విష్టమ్భయిత్వా బాణౌఘైరక్షోభ్యం వరుణాలయమ్। కరిష్యతి పురీం లఙ్కాం కాకుత్స్థః శాన్తరాక్షసామ్
బాణాల వర్షంతో అప్రతిహతమైన వరుణుని నివాసాన్ని అడ్డగించి, కకుత్థుడు లంకను రాక్షసులేని నగరంగా చేస్తాడు.
తత్ర యద్యన్తరా మృత్యుర్యది దేవా మహాసురాః। స్థాస్యన్తి పథి రామస్య స తానపి వధిష్యతి
అక్కడ రాముని మార్గంలో మరణం, దేవతలు, మహాసురులు కూడా నిలిచినా, వారిని కూడా రాముడు సంహరిస్తాడు.
తవాదర్శనజేనార్యే శోకేన పరిపూరితః। న శర్మ లభతే రామః సింహార్దిత ఇవ ద్విపః
అర్యే! నిన్ను చూడలేకపోయిన దుఃఖంతో రాముడు పూర్తిగా బాధలో మునిగిపోయి, సింహం బాధించిన ఏనుగు లా శాంతిని పొందలేకున్నాడు.
మన్దరేణ చ తే దేవి శపే మూలఫలేన చ। మలయేన చ విన్ధ్యేన మేరుణా దర్దురేణ చ
దేవీ! మందర, నీ మూలఫలాలు, మలయ, వింధ్య, మేరు, దర్దుర పర్వతాల పేరుతో నేను ప్రమాణం చేస్తున్నాను.
యథా సునయనం వల్గు బిమ్బోష్ఠం చారుకుణ్డలమ్। ముఖం ద్రక్ష్యసి రామస్య పూర్ణచన్ద్రమివోదితమ్
నీవు త్వరలో రాముని ముఖాన్ని చూడబోతున్నావు. ఆ ముఖం సుందరమైన కళ్లతో, బింబపండు లాంటి ఆకర్షణీయమైన పెదవులతో, అందమైన కుండలాలతో, పూర్ణచంద్రుడు ఉదయించినట్టుగా మెరిసిపోతుంటుంది.
క్షిప్రం ద్రక్ష్యసి వైదేహి రామం ప్రస్రవణే గిరౌ। శతక్రతుమివాసీనం నాగపృష్ఠస్య మూర్ధని
వైదేహి! త్వరలో నీవు ప్రస్రవణ పర్వతంపై రాముని చూస్తావు. ఆయన, మహా పాము పీఠంపై కూర్చున్న ఇంద్రునిలా కనిపిస్తాడు.
న మాంసం రాఘవో భుఙ్క్తే న చైవ మధు సేవతే। వన్యం సువిహితం నిత్యం భక్తమశ్నాతి పఞ్చమమ్
రాఘవుడు మాంసం తినడు, మద్యం కూడా సేవించడు. ఆయన ఎప్పుడూ అరణ్యంలో దొరికే శుద్ధమైన ఆహారాన్ని, తనకు కేటాయించిన ఐదవ భాగాన్ని మాత్రమే భక్తితో తింటాడు.
నైవ దంశాన్ న మశకాన్ న కీటాన్ న సరీసృపాన్। రాఘవోఽపనయేద్ గాత్రాత్ త్వద్గతేనాన్తరాత్మనా
రాఘవుడు తన శరీరం మీదున్న ఈగలు, దోమలు, పురుగులు, పాము లాంటివాటిని తిప్పికొట్టడు. ఎందుకంటే ఆయన అంతరాత్మ పూర్తిగా నీవే అని మనసులో నిండిపోయి ఉంది.
నిత్యం ధ్యానపరో రామో నిత్యం శోకపరాయణః। నాన్యచ్చిన్తయతే కించిత్ స తు కామవశం గతః
రాముడు ఎప్పుడూ ధ్యానంలో మునిగిపోయి ఉంటాడు, ఎప్పుడూ దుఃఖంలోనే ఉండిపోతాడు. ఆయన మరే విషయాన్ని ఆలోచించడు, ఎందుకంటే ఆయన కోరికలో పూర్తిగా లయమైపోయాడు.
అనిద్రః సతతం రామః సుప్తోఽపి చ నరోత్తమః। సీతేతి మధురాం వాణీం వ్యాహరన్ ప్రతిబుధ్యతే
రాముడు, మానవులలో ఉత్తముడు, ఎప్పుడూ నిద్ర లేని వాడే. నిద్రపోయినా, మళ్లీ లేచే సమయంలో 'సీత' అనే మధురమైన నామాన్ని పలుకుతూ మేల్కొంటాడు.
