కా త్వం భవసి రుద్రాణాం మరుతాం వా వరాననే। వసూనాం వా వరారోహే దేవతా ప్రతిభాసి మే
రుద్రులలో ఒకరా, లేక మరుతులలో ఎవరోనా, అందమైన ముఖం కలదానివి? లేక వసువులలో ఎవరోనా, సుందరాంగినివి? నీవు నాకు దేవతలా కనిపిస్తున్నావు.
కిం ను చన్ద్రమసా హీనా పతితా విబుధాలయాత్। రోహిణీ జ్యోతిషాం శ్రేష్ఠా శ్రేష్ఠా సర్వగుణాధికా
చంద్రుడి నుండి వేరుపడి, దేవతల లోకంనుండి పడిపోయిన, నక్షత్రాలలో అత్యుత్తమమైన, అన్ని గుణాలతో నిండిన రోహిణివా నువ్వు?
కోపాద్ వా యది వా మోహాద్ భర్తారమసితేక్షణే। వసిష్ఠం కోపయిత్వా త్వం వాసి కల్యాణ్యరున్ధతీ
కృష్ణకళ్లు కలదానివి, కోపంతోనో, మోహంతోనో, భర్త అయిన వసిష్ఠుడిని కోపపెట్టిన తరువాత, అతన్ని విడిచి వచ్చిన కల్యాణి అరుంధతివా నువ్వు?
కో ను పుత్రః పితా భ్రాతా భర్తా వా తే సుమధ్యమే। అస్మాల్లోకాదముం లోకం గతం త్వమనుశోచసి
సన్నని నడుము కలదానివి, నీ కుమారుడు, తండ్రి, సోదరుడు, లేక భర్త ఎవరు? ఈ లోకాన్ని వదిలి, పరలోకానికి వెళ్లిన వారిలో ఎవరి కోసం నీవు బాధపడుతున్నావు?
రోదనాదతినిఃశ్వాసాద్ భూమిసంస్పర్శనాదపి। న త్వాం దేవీమహం మన్యే రాజ్ఞః సంజ్ఞావధారణాత్
నీ ఏడుపు, లోతైన ఊపిరిపీల్చు, నేలను తాకడం చూసి, నీవు దేవతవని నేను అనుకోవడం లేదు. రాజకన్యకు ఉండే లక్షణాలు నీలో కనిపిస్తున్నాయి.
వ్యఞ్జనాని హి తే యాని లక్షణాని చ లక్షయే। మహిషీ భూమిపాలస్య రాజకన్యా చ మే మతా
నీలో కనిపించే లక్షణాలు, రాజకన్యలకు ఉండే గుర్తులు నాకు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి. నువ్వు ఓ రాజు భార్యా, లేక రాజకుమారిలా అనిపిస్తున్నావు.
రావణేన జనస్థానాద్ బలాత్ ప్రమథితా యది। సీతా త్వమసి భద్రం తే తన్మమాచక్ష్వ పృచ్ఛతః
రావణుడు జనస్థానంలో బలవంతంగా అపహరించిన సీత నువ్వే అయితే, నీకు మంగళం కలుగుగాక. నేను అడుగుతున్నాను, దయచేసి నాకు చెప్పు.
యథా హి తవ వై దైన్యం రూపం చాప్యతిమానుషమ్। తపసా చాన్వితో వేషస్త్వం రామమహిషీ ధ్రువమ్
నీ వినయంతో, మానవులకు మించిన రూపంతో, తపస్సుతో కూడిన వేషంతో, నువ్వు ఖచ్చితంగా రాముని భార్యవని నాకు అనిపిస్తోంది.
సా తస్య వచనం శ్రుత్వా రామకీర్తనహర్షితా। ఉవాచ వాక్యం వైదేహీ హనూమన్తం ద్రుమాశ్రితమ్
అతని మాటలు విని, రాముని పేరు వినడం వల్ల ఆనందించిన వైదేహి, ఆ చెట్టుపై ఉన్న హనుమంతునితో ఇలా మాట్లాడింది.
పృథివ్యాం రాజసింహానాం ముఖ్యస్య విదితాత్మనః। స్నుషా దశరథస్యాహం శత్రుసైన్యప్రణాశినః
భూమిపై సింహస్వభావం కలిగిన రాజులలో ప్రధానుడైన, తన ఆత్మను తెలిసిన, శత్రు సైన్యాలను నాశనం చేసిన దశరథుని కోడలు నేనే.
