విపులాంసో మహాబాహుః కమ్బుగ్రీవః శుభాననః। గూఢజత్రుః సుతామ్రాక్షో రామో నామ జనైః శ్రుతః
విస్తారమైన భుజాలు, బలమైన చేతులు, శంఖంలాంటి మెడ, అందమైన ముఖం, కనిపించని భుజమూలాలు, తామ్రవర్ణపు కళ్ళు — ప్రజలందరికీ రాముడిగా ప్రసిద్ధి పొందాడు.
దున్దుభిస్వననిర్ఘోషః స్నిగ్ధవర్ణః ప్రతాపవాన్। సమశ్చ సువిభక్తాఙ్గో వర్ణం శ్యామం సమాశ్రితః
ఆయన స్వరం డుండుభి మ్రోగినట్టు, మెత్తటి వర్ణం, పరాక్రమవంతుడు, శరీరం సమతుల్యంగా, అవయవాలు స్పష్టంగా, నల్లని వర్ణం కలవాడు.
త్రిస్థిరస్త్రిప్రలమ్బశ్చ త్రిసమస్త్రిషు చోన్నతః। త్రితామ్రస్త్రిషు చ స్నిగ్ధో గమ్భీరస్త్రిషు నిత్యశః
మూడు విధాలుగా స్థిరంగా, మూడు విధాలుగా పొడవుగా, మూడు విధాలుగా సమంగా, మూడు విధాలుగా పైకి, మూడు చోట్ల తామ్రవర్ణంగా, మూడు చోట్ల మృదువుగా, మూడు చోట్ల లోతుగా ఉంటాడు.
త్రివలీమాంస్త్ర్యవనతశ్చతుర్వ్యఙ్గస్త్రిశీర్షవాన్। చతుష్కలశ్చతుర్లేఖశ్చతుష్కిష్కుశ్చతుఃసమః
మూడు మడతలు ఉన్న మాంసం, మూడు చోట్ల వంగిన శరీరం, నాలుగు విశేష లక్షణాలు, మూడు తలలు, నాలుగు విభాగాలు, నాలుగు గుర్తులు, నాలుగు తొడలు, నాలుగు సమానతలు కలవాడు.
చతుర్దశసమద్వన్ద్వశ్చతుర్దంష్ట్రశ్చతుర్గతిః। మహోష్ఠహనునాసశ్చ పఞ్చస్నిగ్ధోఽష్టవంశవాన్
పద్నాలుగు జంటలు, నాలుగు పళ్ళు, నాలుగు రకాల నడక, పెద్ద పెదాలు, దవడలు, ముక్కు, ఐదు మృదువైన లక్షణాలు, ఎనిమిది వంశాలు కలవాడు.
దశపద్మో దశబృహత్ త్రిభిర్వ్యాప్తో ద్విశుక్లవాన్। షడున్నతో నవతనుస్త్రిభిర్వ్యాప్నోతి రాఘవః
పది కమలాలాంటి లక్షణాలు, పది విశాలమైన లక్షణాలు, మూడు చోట్ల కప్పబడి, రెండు తెల్లని గుర్తులు, ఆరు పైభాగాలు, తొమ్మిది సన్నని భాగాలు, మూడు విధాలుగా వ్యాపించే లక్షణాలు రాఘవునికి ఉన్నాయి.
సత్యధర్మరతః శ్రీమాన్ సంగ్రహానుగ్రహే రతః। దేశకాలవిభాగజ్ఞః సర్వలోకప్రియంవదః
సత్యం, ధర్మం అనుసరించడంలో ఆనందించే వాడు, మహిమ కలవాడు, స్నేహం, దయ చూపడంలో నిమగ్నుడై ఉంటాడు. ఏ చోట, ఏ సమయం అనేది బాగా తెలిసినవాడు. అందరికీ ఇష్టంగా, మధురంగా మాట్లాడే వాడు.
భ్రాతా చాస్య చ వైమాత్రః సౌమిత్రిరమితప్రభః। అనురాగేణ రూపేణ గుణైశ్చాపి తథావిధః
వేరే తల్లికి పుట్టిన అతని సోదరుడు సౌమిత్రి, అపారమైన తేజస్సుతో, ప్రేమలో, రూపంలో, గుణాలలో కూడా అతడితో సమానంగా ఉంటాడు.
స సువర్ణచ్ఛవిః శ్రీమాన్ రామః శ్యామో మహాయశాః। తావుభౌ నరశార్దూలౌ త్వద్దర్శనకృతోత్సవౌ
ఆ రాముడు బంగారం వలె ప్రకాశించే వాడు, మహిమతో కూడినవాడు, నల్లని వర్ణంతో, గొప్ప కీర్తి కలవాడు. ఆ ఇద్దరు నరశార్దూలులు నిన్ను చూసి ఆనందించారు.
