తతః శాఖాన్తరే లీనం దృష్ట్వా చలితమానసా। వేష్టితార్జునవస్త్రం తం విద్యుత్సంఘాతపింగలమ్
ఆ తరువాత, కొమ్మల మధ్య దాగి ఉన్న వానరుణ్ని చూసి, ఆమె మనసు కలవరపడింది. అతను తెల్లటి వృక్షచర్మాలు ధరించి, మెరుపులా పసుపు రంగులో మెరిసిపోతున్నాడు.
సా దదర్శ కపిం తత్ర ప్రశ్రితం ప్రియవాదినమ్। ఫుల్లాశోకోత్కరాభాసం తప్తచామీకరేక్షణమ్
అక్కడ ఆమె ఆ వానరుణ్ని, వినయంగా, మధురంగా మాట్లాడుతున్నవాడిగా చూసింది. అతను పుష్పించిన అశోకవృక్షపు దళాల్లా మెరిసిపోతూ, కరిగిన బంగారు వర్ణపు కన్నులతో ఉన్నాడు.
సాథ దృష్ట్వా హరిశ్రేష్ఠం వినీతవదవస్థితమ్। మైథిలీ చిన్తయామాస విస్మయం పరమం గతా
అప్పుడు, అక్కడ వినయంగా నిలబడి ఉన్న వానరులలో శ్రేష్ఠుడిని చూసి, మైథిలి అత్యంత ఆశ్చర్యంతో ఆలోచించసాగింది.
అహో భీమమిదం సత్త్వం వానరస్య దురాసదమ్। దుర్నిరీక్ష్యమిదం మత్వా పునరేవ ముమోహ సా
ఓహో, ఈ వానరుని స్వభావం ఎంత భయంకరంగా ఉంది! అతడిని దగ్గరగా వెళ్లడం అసాధ్యం. చూస్తేనే భయమేస్తోంది. ఇలా ఆలోచిస్తూ ఆమె మళ్లీ అయోమయంలో పడిపోయింది.
విలలాప భృశం సీతా కరుణం భయమోహితా। రామ రామేతి దుఃఖార్తా లక్ష్మణేతి చ భామినీ
భయంతో, అయోమయంతో బాధపడుతూ, సీతా దుఃఖంతో బాగా విలపించింది. 'రామా!', 'లక్ష్మణా!' అని ఆవేదనతో పిలిచింది.
రురోద సహసా సీతా మన్దమన్దస్వరా సతీ। సాథ దృష్ట్వా హరివరం వినీతవదుపాగతమ్। మైథిలీ చిన్తయామాస స్వప్నోఽయమితి భామినీ
అचानक సీతా మృదువుగా, మెల్లగా ఏడ్చింది. ఆ తరువాత, వినయంగా దగ్గరికి వచ్చిన వానరశ్రేష్ఠుణ్ని చూసి, మైథిలి 'ఇది కలే అయి ఉండాలి' అని అనుకుంది.
సా వీక్షమాణా పృథుభుగ్నవక్త్రం శాఖామృగేన్ద్రస్య యథోక్తకారమ్। దదర్శ పింగప్రవరం మహార్హం వాతాత్మజం బుద్ధిమతాం వరిష్ఠమ్
ఆమె, ఆ వానరుల రాజు చెప్పిన విధంగా, విస్తారమైన దవడలు ఉన్న ముఖాన్ని చూసింది. పింగళ వర్ణంలో మెరిసే, అమూల్యమైన, వాయుపుత్రుడైన, జ్ఞానులలో శ్రేష్ఠుడైన వానరుణ్ని దర్శించింది.
సా తం సమీక్ష్యైవ భృశం విపన్నా గతాసుకల్పేవ బభూవ సీతా। చిరేణ సంజ్ఞాం ప్రతిలభ్య చైవం విచిన్తయామాస విశాలనేత్రా
ఆ వానరుణ్ని చూసి, సీతా బాగా కలవరపోయింది. ప్రాణం పోయినట్లుగా అయింది. చాలా సేపటి తరువాత జ్ఞానం తిరిగి వచ్చి, విశాలమైన కళ్లతో ఆలోచించసాగింది.
స్వప్నో మయాయం వికృతోఽద్య దృష్టః శాఖామృగః శాస్త్రగణైర్నిషిద్ధః। స్వస్త్యస్తు రామాయ సలక్ష్మణాయ తథా పితుర్మే జనకస్య రాజ్ఞః
ఈ రోజు నేను కలలో ఈ విచిత్రమైన వానరుణ్ని చూశాను. కలల గురించి గ్రంథాలలో ఇది నిషిద్ధమని ఉంది. రాముడూ, లక్ష్మణుడూ, అలాగే నాన్న అయిన జనక మహారాజు కూడా క్షేమంగా ఉండాలి.