దుహితా జనకస్యాహం వైదేహస్య మహాత్మనః। సీతేతి నామ్నా చోక్తాహం భార్యా రామస్య ధీమతః
వైదేహ దేశానికి చెందిన మహాత్ముడైన జనకుని కుమార్తె నేనే. నా పేరు సీత. ధీరుడైన రాముని భార్యను.
సమా ద్వాదశ తత్రాహం రాఘవస్య నివేశనే। భుఞ్జానా మానుషాన్ భోగాన్ సర్వకామసమృద్ధినీ
పన్నెండు సంవత్సరాలు నేను రాఘవుని ఇంట్లో ఉండి, మానవులకు లభించే అన్ని సుఖాలు అనుభవించాను. అన్ని కోరికలు నెరవేరాయి.
తతస్త్రయోదశే వర్షే రాజ్యే చేక్ష్వాకునన్దనమ్। అభిషేచయితుం రాజా సోపాధ్యాయః ప్రచక్రమే
అనంతరం, పదమూడు వ సంవత్సరంలో, రాజు ఉపాధ్యాయులతో కలిసి, ఇక్ష్వాకువంశజుడైన రాముని పట్టాభిషేకం చేయడానికి ఏర్పాట్లు ప్రారంభించాడు.
తస్మిన్ సమ్భ్రియమాణే తు రాఘవస్యాభిషేచనే। కైకేయీ నామ భర్తారమిదం వచనమబ్రవీత్
ఆ సమయంలో రాఘవుని పట్టాభిషేకానికి ఏర్పాట్లు జరుగుతుండగా, కైకేయి అనే ఆమె తన భర్తతో ఇలా చెప్పింది.
న పిబేయం న ఖాదేయం ప్రత్యహం మమ భోజనమ్। ఏష మే జీవితస్యాన్తో రామో యద్యభిషిచ్యతే
రాముడు రాజుగా అభిషేకం చేయబడితే, నేను ప్రతిరోజూ తినను, తాగను. నాకు జీవితం ఇక్కడితో ముగిసినట్టే.
యత్ తదుక్తం త్వయా వాక్యం ప్రీత్యా నృపతిసత్తమ। తచ్చేన్న వితథం కార్యం వనం గచ్ఛతు రాఘవః
రాజులలో శ్రేష్ఠుడా! నీవు ప్రేమతో నాకు ఇచ్చిన ఆ మాట వృథా కాకూడదు. రాఘవుడు అరణ్యంలోకి వెళ్లాలి.
స రాజా సత్యవాగ్ దేవ్యా వరదానమనుస్మరన్। ముమోహ వచనం శ్రుత్వా కైకేయ్యాః క్రూరమప్రియమ్
ఆ రాజు నిజాయితీతో ఉండి, దేవికి ఇచ్చిన వరాన్ని గుర్తు చేసుకుంటూ, కైకేయి చెప్పిన క్రూరమైన మాటలు విని మూర్చిపోయాడు.
తతస్తం స్థవిరో రాజా సత్యధర్మే వ్యవస్థితః। జ్యేష్ఠం యశస్వినం పుత్రం రుదన్ రాజ్యమయాచత
తర్వాత వృద్ధుడైన ఆ రాజు, సత్యధర్మంలో స్థిరంగా ఉండి, ఏడుస్తూ తన పెద్ద కుమారుడైన యశస్వి రాముని రాజ్యాన్ని వదిలిపెట్టమని అడిగాడు.
స పితుర్వచనం శ్రీమానభిషేకాత్ పరం ప్రియమ్। మనసా పూర్వమాసాద్య వాచా ప్రతిగృహీతవాన్
ఆ మహిమాన్వితుడు, తండ్రి చెప్పిన మాటను అభిషేకం కంటే మిన్నగా మనసులో ముందే అంగీకరించి, తరువాత వాచకంగా కూడా ఒప్పుకున్నాడు.
దద్యాన్న ప్రతిగృహ్ణీయాత్ సత్యం బ్రూయాన్న చానృతమ్। అపి జీవితహేతోర్హి రామః సత్యపరాక్రమః
సత్యపరాక్రముడైన రాముడు, తన ప్రాణాలకోసమైనా, ఇవ్వగలడు కానీ తీసుకోడు; నిజమే మాట్లాడతాడు, అసత్యం ఎప్పుడూ పలకడు.