విచిన్వన్తౌ మహీం కృత్స్నామస్మాభిః సహ సంగతౌ। త్వామేవ మార్గమాణౌ తౌ విచరన్తౌ వసున్ధరామ్
అవతల వారు మమ్మల్ని కలసి, ఈ భూమంతా వెదికారు. నిన్ను వెతుకుతూ ఆ ఇద్దరూ vasundharāపై తిరిగారు.
దదర్శతుర్మృగపతిం పూర్వజేనావరోపితమ్। ఋష్యమూకస్య మూలే తు బహుపాదపసంకులే
వారు, మునుపటి విధి వల్ల అక్కడ ఉంచబడిన మృగపతిని, ఋష్యమూక పర్వతపు అడుగున, చెట్లతో నిండిన చోట చూశారు.
భ్రాతుర్భయార్తమాసీనం సుగ్రీవం ప్రియదర్శనమ్। వయం చ హరిరాజం తం సుగ్రీవం సత్యసఙ్గరమ్
తమ్ముడి భయంతో కూర్చున్న, అందంగా కనిపించే సుగ్రీవుని వారు చూశారు. మేము కూడా సత్యవ్రతుడైన వానరరాజు సుగ్రీవుని చూశాము.
పరిచర్యామహే రాజ్యాత్ పూర్వజేనావరోపితమ్। తతస్తౌ చీరవసనౌ ధనుఃప్రవరపాణినౌ
మేము మునుపటి విధి వల్ల ఏర్పడిన రాజ్యంలో సేవ చేస్తున్నాము. ఆ తరువాత, చీరలు ధరించి, చేతుల్లో ధనుస్సులు పట్టుకున్న ఆ ఇద్దరూ అక్కడికి వచ్చారు.
ఋష్యమూకస్య శైలస్య రమ్యం దేశముపాగతౌ। స తౌ దృష్ట్వా నరవ్యాఘ్రౌ ధన్వినౌ వానరర్షభః
ఋష్యమూక పర్వతం యొక్క అందమైన ప్రాంతానికి వారు చేరుకున్నారు. ధనుస్సులతో ఉన్న ఆ ఇద్దరు నరవ్యాఘ్రులను చూసి, వానరులలో శ్రేష్ఠుడు ఆశ్చర్యపోయాడు.
అభిప్లుతో గిరేస్తస్య శిఖరం భయమోహితః। తతః స శిఖరే తస్మిన్ వానరేన్ద్రో వ్యవస్థితః
భయంతో ముంచుకొచ్చి, అతడు ఆ కొండ శిఖరంపైకి ఎగిరిపోయాడు. ఆ తరువాత, ఆ శిఖరంపై వానరరాజు నిలిచిపోయాడు.
తయోః సమీపం మామేవ ప్రేషయామాస సత్వరమ్। తావహం పురుషవ్యాఘ్రౌ సుగ్రీవవచనాత్ ప్రభూ
వారు ఉన్న దగ్గరకు నన్ను మాత్రమే త్వరగా పంపించాడు. అందుకే, సుగ్రీవుని ఆజ్ఞతో నేను ఆ ఇద్దరు నరశార్దూలుల దగ్గరికి వెళ్లాను.
రూపలక్షణసమ్పన్నౌ కృతాఞ్జలిరుపస్థితః। తౌ పరిజ్ఞాతతత్త్వార్థౌ మయా ప్రీతిసమన్వితౌ
రూపం, లక్షణాలతో నిండిన వారు, చేతులు జోడించి నా ముందుకు వచ్చారు. నేను వారి నిజమైన స్వభావాన్ని తెలుసుకుని, ప్రేమతో నిండిపోయాను.
పృష్ఠమారోప్య తం దేశం ప్రాపితౌ పురుషర్షభౌ। నివేదితౌ చ తత్త్వేన సుగ్రీవాయ మహాత్మనే
వారి భుజాలపై ఎక్కించి, ఆ ఇద్దరు పురుషశ్రేష్ఠులను ఆ ప్రదేశానికి తీసుకెళ్లాను. వారిని నిజంగా మహాత్ముడైన సుగ్రీవునికి పరిచయం చేసాను.
తయోరన్యోన్యసమ్భాషాద్ భృశం ప్రీతిరజాయత। తత్ర తౌ కీర్తిసమ్పన్నౌ హరీశ్వరనరేశ్వరౌ
వారి పరస్పర సంభాషణతో గొప్ప స్నేహం ఏర్పడింది. అక్కడ ఆ ఇద్దరు, కీర్తితో ప్రసిద్ధులైన వానరాధిపతి, నరపతి కలిసారు.
