స్త్రీహేతోర్వాలినా భ్రాత్రా నిరస్తం పురుతేజసా। తతస్త్వన్నాశజం శోకం రామస్యాక్లిష్టకర్మణః
ఒక స్త్రీ కారణంగా తన అన్న వాలితో గొప్ప బలంతో బయటకు తిప్పబడిన వాడు. ఆ తరువాత, నీ విడిపోవడం వల్ల కలిగిన దుఃఖం, నిష్కళంకమైన కార్యాలు చేసే రాముని హృదయాన్ని బాధించింది.
లక్ష్మణో వానరేన్ద్రాయ సుగ్రీవాయ న్యవేదయత్। స శ్రుత్వా వానరేన్ద్రస్తు లక్ష్మణేనేరితం వచః
లక్ష్మణుడు వానరరాజు సుగ్రీవునికి వివరంగా చెప్పాడు. లక్ష్మణుడు చెప్పిన మాటలను వానరరాజు సుగ్రీవుడు వినాడు.
తదాసీన్నిష్ప్రభోఽత్యర్థం గ్రహగ్రస్త ఇవాంశుమాన్। తతస్త్వద్గాత్రశోభీని రక్షసా హ్రియమాణయా
ఆ సమయంలో అతడు పూర్తిగా కాంతి కోల్పోయినవాడిగా, గ్రహం పట్టుకున్న సూర్యుడు లాగా కనిపించాడు. ఆ తరువాత, నీవు ధరించిన ఆభరణాలతో, రాక్షసుడు తీసుకెళ్తున్నప్పుడు,
యాన్యాభరణజాలాని పాతితాని మహీతలే। తాని సర్వాణి రామాయ ఆనీయ హరియూథపాః
భూమిపై పడిన ఆభరణాలన్నీ, వానరసేనాధిపతులు అన్నీ తీసుకుని రాముని వద్దకు తీసుకువచ్చారు.
సంహృష్టా దర్శయామాసుర్గతిం తు న విదుస్తవ। తాని రామాయ దత్తాని మయైవోపహృతాని చ
ఆనందంతో వారు చూపించారు గాని, నీ దారి వారికి తెలియదు. ఆ ఆభరణాలు రామునికి ఇచ్చినవి, నేనే తీసుకొచ్చినవి.
స్వనవన్త్యవకీర్ణాని తస్మిన్ విహతచేతసి। తాన్యఙ్కే దర్శనీయాని కృత్వా బహువిధం తదా
అవి గట్టిగా మోగుతూ, చెల్లాచెదురుగా ఉండగా, మనసు బాధతో ఉన్న రాముడు ఆ అందమైన ఆభరణాలను ఒడిలో పెట్టుకుని ఎన్నో విధాలుగా చూసాడు.
తేన దేవప్రకాశేన దేవేన పరిదేవితమ్। పశ్యతస్తాని రుదతస్తామ్యతశ్చ పునః పునః
ఆ దివ్య కాంతితో కూడిన దేవుడు రాముడు, ఆ ఆభరణాలను చూస్తూ, ఏడుస్తూ, మళ్లీ మళ్లీ బాధపడుతూ విలపించాడు.
ప్రాదీపయద్ దాశరథేస్తదా శోకహుతాశనమ్
ఆ సమయంలో దశరథుని కుమారుడు రాముడు దుఃఖాగ్ని జ్వాలను మరింత రాజేశాడు.
శాయితం చ చిరం తేన దుఃఖార్తేన మహాత్మనా। మయాపి వివిధైర్వాక్యైః కృచ్ఛ్రాదుత్థాపితః పునః
ఆ మహాత్ముడు రాముడు పెద్ద బాధతో చాలా సేపు పడుకున్నాడు. నేను ఎన్నో మాటలతో కష్టపడి మళ్లీ లేపాను.
తాని దృష్ట్వా మహార్హాణి దర్శయిత్వా ముహుర్ముహుః। రాఘవః సహసౌమిత్రిః సుగ్రీవే సంన్యవేశయత్
ఆ విలువైన ఆభరణాలను మళ్లీ మళ్లీ చూసి, రాఘవుడు సౌమిత్రితో కలిసి వాటిని సుగ్రీవుని దగ్గర పెట్టాడు.