స విహాయోత్తరీయాణి మహార్హాణి మహాయశాః। విసృజ్య మనసా రాజ్యం జనన్యై మాం సమాదిశత్
మహా కీర్తిగల రాముడు, విలువైన పై వస్త్రాలు విడిచిపెట్టి, మనసులో రాజ్యాన్ని వదిలిపెట్టి, నన్ను తన తల్లికి అప్పగించాడు.
సాహం తస్యాగ్రతస్తూర్ణం ప్రస్థితా వనచారిణీ। నహి మే తేన హీనాయా వాసః స్వర్గేఽపి రోచతే
నేను అతని ముందుగా వేగంగా అడవిలోకి వెళ్లాను. అతడిని వదిలిపెట్టి, నాకు స్వర్గంలోనైనా నివాసం ఇష్టం లేదు.
ప్రాగేవ తు మహాభాగః సౌమిత్రిర్మిత్రనన్దనః। పూర్వజస్యానుయాత్రార్థే కుశచీరైరలంకృతః
అయితే, అంతకంటే ముందే సౌమిత్రి, స్నేహితులకు ఆనందదాయకుడు, దర్భలు మరియు చెక్కచీరలు ధరించి, అన్నయ్య వెంట వెళ్లేందుకు సిద్ధమయ్యాడు.
తే వయం భర్తురాదేశం బహుమాన్య దృఢవ్రతాః। ప్రవిష్టాః స్మ పురాదృష్టం వనం గమ్భీరదర్శనమ్
మేమంతా భర్త ఆజ్ఞను గౌరవించి, దృఢంగా వ్రతంలో నిలిచి, ఎప్పుడూ చూడని, భయానకమైన అడవిలోకి ప్రవేశించాము.
వసతో దణ్డకారణ్యే తస్యాహమమితౌజసః। రక్షసాపహృతా భార్యా రావణేన దురాత్మనా
అమిత తేజస్సు గల రామునితో దండకారణ్యంలో నివసిస్తున్నప్పుడు, నేను అతని భార్యను, దుష్టుడైన రావణుడు రాక్షసుడు అపహరించాడు.
ద్వౌ మాసౌ తేన మే కాలో జీవితానుగ్రహః కృతః। ఊర్ధ్వం ద్వాభ్యాం తు మాసాభ్యాం తతస్త్యక్ష్యామి జీవితమ్
ఆ రాక్షసుడు నాకు రెండు నెలలు ప్రాణాలతో ఉండటానికి గడువు ఇచ్చాడు. ఆ తరువాత నేను ప్రాణాలు విడిచిపెడతాను.
thumb|చతుస్త్రింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే సున్దరకాణ్డే చతుస్త్రింశః సర్గః ॥౫-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలోని సుందరకాండలో ముప్పై నాలుగవ సర్గను వినండి.
తస్యాస్తద్ వచనం శ్రుత్వా హనూమాన్ హరిపుంగవః। దుఃఖాద్ దుఃఖాభిభూతాయాః సాన్త్వముత్తరమబ్రవీత్
ఆమె మాటలు విని, వానరులలో శ్రేష్ఠుడైన హనుమంతుడు, దుఃఖంతో నిండిన ఆమెకు ఓదార్పు మాటలు చెప్పాడు.
అహం రామస్య సందేశాద్ దేవి దూతస్తవాగతః। వైదేహి కుశలీ రామః స త్వాం కౌశలమబ్రవీత్
దేవి! నేను రాముని సందేశంతో నీ వద్దకు దూతగా వచ్చాను. వైదేహి! రాముడు క్షేమంగా ఉన్నాడు, నీకు క్షేమమా అని అడిగాడు.
యో బ్రాహ్మమస్త్రం వేదాంశ్చ వేద వేదవిదాం వరః। స త్వాం దాశరథీ రామో దేవి కౌశలమబ్రవీత్
బ్రహ్మాస్త్రాన్ని, వేదాలను తెలిసిన వేదవేత్తలలో శ్రేష్ఠుడైన దశరథుని కుమారుడు రాముడు, దేవి! నీకు క్షేమమా అని అడిగాడు.