దృష్ట్వా ఫలం వా పుష్పం వా యచ్చాన్యత్ స్త్రీమనోహరమ్। బహుశో హా ప్రియేత్యేవం శ్వసంస్త్వామభిభాషతే
ఆయన ఎప్పుడైనా పండు గానీ, పువ్వు గానీ, లేదా స్త్రీలను ఆకట్టుకునే ఏదైనా వస్తువును చూసినా, తరచూ 'హాయ్ ప్రియమైనవాడా!' అని ఊపిరిపీల్చుకుంటూ, నిన్ను సంభాషిస్తాడు.
స దేవి నిత్యం పరితప్యమాన- స్త్వామేవ సీతేత్యభిభాషమాణః। ధృతవ్రతో రాజసుతో మహాత్మా తవైవ లాభాయ కృతప్రయత్నః
అలా, దేవీ! మహాత్ముడైన రాజ కుమారుడు, తన వ్రతాన్ని కట్టుబట్టుకుని, ఎప్పుడూ బాధతో 'సీత' అని పిలుస్తూ, నిన్ను పొందేందుకు మాత్రమే అన్ని ప్రయత్నాలు చేస్తున్నాడు.
సా రామసంకీర్తనవీతశోకా రామస్య శోకేన సమానశోకా। శరన్ముఖేనామ్బుదశేషచన్ద్రా నిశేవ వైదేహసుతా బభూవ
రాముని స్మరణ వల్ల కలిగిన దుఃఖం తొలగిపోయి, రాముని దుఃఖాన్ని పంచుకుంటూ, మేఘాల మధ్య వెలిగే శరదృతువులోని చంద్రునిలా, వైదేహి ముఖం ప్రకాశించింది.
thumb|సప్తత్రింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే సున్దరకాణ్డే సప్తత్రింశః సర్గః ॥౫-
ఇప్పుడు ముప్పైఏడు వ సర్గను వినండి.
సా సీతా వచనం శ్రుత్వా పూర్ణచన్ద్రనిభాననా। హనూమన్తమువాచేదం ధర్మార్థసహితం వచః
పూర్ణచంద్రుని వంటి ముఖం కలిగిన సీత, ఆ మాటలు విని, హనుమంతునికి ధర్మార్ధములు నిండిన మాటలు చెప్పింది.
అమృతం విషసమ్పృక్తం త్వయా వానర భాషితమ్। యచ్చ నాన్యమనా రామో యచ్చ శోకపరాయణః
వానరా! నీవు చెప్పిన మాటలు అమృతంలో విషం కలిపినట్లుగా ఉన్నాయి. ఎందుకంటే రాముడు మనసు మరొకదానికి తిప్పుకోడు, ఆయన ఎప్పుడూ దుఃఖంలోనే మునిగిపోయి ఉంటాడు.
ఐశ్వర్యే వా సువిస్తీర్ణే వ్యసనే వా సుదారుణే। రజ్జ్వేవ పురుషం బద్ధ్వా కృతాన్తః పరికర్షతి
ఎంతటి ఐశ్వర్యంలోనైనా, ఎంతటి కష్టంలోనైనా, మృత్యువు మనిషిని తాడుతో కట్టినట్టు లాగుకుపోతుంది.
విధిర్నూనమసంహార్యః ప్రాణినాం ప్లవగోత్తమ। సౌమిత్రం మాం చ రామం చ వ్యసనైః పశ్య మోహితాన్
ప్రాణులకు విధి తప్పించుకోలేనిది అనిపిస్తోంది, వానరులలో శ్రేష్ఠుడా! సౌమిత్రి, నేను, రాముడు — మనమంతా ఈ కష్టాలలో మునిగి ఉన్నాం చూడు.
శోకస్యాస్య కథం పారం రాఘవోఽధిగమిష్యతి। ప్లవమానః పరిక్రాన్తో హతనౌః సాగరే యథా
రాఘవుడు ఈ దుఃఖ సముద్రాన్ని, పగిలిపోయిన పడవలో ఈదే మనిషిలా, ఎలా దాటి అవతల చేరతాడో తెలియదు.
రాక్షసానాం వధం కృత్వా సూదయిత్వా చ రావణమ్। లఙ్కామున్మథితాం కృత్వా కదా ద్రక్ష్యతి మాం పతిః
రాక్షసులను సంహరించి, రావణుణ్ణి చంపి, లంకను నాశనం చేసిన తర్వాత, నా భర్త నన్ను ఎప్పుడు చూస్తాడో!
