స విహాయోత్తరీయాణి మహార్హాణి మహాయశాః। విసృజ్య మనసా రాజ్యం జనన్యై మాం సమాదిశత్
మహా కీర్తిగల రాముడు, విలువైన పై వస్త్రాలు విడిచిపెట్టి, మనసులో రాజ్యాన్ని వదిలిపెట్టి, నన్ను తన తల్లికి అప్పగించాడు.
సాహం తస్యాగ్రతస్తూర్ణం ప్రస్థితా వనచారిణీ। నహి మే తేన హీనాయా వాసః స్వర్గేఽపి రోచతే
నేను అతని ముందుగా వేగంగా అడవిలోకి వెళ్లాను. అతడిని వదిలిపెట్టి, నాకు స్వర్గంలోనైనా నివాసం ఇష్టం లేదు.
ప్రాగేవ తు మహాభాగః సౌమిత్రిర్మిత్రనన్దనః। పూర్వజస్యానుయాత్రార్థే కుశచీరైరలంకృతః
అయితే, అంతకంటే ముందే సౌమిత్రి, స్నేహితులకు ఆనందదాయకుడు, దర్భలు మరియు చెక్కచీరలు ధరించి, అన్నయ్య వెంట వెళ్లేందుకు సిద్ధమయ్యాడు.
తే వయం భర్తురాదేశం బహుమాన్య దృఢవ్రతాః। ప్రవిష్టాః స్మ పురాదృష్టం వనం గమ్భీరదర్శనమ్
మేమంతా భర్త ఆజ్ఞను గౌరవించి, దృఢంగా వ్రతంలో నిలిచి, ఎప్పుడూ చూడని, భయానకమైన అడవిలోకి ప్రవేశించాము.
వసతో దణ్డకారణ్యే తస్యాహమమితౌజసః। రక్షసాపహృతా భార్యా రావణేన దురాత్మనా
అమిత తేజస్సు గల రామునితో దండకారణ్యంలో నివసిస్తున్నప్పుడు, నేను అతని భార్యను, దుష్టుడైన రావణుడు రాక్షసుడు అపహరించాడు.
ద్వౌ మాసౌ తేన మే కాలో జీవితానుగ్రహః కృతః। ఊర్ధ్వం ద్వాభ్యాం తు మాసాభ్యాం తతస్త్యక్ష్యామి జీవితమ్
ఆ రాక్షసుడు నాకు రెండు నెలలు ప్రాణాలతో ఉండటానికి గడువు ఇచ్చాడు. ఆ తరువాత నేను ప్రాణాలు విడిచిపెడతాను.
thumb|చతుస్త్రింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే సున్దరకాణ్డే చతుస్త్రింశః సర్గః ॥౫-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలోని సుందరకాండలో ముప్పై నాలుగవ సర్గను వినండి.
తస్యాస్తద్ వచనం శ్రుత్వా హనూమాన్ హరిపుంగవః। దుఃఖాద్ దుఃఖాభిభూతాయాః సాన్త్వముత్తరమబ్రవీత్
ఆమె మాటలు విని, వానరులలో శ్రేష్ఠుడైన హనుమంతుడు, దుఃఖంతో నిండిన ఆమెకు ఓదార్పు మాటలు చెప్పాడు.
అహం రామస్య సందేశాద్ దేవి దూతస్తవాగతః। వైదేహి కుశలీ రామః స త్వాం కౌశలమబ్రవీత్
దేవి! నేను రాముని సందేశంతో నీ వద్దకు దూతగా వచ్చాను. వైదేహి! రాముడు క్షేమంగా ఉన్నాడు, నీకు క్షేమమా అని అడిగాడు.
యో బ్రాహ్మమస్త్రం వేదాంశ్చ వేద వేదవిదాం వరః। స త్వాం దాశరథీ రామో దేవి కౌశలమబ్రవీత్
బ్రహ్మాస్త్రాన్ని, వేదాలను తెలిసిన వేదవేత్తలలో శ్రేష్ఠుడైన దశరథుని కుమారుడు రాముడు, దేవి! నీకు క్షేమమా అని అడిగాడు.