స్వప్నో హి నాయం నహి మేఽస్తి నిద్రా శోకేన దుఃఖేన చ పీడితాయాః। సుఖం హి మే నాస్తి యతో విహీనా తేనేన్దుపూర్ణప్రతిమాననేన
ఇది కల కాదు, ఎందుకంటే నాకు నిద్రే లేదు. బాధతో, దుఃఖంతో బాధపడుతున్నాను. ఆ చంద్రబింబంలాంటి ముఖం ఉన్న వాడి నుంచి వేరుపడినప్పటి నుంచి నాకు ఆనందం లేదు.
రామేతి రామేతి సదైవ బుద్ధ్యా విచిన్త్య వాచా బ్రువతీ తమేవ। తస్యానురూపం చ కథాం తదర్థా- మేవం ప్రపశ్యామి తథా శృణోమి
నేను ఎప్పుడూ మనసులో, మాటల్లో 'రామా, రామా' అనే పదాలే ఉచ్చరిస్తూ, ఆయనే గురించి ఆలోచిస్తూ ఉంటాను. ఆయనకు సంబంధించిన విషయాలే చూస్తాను, వింటాను.
అహం హి తస్యాద్య మనోభవేన సమ్పీడితా తద్గతసర్వభావా। విచిన్తయన్తీ సతతం తమేవ తథైవ పశ్యామి తథా శృణోమి
నిజంగా, ఈ రోజు నేను ఆయన ప్రేమతో బాధపడుతున్నాను. నా మనసంతా ఆయనే లోనికి పోయింది. ఎప్పుడూ ఆయనే గురించి ఆలోచిస్తూ, ఆయనే కనిపిస్తున్నాడు, ఆయనే వినిపిస్తున్నాడు.
మనోరథః స్యాదితి చిన్తయామి తథాపి బుద్ధ్యాపి వితర్కయామి। కిం కారణం తస్య హి నాస్తి రూపం సువ్యక్తరూపశ్చ వదత్యయం మామ్
ఇది నా కోరిక నెరవేరిందేమో అని అనుకుంటున్నాను. అయినా నా మనసుతో తర్కిస్తూ, కారణం ఏమిటి అని ఆలోచిస్తున్నాను. ఆయన రూపం ఇక్కడ లేదు. అయినా ఈ వాడు స్పష్టంగా నా ముందు మాట్లాడుతున్నాడు.
నమోఽస్తు వాచస్పతయే సవజ్రిణే స్వయమ్భువే చైవ హుతాశనాయ। అనేన చోక్తం యదిదం మమాగ్రతో వనౌకసా తచ్చ తథాస్తు నాన్యథా
వాక్పతికి, వజ్రాయుధాన్ని ధరించినవాడికి, స్వయంభువునికి, అగ్నిదేవునికి నమస్కారం! ఈ అడవిలో నివసించే వాడు నా ముందుగా చెప్పిన మాటలు నిజమవ్వాలి, వేరేలా కాకూడదు.
thumb|త్రయస్త్రింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే సున్దరకాణ్డే త్రయస్త్రింశః సర్గః ॥౫-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలోని సుందరకాండలో ముప్పై మూడు వ సర్గను వినండి.
సోఽవతీర్య ద్రుమాత్ తస్మాద్ విద్రుమప్రతిమాననః। వినీతవేషః కృపణః ప్రణిపత్యోపసృత్య చ
ఆ వానరుడు ఆ చెట్టు నుంచి దిగాడు. అతని ముఖం పగడపు వర్ణంలో మెరిసింది. వినయంగా, విషాదంగా కనిపిస్తూ, నమస్కరించి దగ్గరకు వచ్చాడు.
తామబ్రవీన్మహాతేజా హనూమాన్ మారుతాత్మజః। శిరస్యఞ్జలిమాధాయ సీతాం మధురయా గిరా
అతి మహాతేజస్వి అయిన హనుమంతుడు, వాయుపుత్రుడు, తలపై చేతులు జోడించి, మధురమైన మాటలతో సీతమ్మను ఇలా అడిగాడు.
కా ను పద్మపలాశాక్షి క్లిష్టకౌశేయవాసిని। ద్రుమస్య శాఖామాలమ్బ్య తిష్ఠసి త్వమనిన్దితే
పద్మపత్రాల్లాంటి కన్నులు కలిగి, మురికిగా ఉన్న పట్టు వస్త్రాలు ధరించి, ఈ చెట్టు కొమ్మపై నిలబడి ఉన్న నీవెవరు, నిందలేనిదైనవాడివి?
కిమర్థం తవ నేత్రాభ్యాం వారి స్రవతి శోకజమ్। పుణ్డరీకపలాశాభ్యాం విప్రకీర్ణమివోదకమ్
నీ కన్నుల నుండి దుఃఖంతో వచ్చిన కన్నీళ్లు, పద్మపత్రాల మీద నీరు చిందినట్టు ఎందుకు పారుతున్నాయి?
