దృష్ట్వా ఫలం వా పుష్పం వా యచ్చాన్యత్ స్త్రీమనోహరమ్। బహుశో హా ప్రియేత్యేవం శ్వసంస్త్వామభిభాషతే
ఆయన ఎప్పుడైనా పండు గానీ, పువ్వు గానీ, లేదా స్త్రీలను ఆకట్టుకునే ఏదైనా వస్తువును చూసినా, తరచూ 'హాయ్ ప్రియమైనవాడా!' అని ఊపిరిపీల్చుకుంటూ, నిన్ను సంభాషిస్తాడు.
స దేవి నిత్యం పరితప్యమాన- స్త్వామేవ సీతేత్యభిభాషమాణః। ధృతవ్రతో రాజసుతో మహాత్మా తవైవ లాభాయ కృతప్రయత్నః
అలా, దేవీ! మహాత్ముడైన రాజ కుమారుడు, తన వ్రతాన్ని కట్టుబట్టుకుని, ఎప్పుడూ బాధతో 'సీత' అని పిలుస్తూ, నిన్ను పొందేందుకు మాత్రమే అన్ని ప్రయత్నాలు చేస్తున్నాడు.
సా రామసంకీర్తనవీతశోకా రామస్య శోకేన సమానశోకా। శరన్ముఖేనామ్బుదశేషచన్ద్రా నిశేవ వైదేహసుతా బభూవ
రాముని స్మరణ వల్ల కలిగిన దుఃఖం తొలగిపోయి, రాముని దుఃఖాన్ని పంచుకుంటూ, మేఘాల మధ్య వెలిగే శరదృతువులోని చంద్రునిలా, వైదేహి ముఖం ప్రకాశించింది.
thumb|సప్తత్రింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే సున్దరకాణ్డే సప్తత్రింశః సర్గః ॥౫-
ఇప్పుడు ముప్పైఏడు వ సర్గను వినండి.
సా సీతా వచనం శ్రుత్వా పూర్ణచన్ద్రనిభాననా। హనూమన్తమువాచేదం ధర్మార్థసహితం వచః
పూర్ణచంద్రుని వంటి ముఖం కలిగిన సీత, ఆ మాటలు విని, హనుమంతునికి ధర్మార్ధములు నిండిన మాటలు చెప్పింది.
అమృతం విషసమ్పృక్తం త్వయా వానర భాషితమ్। యచ్చ నాన్యమనా రామో యచ్చ శోకపరాయణః
వానరా! నీవు చెప్పిన మాటలు అమృతంలో విషం కలిపినట్లుగా ఉన్నాయి. ఎందుకంటే రాముడు మనసు మరొకదానికి తిప్పుకోడు, ఆయన ఎప్పుడూ దుఃఖంలోనే మునిగిపోయి ఉంటాడు.
ఐశ్వర్యే వా సువిస్తీర్ణే వ్యసనే వా సుదారుణే। రజ్జ్వేవ పురుషం బద్ధ్వా కృతాన్తః పరికర్షతి
ఎంతటి ఐశ్వర్యంలోనైనా, ఎంతటి కష్టంలోనైనా, మృత్యువు మనిషిని తాడుతో కట్టినట్టు లాగుకుపోతుంది.
విధిర్నూనమసంహార్యః ప్రాణినాం ప్లవగోత్తమ। సౌమిత్రం మాం చ రామం చ వ్యసనైః పశ్య మోహితాన్
ప్రాణులకు విధి తప్పించుకోలేనిది అనిపిస్తోంది, వానరులలో శ్రేష్ఠుడా! సౌమిత్రి, నేను, రాముడు — మనమంతా ఈ కష్టాలలో మునిగి ఉన్నాం చూడు.
శోకస్యాస్య కథం పారం రాఘవోఽధిగమిష్యతి। ప్లవమానః పరిక్రాన్తో హతనౌః సాగరే యథా
రాఘవుడు ఈ దుఃఖ సముద్రాన్ని, పగిలిపోయిన పడవలో ఈదే మనిషిలా, ఎలా దాటి అవతల చేరతాడో తెలియదు.
రాక్షసానాం వధం కృత్వా సూదయిత్వా చ రావణమ్। లఙ్కామున్మథితాం కృత్వా కదా ద్రక్ష్యతి మాం పతిః
రాక్షసులను సంహరించి, రావణుణ్ణి చంపి, లంకను నాశనం చేసిన తర్వాత, నా భర్త నన్ను ఎప్పుడు చూస్తాడో!