లక్ష్మణశ్చ మహాతేజా భర్తుస్తేఽనుచరః ప్రియః। కృతవాఞ్ఛోకసంతప్తః శిరసా తేఽభివాదనమ్
మహా తేజస్సు గల లక్ష్మణుడు, నీ ప్రియమైన సహచారి, నీ దుఃఖానికి బాధపడి, తలవంచి నీకు నమస్కరించాడు.
సా తయోః కుశలం దేవీ నిశమ్య నరసింహయోః। ప్రతిసంహృష్టసర్వాంగీ హనూమన్తమథాబ్రవీత్
ఆ ఇద్దరు సింహపురుషుల క్షేమాన్ని విని, ఆ దేవి అంతటా ఆనందంతో నిండిపోయి, హనుమంతునితో మాట్లాడింది.
కల్యాణీ బత గాథేయం లౌకికీ ప్రతిభాతి మా। ఏతి జీవన్తమానన్దో నరం వర్షశతాదపి
నిజంగా, ఈ లోకంలో చెప్పే మాట ఎంత మంచిదో! ప్రియమైనవారిని బతికిఉన్నప్పుడు చూసే ఆనందం, వందేళ్ళు బ్రతికిన ఆనందాన్ని కూడా మించిపోతుంది.
తయోః సమాగమే తస్మిన్ ప్రీతిరుత్పాదితాద్భుతా। పరస్పరేణ చాలాపం విశ్వస్తౌ తౌ ప్రచక్రతుః
వాళ్లిద్దరూ కలిసినప్పుడు, అద్భుతమైన ఆనందం కలిగింది. ఇద్దరూ పరస్పరం నమ్మకంతో ముచ్చటించుకున్నారు.
తస్యాస్తద్ వచనం శ్రుత్వా హనూమాన్ మారుతాత్మజః। సీతాయాః శోకతప్తాయాః సమీపముపచక్రమే
ఆమె మాటలు విని, వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు, దుఃఖంలో ఉన్న సీతమ్మవారిని దగ్గరకు వెళ్లాడు.
యథా యథా సమీపం స హనూమానుపసర్పతి। తథా తథా రావణం సా తం సీతా పరిశఙ్కతే
హనుమంతుడు దగ్గరికి వచ్చేకొద్దీ, సీతమ్మవారు అతడిని రావణుడు వేషం మార్చుకుని వచ్చాడేమో అని అనుమానించసాగింది.
అహో ధిగ్ ధిక్కృతమిదం కథితం హి యదస్య మే। రూపాన్తరముపాగమ్య స ఏవాయం హి రావణః
అయ్యో! నేను ఇలా మాట్లాడినందుకు నాకే నన్ను నిందించుకోవాలి. వేరే రూపం ధరించి వచ్చినవాడు, ఇదే రావణుడు కావచ్చు.
తామశోకస్య శాఖాం తు విముక్త్వా శోకకర్శితా। తస్యామేవానవద్యాఙ్గీ ధరణ్యాం సముపావిశత్
ఆశోకవృక్షపు కొమ్మను వదిలి, దుఃఖంతో క్షీణించిన సీతమ్మవారు, తన అందమైన రూపంతో అక్కడే నేలపై కూర్చున్నారు.
అవన్దత మహాబాహుస్తతస్తాం జనకాత్మజామ్। సా చైనం భయసంత్రస్తా భూయో నైనముదైక్షత
తర్వాత బలవంతుడు హనుమంతుడు జనకుని కుమార్తెకు నమస్కరించాడు. భయంతో వణికిపోతున్న ఆమె, అతనివైపు మళ్లీ చూడలేదు.
తం దృష్ట్వా వన్దమానం చ సీతా శశినిభాననా। అబ్రవీద్ దీర్ఘముచ్ఛ్వస్య వానరం మధురస్వరా
అతను నమస్కరిస్తున్నదాన్ని చూసి, చంద్రబింబంలాంటి ముఖమున్న సీతమ్మవారు, లోతుగా ఊపిరిపీల్చి, మధురమైన స్వరంతో ఆ వానరుడితో మాట్లాడారు.