సురాణామసురాణాం చ నాగగన్ధర్వరక్షసామ్। యక్షాణాం కింనరాణాం చ కా త్వం భవసి శోభనే
దేవతలు, అసురులు, నాగులు, గంధర్వులు, రాక్షసులు, యక్షులు, కిన్నరులు వీరిలో నీవెవరు, అందమైనవాడివి?
కా త్వం భవసి రుద్రాణాం మరుతాం వా వరాననే। వసూనాం వా వరారోహే దేవతా ప్రతిభాసి మే
రుద్రులలో ఒకరా, లేక మరుతులలో ఎవరోనా, అందమైన ముఖం కలదానివి? లేక వసువులలో ఎవరోనా, సుందరాంగినివి? నీవు నాకు దేవతలా కనిపిస్తున్నావు.
కిం ను చన్ద్రమసా హీనా పతితా విబుధాలయాత్। రోహిణీ జ్యోతిషాం శ్రేష్ఠా శ్రేష్ఠా సర్వగుణాధికా
చంద్రుడి నుండి వేరుపడి, దేవతల లోకంనుండి పడిపోయిన, నక్షత్రాలలో అత్యుత్తమమైన, అన్ని గుణాలతో నిండిన రోహిణివా నువ్వు?
కోపాద్ వా యది వా మోహాద్ భర్తారమసితేక్షణే। వసిష్ఠం కోపయిత్వా త్వం వాసి కల్యాణ్యరున్ధతీ
కృష్ణకళ్లు కలదానివి, కోపంతోనో, మోహంతోనో, భర్త అయిన వసిష్ఠుడిని కోపపెట్టిన తరువాత, అతన్ని విడిచి వచ్చిన కల్యాణి అరుంధతివా నువ్వు?
కో ను పుత్రః పితా భ్రాతా భర్తా వా తే సుమధ్యమే। అస్మాల్లోకాదముం లోకం గతం త్వమనుశోచసి
సన్నని నడుము కలదానివి, నీ కుమారుడు, తండ్రి, సోదరుడు, లేక భర్త ఎవరు? ఈ లోకాన్ని వదిలి, పరలోకానికి వెళ్లిన వారిలో ఎవరి కోసం నీవు బాధపడుతున్నావు?
రోదనాదతినిఃశ్వాసాద్ భూమిసంస్పర్శనాదపి। న త్వాం దేవీమహం మన్యే రాజ్ఞః సంజ్ఞావధారణాత్
నీ ఏడుపు, లోతైన ఊపిరిపీల్చు, నేలను తాకడం చూసి, నీవు దేవతవని నేను అనుకోవడం లేదు. రాజకన్యకు ఉండే లక్షణాలు నీలో కనిపిస్తున్నాయి.
వ్యఞ్జనాని హి తే యాని లక్షణాని చ లక్షయే। మహిషీ భూమిపాలస్య రాజకన్యా చ మే మతా
నీలో కనిపించే లక్షణాలు, రాజకన్యలకు ఉండే గుర్తులు నాకు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి. నువ్వు ఓ రాజు భార్యా, లేక రాజకుమారిలా అనిపిస్తున్నావు.
రావణేన జనస్థానాద్ బలాత్ ప్రమథితా యది। సీతా త్వమసి భద్రం తే తన్మమాచక్ష్వ పృచ్ఛతః
రావణుడు జనస్థానంలో బలవంతంగా అపహరించిన సీత నువ్వే అయితే, నీకు మంగళం కలుగుగాక. నేను అడుగుతున్నాను, దయచేసి నాకు చెప్పు.
యథా హి తవ వై దైన్యం రూపం చాప్యతిమానుషమ్। తపసా చాన్వితో వేషస్త్వం రామమహిషీ ధ్రువమ్
నీ వినయంతో, మానవులకు మించిన రూపంతో, తపస్సుతో కూడిన వేషంతో, నువ్వు ఖచ్చితంగా రాముని భార్యవని నాకు అనిపిస్తోంది.
సా తస్య వచనం శ్రుత్వా రామకీర్తనహర్షితా। ఉవాచ వాక్యం వైదేహీ హనూమన్తం ద్రుమాశ్రితమ్
అతని మాటలు విని, రాముని పేరు వినడం వల్ల ఆనందించిన వైదేహి, ఆ చెట్టుపై ఉన్న హనుమంతునితో ఇలా మాట్లాడింది.
పృథివ్యాం రాజసింహానాం ముఖ్యస్య విదితాత్మనః। స్నుషా దశరథస్యాహం శత్రుసైన్యప్రణాశినః
భూమిపై సింహస్వభావం కలిగిన రాజులలో ప్రధానుడైన, తన ఆత్మను తెలిసిన, శత్రు సైన్యాలను నాశనం చేసిన దశరథుని కోడలు నేనే.