార్దూలస్తేన వాక్యేన తోషితః। సీతామువాచ తచ్ఛ్రుత్వా వాక్యం వాక్యవిశారదః
అప్పుడు ఆ వానరులలో సింహుడు, ఆ మాటలు విని సంతోషించి, మాటలలో నిపుణుడై, సీతతో ఇలా అన్నాడు.
యుక్తరూపం త్వయా దేవి భాషితం శుభదర్శనే। సదృశం స్త్రీస్వభావస్య సాధ్వీనాం వినయస్య చ
శుభలక్షణాలయే, నీవు చెప్పింది చాలా సమంజసం. ఇది స్త్రీల స్వభావానికీ, సతీమంతుల వినయానికీ తగినదే.
స్త్రీత్వాన్న త్వం సమర్థాసి సాగరం వ్యతివర్తితుమ్। మామధిష్ఠాయ విస్తీర్ణం శతయోజనమాయతమ్
స్త్రీ అయినందున, నువ్వు నన్ను ఆశ్రయించి, వంద యోజనల పొడవైన ఈ విస్తృత సముద్రాన్ని దాటి వెళ్లలేవు.
ద్వితీయం కారణం యచ్చ బ్రవీషి వినయాన్వితే। రామాదన్యస్య నార్హామి సంసర్గమితి జానకి
మరొక కారణంగా, జనకాతనయా, నీవు వినయంతో చెప్పిన రెండవ విషయం — రాముడిని తప్ప మరెవ్వరితోను కలవడం తగదని —
ఏతత్ తే దేవి సదృశం పత్న్యాస్తస్య మహాత్మనః। కా హ్యన్యా త్వామృతే దేవి బ్రూయాద్ వచనమీదృశమ్
దేవీ, ఇది నీకు, ఆ మహాత్ముడి భార్యకు తగినదే. నిన్ను తప్ప మరెవరు ఇలాంటి మాటలు చెబుతారు?
శ్రోష్యతే చైవ కాకుత్స్థః సర్వం నిరవశేషతః। చేష్టితం యత్ త్వయా దేవి భాషితం చ మమాగ్రతః
కాకుత్స్థుడు నీ చేసిన ప్రతిదీ, నా ముందర నీవు చెప్పిన మాటలన్నీ పూర్తిగా వింటాడు.
కారణైర్బహుభిర్దేవి రామప్రియచికీర్షయా। స్నేహప్రస్కన్నమనసా మయైతత్ సముదీరితమ్
దేవీ, రామునికి ప్రీతి కలిగించాలనే అనేక కారణాలతో, ప్రేమతో నిండిన మనసుతో నేను ఇవి అన్నాను.
లఙ్కాయా దుష్ప్రవేశత్వాద్ దుస్తరత్వాన్మహోదధేః। సామర్థ్యాదాత్మనశ్చైవ మయైతత్ సముదీరితమ్
లంకలో ప్రవేశించడం కష్టమైనది, సముద్రం దాటి రావడం కూడా చాలా కష్టం, నా సామర్థ్యాన్ని కూడా దృష్టిలో ఉంచుకొని నేను ఇలా అన్నాను.
ఇచ్ఛామి త్వాం సమానేతుమద్యైవ రఘునన్దినా। గురుస్నేహేన భక్త్యా చ నాన్యథా తదుదాహృతమ్
రఘువంశజుడైన రాముడితో నిన్ను ఈరోజే కలిపించాలని నేను కోరుకుంటున్నాను. గురుత్వమైన ప్రేమతో, భక్తితోనే నేను అన్నాను; వేరే ఉద్దేశం లేదు.
యది నోత్సహసే యాతుం మయా సార్ధమనిన్దితే। అభిజ్ఞానం ప్రయచ్ఛ త్వం జానీయాద్ రాఘవో హి యత్
నిందకు గురికాని సీతా, నువ్వు నాతో రావడం సాధ్యపడకపోతే, రాఘవుడు గుర్తు పట్టేలా ఏదైనా గుర్తు ఇవ్వు.
ఏవముక్తా హనుమతా సీతా సురసుతోపమా। ఉవాచ వచనం మన్దం బాష్పప్రగ్రథితాక్షరమ్
హనుమంతుడు ఇలా అడిగినప్పుడు, దేవకన్యతో సమానమైన సీత, కన్నీటి తోటి మాటలు ముడుచుకుంటూ మెల్లగా ఇలా చెప్పింది.
ఇదం శ్రేష్ఠమభిజ్ఞానం బ్రూయాస్త్వం తు మమ ప్రియమ్। శైలస్య చిత్రకూటస్య పాదే పూర్వోత్తరే పదే
ఇది ఉత్తమమైన గుర్తు. నువ్వు నా ప్రియుడికి ఇలా చెప్పు — చిత్రకూట పర్వతానికి ఈశాన్య భాగంలో, పాదమూలంలో...
తాపసాశ్రమవాసిన్యాః ప్రాజ్యమూలఫలోదకే। తస్మిన్ సిద్ధాశ్రితే దేశే మన్దాకిన్యవిదూరతః
ఆ తపస్వుల ఆశ్రమాల ప్రాంతంలో, సమృద్ధిగా ముల్లు, పండ్లు, నీళ్లు ఉండేవి. ఆ ప్రాంతం మందాకినీ నది దగ్గర, సిద్ధులు నివసించే చోటు.
తస్యోపవనఖణ్డేషు నానాపుష్పసుగన్ధిషు। విహృత్య సలిలే క్లిన్నో మమాఙ్కే సముపావిశః
ఆ ప్రాంతంలోని తోటల్లో, రకరకాల పువ్వుల సువాసన మధ్య, నీటిలో తడిసి, విహరిస్తూ, నువ్వు నా మడిలో కూర్చున్నావు.
తతో మాంససమాయుక్తో వాయసః పర్యతుణ్డయత్। తమహం లోష్టముద్యమ్య వారయామి స్మ వాయసమ్
అప్పుడొక కాకి, మాంసంతో కలిసి వచ్చి నన్ను కొరికింది. నేను ఒక మట్టి ముద్ద తీసుకుని, ఆ కాకిని తరిమే ప్రయత్నం చేసాను.
దారయన్ స చ మాం కాకస్తత్రైవ పరిలీయతే। న చాప్యుపారమన్మాంసాద్ భక్షార్థీ బలిభోజనః
ఆ కాకి నన్ను గాయపరచి అక్కడే దాగిపోయింది. తినడానికి మాంసం మీద ఆశతో, ఆ బలిపక్షి ఆగలేదు.
ఉత్కర్షన్త్యాం చ రశనాం క్రుద్ధాయాం మయి పక్షిణే। స్రంసమానే చ వసనే తతో దృష్టా త్వయా హ్యహమ్
పక్షిపై కోపంతో నా నడుముదారాన్ని లాగుతుండగా, వస్త్రం జారిపోతుండగా, అప్పుడు నువ్వు నన్ను చూశావు.
త్వయా విహసితా చాహం క్రుద్ధా సంలజ్జితా తదా। భక్ష్యగృద్ధేన కాకేన దారితా త్వాముపాగతా
నువ్వు నన్ను నవ్విపారేసావు. ఆ సమయంలో నేను కోపంతో, సిగ్గుతో, ఆ తినుబోతు కాకి గాయపరిచిన బాధతో, నీ దగ్గరికి వచ్చాను.