మాయాం ప్రవిష్టో మాయావీ యది త్వం రావణః స్వయమ్। ఉత్పాదయసి మే భూయః సంతాపం తన్న శోభనమ్
నీవు మాయలో ప్రవేశించిన రావణుడివైతే, నన్ను మళ్లీ బాధ పెడితే అది మంచిది కాదు.
స్వం పరిత్యజ్య రూపం యః పరివ్రాజకరూపవాన్। జనస్థానే మయా దృష్టస్త్వం స ఏవ హి రావణః
జనస్థానంలో నీవు నీ స్వరూపాన్ని వదిలి, వ్రుత్తాంతికుడి రూపంలో నాకు కనిపించినవాడివే. నీవే ఆ రావణుడు.
ఉపవాసకృశాం దీనాం కామరూప నిశాచర। సంతాపయసి మాం భూయః సంతాపం తన్న శోభనమ్
రాత్రివేళ సంచరించే వేషధారి! ఉపవాసంతో క్షీణించి, దుఃఖంలో ఉన్న నన్ను మళ్లీ బాధ పెడుతున్నావు. అది మంచిది కాదు.
అథవా నైతదేవం హి యన్మయా పరిశఙ్కితమ్। మనసో హి మమ ప్రీతిరుత్పన్నా తవ దర్శనాత్
లేదేమో, నేను అనుకున్నట్టు కాదు. ఎందుకంటే, నిన్ను చూసిన వెంటనే నా హృదయం ఆనందంతో నిండిపోయింది.
యది రామస్య దూతస్త్వమాగతో భద్రమస్తు తే। పృచ్ఛామి త్వాం హరిశ్రేష్ఠ ప్రియా రామకథా హి మే
నీవు రాముని దూతగా వచ్చుంటే, నీకు మంగళం కలగాలి. వానరులలో శ్రేష్ఠుడా! నాకు రాముని కథ ఎంతో ఇష్టం, దయచేసి చెప్పు.
గుణాన్ రామస్య కథయ ప్రియస్య మమ వానర। చిత్తం హరసి మే సౌమ్య నదీకూలం యథా రయః
వానరుడా! నాకు ఎంతో ప్రియమైన రాముని గుణాలు చెప్పు. సౌమ్యుడా! నీవు నా మనసును నదీ తీరాన్ని ప్రవాహం లాగ ఆకర్షిస్తున్నావు.
అహో స్వప్నస్య సుఖతా యాహమేవ చిరాహృతా। ప్రేషితం నామ పశ్యామి రాఘవేణ వనౌకసమ్
ఓహో! కలలో కలిగే ఆనందం ఎంత మధురంగా ఉంటుందో! ఎంతకాలంగా దూరమైన నేను, రాఘవుడు పంపిన వనవాసిని చూస్తున్నాను.
స్వప్నేఽపి యద్యహం వీరం రాఘవం సహలక్ష్మణమ్। పశ్యేయం నావసీదేయం స్వప్నోఽపి మమ మత్సరీ
కలలో అయినా రాఘవుడు, లక్ష్మణుడితో కలిసి కనిపిస్తే, నేను నిరాశపడేను కాదు. కల కూడా నాకు తోడుగా ఉంటుంది.
నాహం స్వప్నమిమం మన్యే స్వప్నే దృష్ట్వా హి వానరమ్। న శక్యోఽభ్యుదయః ప్రాప్తుం ప్రాప్తశ్చాభ్యుదయో మమ
ఇది కల అని నేను అనుకోవడం లేదు. ఎందుకంటే, కలలో వానరుడిని చూసినా శుభం కలగదు. కానీ నాకు శుభం కలిగింది.
కిం ను స్యాచ్చిత్తమోహోఽయం భవేద్ వాతగతిస్త్వియమ్। ఉన్మాదజో వికారో వా స్యాదయం మృగతృష్ణికా
ఇది మనసు మాయా? లేక గాలిలో వచ్చిన దృశ్యమా? లేదా పిచ్చి వల్ల వచ్చిన భ్రమా? లేక మృగతృష్ణలా మాయామోహమా?