కచ్చిన్న వ్యథతే రామః కచ్చిన్న పరితప్యతే। ఉత్తరాణి చ కార్యాణి కురుతే పురుషోత్తమః
రాముడు బాధపడటం లేదా, మనసు కలవరపడటం లేదా? పురుషోత్తముడు అవసరమైన పనులు చేస్తున్నాడా?
కచ్చిన్న దీనః సమ్భ్రాన్తః కార్యేషు చ న ముహ్యతి। కచ్చిత్ పురుషకార్యాణి కురుతే నృపతేః సుతః
అతడు నిరుత్సాహంగా లేదా, గందరగోళంగా లేదా? పనులలో మనసు కోల్పోకుండా, రాజపుత్రుడు మానవునికి చేయవలసిన పనులు చేస్తున్నాడా?
ద్వివిధం త్రివిధోపాయముపాయమపి సేవతే। విజిగీషుః సుహృత్ కచ్చిన్మిత్రేషు చ పరంతపః
విజయాన్ని కోరుతూ, మిత్రులకు మేలు చేయాలనుకుంటూ, శత్రువులను జయించేవాడు, రెండు విధాలుగా, మూడు రకాల యుక్తులను ఉపయోగిస్తున్నాడా?
కచ్చిన్మిత్రాణి లభతేఽమిత్రైశ్చాప్యభిగమ్యతే। కచ్చిత్ కల్యాణమిత్రశ్చ మిత్రైశ్చాపి పురస్కృతః
అతడు మిత్రులను సంపాదిస్తున్నాడా? శత్రువులు కూడా అతడిని ఆశ్రయిస్తున్నారా? మిత్రులు, మంచి మిత్రుడిచేత అతడు గౌరవించబడుతున్నాడా?
కచ్చిదాశాస్తి దేవానాం ప్రసాదం పార్థివాత్మజః। కచ్చిత్ పురుషకారం చ దైవం చ ప్రతిపద్యతే
రాజకుమారుడు దేవతల అనుగ్రహాన్ని కోరుతున్నాడా? మానవ ప్రయత్నాన్ని, దైవాన్ని రెండింటినీ ఆశ్రయిస్తున్నాడా?
కచ్చిన్న విగతస్నేహో వివాసాన్మయి రాఘవః। కచ్చిన్మాం వ్యసనాదస్మాన్మోక్షయిష్యతి రాఘవః
నన్ను విడిచిపెట్టినందుకు రాఘవుడు నా మీద ప్రేమను కోల్పోలేదా? ఈ కష్టాలనుండి రాఘవుడు నన్ను తప్పించబోతున్నాడా?
సుఖానాముచితో నిత్యమసుఖానామనూచితః। దుఃఖముత్తరమాసాద్య కచ్చిద్ రామో న సీదతి
సుఖాలకు అలవాటు పడిన రాముడు, బాధలకు అలవాటు లేని వాడు. ఇప్పుడు అతడు ఎదుర్కొంటున్న కష్టాలను చూసి, రాముడు మనసు నిస్సహాయంగా మారిపోలేదని ఆశిస్తున్నాను.
కౌసల్యాయాస్తథా కచ్చిత్ సుమిత్రాయాస్తథైవ చ। అభీక్ష్ణం శ్రూయతే కచ్చిత్ కుశలం భరతస్య చ
కౌసల్య, సుమిత్ర ఇద్దరికి కూడా ఎప్పుడూ శుభవార్తలు వింటున్నామని, అలాగే భరతుని గురించి కూడా మంచి వార్తలు వస్తున్నాయని ఆశిస్తున్నాను.
మన్నిమిత్తేన మానార్హః కచ్చిచ్ఛోకేన రాఘవః। కచ్చిన్నాన్యమనా రామః కచ్చిన్మాం తారయిష్యతి
నా కారణంగా గౌరవనీయుడు రాఘవుడు దుఃఖంతో మనసు మరలిపోలేదని, రాముడు నా గురించి మరిచిపోలేదని, నన్ను తప్పకుండా రక్షిస్తాడని ఆశిస్తున్నాను.
కచ్చిదక్షౌహిణీం భీమాం భరతో భ్రాతృవత్సలః। ధ్వజినీం మన్త్రిభిర్గుప్తాం ప్రేషయిష్యతి మత్కృతే
తమ్ముడిని ఎంతో ప్రేమించే భరతుడు, మంత్రులతో కాపాడబడిన భయంకరమైన సైన్యాన్ని నా కోసం పంపిస్తాడని ఆశిస్తున్నాను.