స వాచ్యః సంత్వరస్వేతి యావదేవ న పూర్యతే। అయం సంవత్సరః కాలస్తావద్ధి మమ జీవితమ్
ఈ సంవత్సరం పూర్తవ్వకముందే, 'త్వరగా రా' అని ఆయనను ప్రేరేపించాలి. ఎందుకంటే నా ప్రాణం అంతవరకే ఉంది.
వర్తతే దశమో మాసో ద్వౌ తు శేషౌ ప్లవఙ్గమ। రావణేన నృశంసేన సమయో యః కృతో మమ
పదవ నెల నడుస్తోంది, ఇంకా రెండు నెలలు మాత్రమే మిగిలి ఉన్నాయి, వానరా! దుష్టుడైన రావణుడు నాకు ఇచ్చిన గడువు అంతే.
విభీషణేన చ భ్రాత్రా మమ నిర్యాతనం ప్రతి। అనునీతః ప్రయత్నేన న చ తత్ కురుతే మతిమ్
విభీషణుడు, నా మరిదైన వాడు, నన్ను విడిపించేందుకు ఎంతో ప్రయత్నించి రావణుడిని ఎంత చెప్పినా, అతడు ఆ మాట వినడం లేదు.
మమ ప్రతిప్రదానం హి రావణస్య న రోచతే। రావణం మార్గతే సంఖ్యే మృత్యుః కాలవశంగతమ్
రావణుడు నన్ను తిరిగి ఇవ్వాలనుకోవడం లేదు. యుద్ధంలో అతడిని మరణం, కాలానికి లోబడినట్టు, వెతుకుతోంది.
జ్యేష్ఠా కన్యా కలా నామ విభీషణసుతా కపే। తయా మమైతదాఖ్యాతం మాత్రా ప్రహితయా స్వయమ్
ఓ వానరా, విభీషణుని పెద్ద కుమార్తె కలా అనే అమ్మాయి, తన తల్లి పంపినద్వారా, నన్ను దగ్గరకు వచ్చి ఇదంతా చెప్పింది.
అవిన్ధ్యో నామ మేధావీ విద్వాన్ రాక్షసపుఙ్గవః। ధృతిమాఞ్ఛీలవాన్ వృద్ధో రావణస్య సుసమ్మతః
అవింద్యుడు అనే తెలివైన, విద్యావంతుడైన, ధైర్యవంతుడైన, మంచి స్వభావం కలిగిన వృద్ధ రాక్షసుడు, రావణునికి ఎంతో ప్రీతిపాత్రుడై ఉన్నాడు.
రామాత్ క్షయమనుప్రాప్తం రక్షసాం ప్రత్యచోదయత్। న చ తస్య స దుష్టాత్మా శృణోతి వచనం హితమ్
రామునివల్ల రాక్షసులకు నాశనం వస్తుందని వారిని హెచ్చరించాడు. కానీ ఆ దుష్టుడు అతని మంచిమాట వినడం లేదు.
ఆశంసేయం హరిశ్రేష్ఠ క్షిప్రం మాం ప్రాప్స్యతే పతిః। అన్తరాత్మా హి మే శుద్ధస్తస్మింశ్చ బహవో గుణాః
ఓ వానరులలో శ్రేష్ఠుడా, నా భర్త త్వరగా నన్ను చేరుతాడని ఆశిస్తున్నాను. నా మనస్సు పవిత్రంగా ఉంది, అతనిలో అనేక మంచి లక్షణాలు ఉన్నాయి.
ఉత్సాహః పౌరుషం సత్త్వమానృశంస్యం కృతజ్ఞతా। విక్రమశ్చ ప్రభావశ్చ సన్తి వానర రాఘవే
ఉత్సాహం, ధైర్యం, బలము, దయ, కృతజ్ఞత, పరాక్రమం, ప్రభావం — ఇవన్నీ రాఘవునిలో ఉన్నాయి, ఓ వానరా.
చతుర్దశ సహస్రాణి రాక్షసానాం జఘాన యః। జనస్థానే వినా భ్రాత్రా శత్రుః కస్తస్య నోద్విజేత్
తమ్ముడి సహాయం లేకుండా జనస్థానంలో పద్నాలుగు వేల రాక్షసులను సంహరించిన వాడిని, శత్రువుల్లో ఎవరు భయపడరు చెప్పు.