స వాచ్యః సంత్వరస్వేతి యావదేవ న పూర్యతే। అయం సంవత్సరః కాలస్తావద్ధి మమ జీవితమ్
ఈ సంవత్సరం పూర్తవ్వకముందే, 'త్వరగా రా' అని ఆయనను ప్రేరేపించాలి. ఎందుకంటే నా ప్రాణం అంతవరకే ఉంది.
వర్తతే దశమో మాసో ద్వౌ తు శేషౌ ప్లవఙ్గమ। రావణేన నృశంసేన సమయో యః కృతో మమ
పదవ నెల నడుస్తోంది, ఇంకా రెండు నెలలు మాత్రమే మిగిలి ఉన్నాయి, వానరా! దుష్టుడైన రావణుడు నాకు ఇచ్చిన గడువు అంతే.
విభీషణేన చ భ్రాత్రా మమ నిర్యాతనం ప్రతి। అనునీతః ప్రయత్నేన న చ తత్ కురుతే మతిమ్
విభీషణుడు, నా మరిదైన వాడు, నన్ను విడిపించేందుకు ఎంతో ప్రయత్నించి రావణుడిని ఎంత చెప్పినా, అతడు ఆ మాట వినడం లేదు.
మమ ప్రతిప్రదానం హి రావణస్య న రోచతే। రావణం మార్గతే సంఖ్యే మృత్యుః కాలవశంగతమ్
రావణుడు నన్ను తిరిగి ఇవ్వాలనుకోవడం లేదు. యుద్ధంలో అతడిని మరణం, కాలానికి లోబడినట్టు, వెతుకుతోంది.
జ్యేష్ఠా కన్యా కలా నామ విభీషణసుతా కపే। తయా మమైతదాఖ్యాతం మాత్రా ప్రహితయా స్వయమ్
ఓ వానరా, విభీషణుని పెద్ద కుమార్తె కలా అనే అమ్మాయి, తన తల్లి పంపినద్వారా, నన్ను దగ్గరకు వచ్చి ఇదంతా చెప్పింది.
అవిన్ధ్యో నామ మేధావీ విద్వాన్ రాక్షసపుఙ్గవః। ధృతిమాఞ్ఛీలవాన్ వృద్ధో రావణస్య సుసమ్మతః
అవింద్యుడు అనే తెలివైన, విద్యావంతుడైన, ధైర్యవంతుడైన, మంచి స్వభావం కలిగిన వృద్ధ రాక్షసుడు, రావణునికి ఎంతో ప్రీతిపాత్రుడై ఉన్నాడు.
రామాత్ క్షయమనుప్రాప్తం రక్షసాం ప్రత్యచోదయత్। న చ తస్య స దుష్టాత్మా శృణోతి వచనం హితమ్
రామునివల్ల రాక్షసులకు నాశనం వస్తుందని వారిని హెచ్చరించాడు. కానీ ఆ దుష్టుడు అతని మంచిమాట వినడం లేదు.
ఆశంసేయం హరిశ్రేష్ఠ క్షిప్రం మాం ప్రాప్స్యతే పతిః। అన్తరాత్మా హి మే శుద్ధస్తస్మింశ్చ బహవో గుణాః
ఓ వానరులలో శ్రేష్ఠుడా, నా భర్త త్వరగా నన్ను చేరుతాడని ఆశిస్తున్నాను. నా మనస్సు పవిత్రంగా ఉంది, అతనిలో అనేక మంచి లక్షణాలు ఉన్నాయి.
ఉత్సాహః పౌరుషం సత్త్వమానృశంస్యం కృతజ్ఞతా। విక్రమశ్చ ప్రభావశ్చ సన్తి వానర రాఘవే
ఉత్సాహం, ధైర్యం, బలము, దయ, కృతజ్ఞత, పరాక్రమం, ప్రభావం — ఇవన్నీ రాఘవునిలో ఉన్నాయి, ఓ వానరా.
చతుర్దశ సహస్రాణి రాక్షసానాం జఘాన యః। జనస్థానే వినా భ్రాత్రా శత్రుః కస్తస్య నోద్విజేత్
తమ్ముడి సహాయం లేకుండా జనస్థానంలో పద్నాలుగు వేల రాక్షసులను సంహరించిన వాడిని, శత్రువుల్లో ఎవరు భయపడరు చెప్పు.