వానరాధిపతిః శ్రీమాన్ సుగ్రీవః కచ్చిదేష్యతి। మత్కృతే హరిభిర్వీరైర్వృతో దన్తనఖాయుధైః
వానరుల రాజు, మహిమతో కూడిన సుగ్రీవుడు, నా కోసం పళ్లూ నఖాలే ఆయుధాలుగా ఉన్న వీర వానరులతో కలిసి వస్తాడని ఆశిస్తున్నాను.
కచ్చిచ్చ లక్ష్మణః శూరః సుమిత్రానన్దవర్ధనః। అస్త్రవిచ్ఛరజాలేన రాక్షసాన్ విధమిష్యతి
సుమిత్రకు ఆనందాన్ని ఇచ్చే వీరుడు లక్ష్మణుడు, ఆయుధాల వర్షంతో రాక్షసులను సంహరిస్తాడని ఆశిస్తున్నాను.
రౌద్రేణ కచ్చిదస్త్రేణ రామేణ నిహతం రణే। ద్రక్ష్యామ్యల్పేన కాలేన రావణం ససుహృజ్జనమ్
రాముడు భయంకరమైన ఆయుధంతో యుద్ధంలో రావణుడిని, అతని మిత్రులను చంపిన దృశ్యాన్ని నేను త్వరలో చూస్తానని ఆశిస్తున్నాను.
కచ్చిన్న తద్ధేమసమానవర్ణం తస్యాననం పద్మసమానగన్ధి। మయా వినా శుష్యతి శోకదీనం జలక్షయే పద్మమివాతపేన
బంగారు వర్ణంతో, పద్మపువ్వు వాసనతో ఉన్న అతని ముఖం, నా వల్ల దుఃఖంతో, నీరు లేక ఎండలో ఎండిపోయే పద్మంలా, వాడిపోలేదని ఆశిస్తున్నాను.
ధర్మాపదేశాత్ త్యజతః స్వరాజ్యం మాం చాప్యరణ్యం నయతః పదాతేః। నాసీద్ యథా యస్య న భీర్న శోకః కచ్చిత్ స ధైర్యం హృదయే కరోతి
ధర్మం కోసం తన రాజ్యాన్ని వదిలి, నన్ను కాలినడకన అరణ్యంలోకి తీసుకెళ్లినప్పుడు, అతడికి భయం కూడా లేదు, దుఃఖం కూడా లేదు. ఇప్పుడు కూడా అతడు మనసులో ధైర్యాన్ని కలిగి ఉంటాడని ఆశిస్తున్నాను.
న చాస్య మాతా న పితా న చాన్యః స్నేహాద్ విశిష్టోఽస్తి మయా సమో వా। తావద్ధ్యహం దూత జిజీవిషేయం యావత్ ప్రవృత్తిం శృణుయాం ప్రియస్య
అతడికి తల్లి, తండ్రి, లేదా నన్ను మించిన, నాతో సమానమైన ప్రియమైనవారు లేరు. నా ప్రియుడి వార్త వింటున్నంత కాలం మాత్రమే నేను బ్రతకాలని కోరుకుంటున్నాను.
ఇతీవ దేవీ వచనం మహార్థం తం వానరేన్ద్రం మధురార్థముక్త్వా। శ్రోతుం పునస్తస్య వచోఽభిరామం రామార్థయుక్తం విరరామ రామా
ఇలా, మహార్ధమైన మాటలు వానరుల అధిపతికి మధురంగా చెప్పిన రామా, మళ్లీ రాముని గురించి మధురమైన మాటలు వినాలని ఆశిస్తూ, క్షణం నిశ్శబ్దంగా నిలిచింది.
సీతాయా వచనం శ్రుత్వా మారుతిర్భీమవిక్రమః। శిరస్యఞ్జలిమాధాయ వాక్యముత్తరమబ్రవీత్
సీతమ్మ మాటలు విని, భయంకరమైన పరాక్రమం కలిగిన హనుమంతుడు, చేతులు జోడించి తలపై పెట్టి, ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.
న త్వామిహస్థాం జానీతే రామః కమలలోచనః। తేన త్వాం నానయత్యాశు శచీమివ పురందరః
కమలనయనుడు రాముడు, నీవు ఇక్కడ ఉన్నావని తెలియదు. అందుకే ఇంద్రుడు శచిని తీసుకెళ్లినట్టు, వెంటనే నిన్ను తీసుకెళ్లడం జరగలేదు.
శ్రుత్వైవ చ వచో మహ్యం క్షిప్రమేష్యతి రాఘవః। చమూం ప్రకర్షన్ మహతీం హర్యృక్షగణసంయుతామ్
నా మాట విన్న వెంటనే, రాఘవుడు వానరులూ, ఎలుగుబంట్లూ కలిసిన గొప్ప సైన్యాన్ని తీసుకుని త్వరగా ఇక్కడికి వస్తాడు.