స తవాదర్శనాదార్యే రాఘవః పరితప్యతే। మహతా జ్వలతా నిత్యమగ్నినేవాగ్నిపర్వతః
నీను కనపడకపోవడం వల్ల, అరేయి ఆర్యే! రాఘవుడు గొప్ప బాధతో ఎప్పుడూ మండుతున్న అగ్నిపర్వతంలా తపిస్తూ ఉన్నాడు.
త్వత్కృతే తమనిద్రా చ శోకశ్చిన్తా చ రాఘవమ్। తాపయన్తి మహాత్మానమగ్న్యగారమివాగ్నయః
నీ కోసం నిద్రలేమి, దుఃఖం, ఆందోళన రాఘవుని, ఆ మహాత్ముని, అగ్నిగృహంలో అగ్నిలా బాధిస్తున్నాయి.
తవాదర్శనశోకేన రాఘవః పరిచాల్యతే। మహతా భూమికమ్పేన మహానివ శిలోచ్చయః
నీను కనపడకపోవడం వల్ల కలిగిన దుఃఖంతో రాఘవుడు బలంగా కదిలిపోతున్నాడు; పెద్ద భూకంపంతో కొండ ఎలా కదిలిపోతుందో అలా.
కాననాని సురమ్యాణి నదీప్రస్రవణాని చ। చరన్ న రతిమాప్నోతి త్వామపశ్యన్ నృపాత్మజే
అతడు ఎంత అందమైన అడవుల్లో, నదుల ఒడిలో తిరిగినా, నరపతి కుమార్తే! నిన్ను చూడక ఆనందాన్ని పొందలేకపోతున్నాడు.
స త్వాం మనుజశార్దూలః క్షిప్రం ప్రాప్స్యతి రాఘవః। సమిత్రబాన్ధవం హత్వా రావణం జనకాత్మజే
మానవులలో సింహుడైన రాఘవుడు, జనకుని కుమార్తే! తన మిత్రులు, బంధువులతో కలిసి రావణుడిని సంహరించి త్వరలో నిన్ను చేరతాడు.
సహితౌ రామసుగ్రీవావుభావకురుతాం తదా। సమయం వాలినం హన్తుం తవ చాన్వేషణం ప్రతి
ఆ సమయంలో రాముడు, సుగ్రీవుడు ఇద్దరూ కలసి, వాలిని సంహరించాలి, నిన్ను వెతకాలి అని ఒప్పందం చేసుకున్నారు.
తతస్తాభ్యాం కుమారాభ్యాం వీరాభ్యాం స హరీశ్వరః। కిష్కిన్ధాం సముపాగమ్య వాలీ యుద్ధే నిపాతితః
తర్వాత ఆ ఇద్దరు వీర కుమారులతో కలిసి వానరాధిపతి కిష్కిందకు వెళ్లి, యుద్ధంలో వాలిని సంహరించాడు.
తతో నిహత్య తరసా రామో వాలినమాహవే। సర్వర్క్షహరిసఙ్ఘానాం సుగ్రీవమకరోత్ పతిమ్
అంతట రాముడు యుద్ధంలో వాలిని వేగంగా సంహరించి, అన్ని వానర, రిక్షసేనలకు సుగ్రీవుని అధిపతిగా చేశాడు.
రామసుగ్రీవయోరైక్యం దేవ్యేవం సమజాయత। హనూమన్తం చ మాం విద్ధి తయోర్దూతముపాగతమ్
అమ్మా! ఇలా రాముడు, సుగ్రీవుని మైత్రి ఏర్పడింది. నేను హనుమంతుడిని, వారి దూతగా వచ్చినవాడిని అని తెలుసుకో.
స్వం రాజ్యం ప్రాప్య సుగ్రీవః స్వానానీయ మహాకపీన్। త్వదర్థం ప్రేషయామాస దిశో దశ మహాబలాన్
తన రాజ్యం తిరిగి పొందిన సుగ్రీవుడు, గొప్ప వానరులను పిలిపించి, నీ కోసం పది దిక్కులకూ మహాబలులను పంపించాడు.