న స శక్యస్తులయితుం వ్యసనైః పురుషర్షభః। అహం తస్యానుభావజ్ఞా శక్రస్యేవ పులోమజా
ఆ మహాపురుషుని కష్టాలతో పోల్చడం సాధ్యం కాదు. అతని మహిమ నాకు తెలుసు, ఇంద్రుని మహిమను పౌలోమజా తెలుసుకున్నట్టు.
శరజాలాంశుమాన్ శూరః కపే రామదివాకరః। శత్రురక్షోమయం తోయముపశోషం నయిష్యతి
ఓ వానరా, రాముడు సూర్యుడిలా ప్రకాశిస్తూ, వీరుడై తన బాణాలతో రాక్షస శత్రువుల సముద్రాన్ని ఎండబెడతాడు.
ఇతి సంజల్పమానాం తాం రామార్థే శోకకర్శితామ్। అశ్రుసమ్పూర్ణవదనామువాచ హనుమాన్ కపిః
ఇలా రాముని కోసం దుఃఖంతో క్షీణించి, కన్నీళ్లతో నిండిన ముఖంతో మాట్లాడుతున్న సీతను హనుమంతుడు ఇలా ఉద్దేశించాడు.
శ్రుత్వైవ చ వచో మహ్యం క్షిప్రమేష్యతి రాఘవః। చమూం ప్రకర్షన్ మహతీం హర్యృక్షగణసంకులామ్
నా మాట విన్న వెంటనే రాఘవుడు గొప్ప వానర, రిక్ష సైన్యంతో కూడిన బలమైన సేనను తీసుకుని త్వరగా ఇక్కడికి వస్తాడు.
అథవా మోచయిష్యామి త్వామద్యైవ సరాక్షసాత్। అస్మాద్ దుఃఖాదుపారోహ మమ పృష్ఠమనిన్దితే
లేకపోతే, నిన్ను ఈ రాక్షసుల నుండి నేడు నేనే విడిపిస్తాను. ఓ నిందలేని సీతా, ఈ బాధ నుండి తప్పించుకోడానికి నా వెనుకెక్కు.
త్వాం తు పృష్ఠగతాం కృత్వా సంతరిష్యామి సాగరమ్। శక్తిరస్తి హి మే వోఢుం లఙ్కామపి సరావణామ్
నిన్ను నా వెనుక కూర్చోబెట్టి సముద్రాన్ని దాటి వెళ్తాను. రావణుడితో సహా లంకను కూడా మోయగల శక్తి నాకు ఉంది.
అహం ప్రస్రవణస్థాయ రాఘవాయాద్య మైథిలి। ప్రాపయిష్యామి శక్రాయ హవ్యం హుతమివానలః
ఓ మైథిలీ, నేడు ప్రస్రవణ పర్వతం వద్ద ఉన్న రాఘవుని వద్దకు నిన్ను చేర్చుతాను. యజ్ఞంలో హవిని అగ్ని ఇంద్రునికి చేర్చినట్టు.
ద్రక్ష్యస్యద్యైవ వైదేహి రాఘవం సహలక్ష్మణమ్। వ్యవసాయసమాయుక్తం విష్ణుం దైత్యవధే యథా
ఓ వైదేహి, నీవు నేడు రాఘవుని లక్ష్మణుడితో కలిసి, దైత్య సంహారానికి సిద్ధమైన విష్ణువును చూసినట్టు, ధృఢ సంకల్పంతో ఉన్నవారిని చూస్తావు.
త్వద్దర్శనకృతోత్సాహమాశ్రమస్థం మహాబలమ్। పురందరమివాసీనం నగరాజస్య మూర్ధని
నీ దర్శనంతో ఉత్సాహంతో నిండిన, ఆశ్రమంలో ఉన్న మహాబలశాలి, పర్వతాధిపతిని ఎక్కిన ఇంద్రునిలా కూర్చున్న రాముణ్ణి నీవు చూస్తావు.
పృష్ఠమారోహ మే దేవి మా వికాఙ్క్షస్వ శోభనే। యోగమన్విచ్ఛ రామేణ శశాఙ్కేనేవ రోహిణీ
ఓ దేవీ, నా వెనుకెక్కు, అందాల సీతా, ఆలస్యం చేయకు. రామునితో కలయిక కోరుకో, రోహిణి చంద్రునితో కలిసినట్టు.