పరస్పరకృతాశ్వాసౌ కథయా పూర్వవృత్తయా। తం తతః సాన్త్వయామాస సుగ్రీవం లక్ష్మణాగ్రజః
ఒకరినొకరు ధైర్యపరిచారు, గత సంఘటనలను చెప్పుకున్నారు. ఆ తరువాత లక్ష్మణుని అన్నయ్య రాముడు సుగ్రీవుని ఓదార్చాడు.
స్త్రీహేతోర్వాలినా భ్రాత్రా నిరస్తం పురుతేజసా। తతస్త్వన్నాశజం శోకం రామస్యాక్లిష్టకర్మణః
ఒక స్త్రీ కారణంగా తన అన్న వాలితో గొప్ప బలంతో బయటకు తిప్పబడిన వాడు. ఆ తరువాత, నీ విడిపోవడం వల్ల కలిగిన దుఃఖం, నిష్కళంకమైన కార్యాలు చేసే రాముని హృదయాన్ని బాధించింది.
లక్ష్మణో వానరేన్ద్రాయ సుగ్రీవాయ న్యవేదయత్। స శ్రుత్వా వానరేన్ద్రస్తు లక్ష్మణేనేరితం వచః
లక్ష్మణుడు వానరరాజు సుగ్రీవునికి వివరంగా చెప్పాడు. లక్ష్మణుడు చెప్పిన మాటలను వానరరాజు సుగ్రీవుడు వినాడు.
తదాసీన్నిష్ప్రభోఽత్యర్థం గ్రహగ్రస్త ఇవాంశుమాన్। తతస్త్వద్గాత్రశోభీని రక్షసా హ్రియమాణయా
ఆ సమయంలో అతడు పూర్తిగా కాంతి కోల్పోయినవాడిగా, గ్రహం పట్టుకున్న సూర్యుడు లాగా కనిపించాడు. ఆ తరువాత, నీవు ధరించిన ఆభరణాలతో, రాక్షసుడు తీసుకెళ్తున్నప్పుడు,
యాన్యాభరణజాలాని పాతితాని మహీతలే। తాని సర్వాణి రామాయ ఆనీయ హరియూథపాః
భూమిపై పడిన ఆభరణాలన్నీ, వానరసేనాధిపతులు అన్నీ తీసుకుని రాముని వద్దకు తీసుకువచ్చారు.
సంహృష్టా దర్శయామాసుర్గతిం తు న విదుస్తవ। తాని రామాయ దత్తాని మయైవోపహృతాని చ
ఆనందంతో వారు చూపించారు గాని, నీ దారి వారికి తెలియదు. ఆ ఆభరణాలు రామునికి ఇచ్చినవి, నేనే తీసుకొచ్చినవి.
స్వనవన్త్యవకీర్ణాని తస్మిన్ విహతచేతసి। తాన్యఙ్కే దర్శనీయాని కృత్వా బహువిధం తదా
అవి గట్టిగా మోగుతూ, చెల్లాచెదురుగా ఉండగా, మనసు బాధతో ఉన్న రాముడు ఆ అందమైన ఆభరణాలను ఒడిలో పెట్టుకుని ఎన్నో విధాలుగా చూసాడు.
తేన దేవప్రకాశేన దేవేన పరిదేవితమ్। పశ్యతస్తాని రుదతస్తామ్యతశ్చ పునః పునః
ఆ దివ్య కాంతితో కూడిన దేవుడు రాముడు, ఆ ఆభరణాలను చూస్తూ, ఏడుస్తూ, మళ్లీ మళ్లీ బాధపడుతూ విలపించాడు.
ప్రాదీపయద్ దాశరథేస్తదా శోకహుతాశనమ్
ఆ సమయంలో దశరథుని కుమారుడు రాముడు దుఃఖాగ్ని జ్వాలను మరింత రాజేశాడు.
శాయితం చ చిరం తేన దుఃఖార్తేన మహాత్మనా। మయాపి వివిధైర్వాక్యైః కృచ్ఛ్రాదుత్థాపితః పునః
ఆ మహాత్ముడు రాముడు పెద్ద బాధతో చాలా సేపు పడుకున్నాడు. నేను ఎన్నో మాటలతో కష్టపడి మళ్లీ లేపాను.
తాని దృష్ట్వా మహార్హాణి దర్శయిత్వా ముహుర్ముహుః। రాఘవః సహసౌమిత్రిః సుగ్రీవే సంన్యవేశయత్
ఆ విలువైన ఆభరణాలను మళ్లీ మళ్లీ చూసి, రాఘవుడు సౌమిత్రితో కలిసి వాటిని సుగ్రీవుని దగ్గర పెట్టాడు.