ఆదిష్టా వానరేన్ద్రేణ సుగ్రీవేణ మహౌజసః। అద్రిరాజప్రతీకాశాః సర్వతః ప్రస్థితా మహీమ్
బలవంతుడైన వానరాధిపతి సుగ్రీవుని ఆజ్ఞతో, కొండలవంటి వానరులు అన్ని దిక్కులకూ బయలుదేరారు.
తతస్తే మార్గమాణా వై సుగ్రీవవచనాతురాః। చరన్తి వసుధాం కృత్స్నాం వయమన్యే చ వానరాః
అలా సుగ్రీవుని మాటను పాటిస్తూ, మేమూ ఇతర వానరులూ, అతని ఆజ్ఞను నెరవేర్చాలని ఉత్సాహంతో, భూమంతా వెదుకుతున్నాము.
అఙ్గదో నామ లక్ష్మీవాన్ వాలిసూనుర్మహాబలః। ప్రస్థితః కపిశార్దూలస్త్రిభాగబలసంవృతః
మన మధ్యలో వాలి కుమారుడు, మహా బలశాలి, లక్మీతో కూడిన అంగదుడు ఉన్నాడు. అతడు కోతి సైన్యంలో మూడవ వంతు బలంతో బయలుదేరాడు.
తేషాం నో విప్రణష్టానాం విన్ధ్యే పర్వతసత్తమే। భృశం శోకపరీతానామహోరాత్రగణా గతాః
మేమంతా దారి తప్పిపోయి, తీవ్రమైన శోకంతో బాధపడుతూ, ఉత్తమమైన వింద్య పర్వతంపై ఎన్నో రోజులు, రాత్రులు గడిపాము.
తే వయం కార్యనైరాశ్యాత్ కాలస్యాతిక్రమేణ చ। భయాచ్చ కపిరాజస్య ప్రాణాంస్త్యక్తుముపస్థితాః
పని సాధించలేమనే నిరాశతో, కాలం గడుస్తుండగా, కోతి రాజు భయంతో, మేమంతా ప్రాణాలు విడిచిపెట్టాలని నిర్ణయించుకున్నాము.
విచిత్య గిరిదుర్గాణి నదీప్రస్రవణాని చ। అనాసాద్య పదం దేవ్యాః ప్రాణాంస్త్యక్తుం వ్యవస్థితాః
పర్వత గుహలు, నదుల మూలాలు అన్నీ వెతికినా, దేవి నీ అడుగుజాడలు కనుగొనలేక, మేము ప్రాణాలు త్యజించాలనే ఉద్దేశ్యంతో ఉన్నాము.
తతస్తస్య గిరేర్మూర్ధ్ని వయం ప్రాయముపాస్మహే। దృష్ట్వా ప్రాయోపవిష్టాంశ్చ సర్వాన్ వానరపుఙ్గవాన్
ఆ పర్వత శిఖరంపై మేమంతా ప్రాయోపవేశం కోసం కూర్చున్నాము. అప్పుడు అగ్రగణ్యులైన వానరులందరినీ అదే ఉద్దేశంతో కూర్చున్నట్లు చూశాము.
భృశం శోకార్ణవే మగ్నః పర్యదేవయదఙ్గదః। తవ నాశం చ వైదేహి వాలినశ్చ తథా వధమ్
తీవ్రమైన శోకసాగరంలో మునిగిపోయిన అంగదుడు, ఓ వైదేహి, నీ నష్టం గురించి, అలాగే వాలి మరణం గురించి కూడా బాగా విలపించాడు.
ప్రాయోపవేశమస్మాకం మరణం చ జటాయుషః। తేషాం నః స్వామిసందేశాన్నిరాశానాం ముమూర్షతామ్
మేము ప్రాయోపవేశం చేయాలని, జటాయువు చేసినట్లే మరణించాలనే సంకల్పంతో ఉన్నాము. ఎందుకంటే, మా ప్రభువు ఆజ్ఞ, మేము ఆశలు కోల్పోయి మరణించదలచినవారు.
కార్యహేతోరిహాయాతః శకునిర్వీర్యవాన్ మహాన్। గృధ్రరాజస్య సోదర్యః సమ్పాతిర్నామ గృధ్రరాట్
అలాంటి సమయంలో, మా పనికోసం, గొప్ప బలశాలి, గద్ద రాజు జటాయువు సోదరుడు, సంపాతి అనే గద్ద రాజు అక్కడికి వచ్చాడు.