విష్టమ్భయిత్వా బాణౌఘైరక్షోభ్యం వరుణాలయమ్। కరిష్యతి పురీం లఙ్కాం కాకుత్స్థః శాన్తరాక్షసామ్
బాణాల వర్షంతో అప్రతిహతమైన వరుణుని నివాసాన్ని అడ్డగించి, కకుత్థుడు లంకను రాక్షసులేని నగరంగా చేస్తాడు.
తత్ర యద్యన్తరా మృత్యుర్యది దేవా మహాసురాః। స్థాస్యన్తి పథి రామస్య స తానపి వధిష్యతి
అక్కడ రాముని మార్గంలో మరణం, దేవతలు, మహాసురులు కూడా నిలిచినా, వారిని కూడా రాముడు సంహరిస్తాడు.
తవాదర్శనజేనార్యే శోకేన పరిపూరితః। న శర్మ లభతే రామః సింహార్దిత ఇవ ద్విపః
అర్యే! నిన్ను చూడలేకపోయిన దుఃఖంతో రాముడు పూర్తిగా బాధలో మునిగిపోయి, సింహం బాధించిన ఏనుగు లా శాంతిని పొందలేకున్నాడు.
మన్దరేణ చ తే దేవి శపే మూలఫలేన చ। మలయేన చ విన్ధ్యేన మేరుణా దర్దురేణ చ
దేవీ! మందర, నీ మూలఫలాలు, మలయ, వింధ్య, మేరు, దర్దుర పర్వతాల పేరుతో నేను ప్రమాణం చేస్తున్నాను.
యథా సునయనం వల్గు బిమ్బోష్ఠం చారుకుణ్డలమ్। ముఖం ద్రక్ష్యసి రామస్య పూర్ణచన్ద్రమివోదితమ్
నీవు త్వరలో రాముని ముఖాన్ని చూడబోతున్నావు. ఆ ముఖం సుందరమైన కళ్లతో, బింబపండు లాంటి ఆకర్షణీయమైన పెదవులతో, అందమైన కుండలాలతో, పూర్ణచంద్రుడు ఉదయించినట్టుగా మెరిసిపోతుంటుంది.
క్షిప్రం ద్రక్ష్యసి వైదేహి రామం ప్రస్రవణే గిరౌ। శతక్రతుమివాసీనం నాగపృష్ఠస్య మూర్ధని
వైదేహి! త్వరలో నీవు ప్రస్రవణ పర్వతంపై రాముని చూస్తావు. ఆయన, మహా పాము పీఠంపై కూర్చున్న ఇంద్రునిలా కనిపిస్తాడు.
న మాంసం రాఘవో భుఙ్క్తే న చైవ మధు సేవతే। వన్యం సువిహితం నిత్యం భక్తమశ్నాతి పఞ్చమమ్
రాఘవుడు మాంసం తినడు, మద్యం కూడా సేవించడు. ఆయన ఎప్పుడూ అరణ్యంలో దొరికే శుద్ధమైన ఆహారాన్ని, తనకు కేటాయించిన ఐదవ భాగాన్ని మాత్రమే భక్తితో తింటాడు.
నైవ దంశాన్ న మశకాన్ న కీటాన్ న సరీసృపాన్। రాఘవోఽపనయేద్ గాత్రాత్ త్వద్గతేనాన్తరాత్మనా
రాఘవుడు తన శరీరం మీదున్న ఈగలు, దోమలు, పురుగులు, పాము లాంటివాటిని తిప్పికొట్టడు. ఎందుకంటే ఆయన అంతరాత్మ పూర్తిగా నీవే అని మనసులో నిండిపోయి ఉంది.
నిత్యం ధ్యానపరో రామో నిత్యం శోకపరాయణః। నాన్యచ్చిన్తయతే కించిత్ స తు కామవశం గతః
రాముడు ఎప్పుడూ ధ్యానంలో మునిగిపోయి ఉంటాడు, ఎప్పుడూ దుఃఖంలోనే ఉండిపోతాడు. ఆయన మరే విషయాన్ని ఆలోచించడు, ఎందుకంటే ఆయన కోరికలో పూర్తిగా లయమైపోయాడు.
అనిద్రః సతతం రామః సుప్తోఽపి చ నరోత్తమః। సీతేతి మధురాం వాణీం వ్యాహరన్ ప్రతిబుధ్యతే
రాముడు, మానవులలో ఉత్తముడు, ఎప్పుడూ నిద్ర లేని వాడే. నిద్రపోయినా, మళ్లీ లేచే సమయంలో 'సీత' అనే మధురమైన నామాన్ని పలుకుతూ మేల్కొంటాడు.