వాల్మీకిరామాయణమ్

రాజా దశరథో నామ రథకుఞ్జరవాజిమాన్। పుణ్యశీలో మహాకీర్తిరిక్ష్వాకూణాం మహాయశాః

ఒకప్పుడు రథాలు, ఏనుగులు, కుదిరిగిన గుర్రాలు కలిగి, పుణ్యశీలుడైన, మహాకీర్తి గల, ఇక్ష్వాకువంశంలో ప్రసిద్ధుడైన దశరథుడు అనే రాజు ఉండేవాడు.

రాజర్షీణాం గుణశ్రేష్ఠస్తపసా చర్షిభిః సమః। చక్రవర్తికులే జాతః పురందరసమో బలే

ఆయన రాజర్షులందరిలో గుణాల్లో అగ్రగణ్యుడు, తపస్సులో మహర్షులతో సమానుడు, చక్రవర్తుల వంశంలో జన్మించినవాడు, బలంలో ఇంద్రునితో సమానుడు.

అహింసారతిరక్షుద్రో ఘృణీ సత్యపరాక్రమః। ముఖ్యస్యేక్ష్వాకువంశస్య లక్ష్మీవాఁల్లక్ష్మివర్ధనః

ఆయన హింసను ద్వేషించేవాడు, లోభం లేని వాడు, దయగలవాడు, సత్యపరాక్రమి, ఇక్ష్వాకువంశానికి ప్రధానుడు, శ్రీతో కూడినవాడు, ఐశ్వర్యాన్ని పెంచేవాడు.

పార్థివవ్యఞ్జనైర్యుక్తః పృథుశ్రీః పార్థివర్షభః। పృథివ్యాం చతురన్తాయాం విశ్రుతః సుఖదః సుఖీ

రాజసముదాయ లక్షణాలతో, విస్తారమైన మహిమ కలిగి, రాజుల్లో శ్రేష్ఠుడు, భూమండలంలో నాలుగు దిక్కులపైనా ప్రఖ్యాతుడు, సుఖాన్ని పంచేవాడు, తానే సంతోషంగా ఉండేవాడు.

తస్య పుత్రః ప్రియో జ్యేష్ఠస్తారాధిపనిభాననః। రామో నామ విశేషజ్ఞః శ్రేష్ఠః సర్వధనుష్మతామ్

ఆయనకు ప్రియమైన పెద్ద కుమారుడు, చంద్రునిలాంటి ముఖం కలవాడు, రాముడు అనే పేరు గలవాడు, విషయజ్ఞుడు, విల్లు పట్టే వారందరిలో శ్రేష్ఠుడు.

రక్షితా స్వస్య వృత్తస్య స్వజనస్యాపి రక్షితా। రక్షితా జీవలోకస్య ధర్మస్య చ పరంతపః

తన స్వభావాన్ని రక్షించేవాడు, తన ప్రజలను కాపాడేవాడు, సమస్త ప్రాణులను రక్షించేవాడు, శత్రువులకు భయంకరుడు, ధర్మాన్ని నిలబెట్టేవాడు.

తస్య సత్యాభిసంధస్య వృద్ధస్య వచనాత్ పితుః। సభార్యః సహ చ భ్రాత్రా వీరః ప్రవ్రజితో వనమ్

సత్యవ్రతుడైన తన వృద్ధ తండ్రి ఆజ్ఞను పాటిస్తూ, భార్యతో పాటు సోదరుడితో కలసి ఆ వీరుడు అరణ్యంలోకి వెళ్లాడు.

తేన తత్ర మహారణ్యే మృగయాం పరిధావతా। రాక్షసా నిహతాః శూరా బహవః కామరూపిణః

అక్కడ ఆ మహావనంలో వేటాడుతూ, అనేక శక్తివంతమైన, మాయావంతులైన రాక్షసులను రాముడు సంహరించాడు.

జనస్థానవధం శ్రుత్వా నిహతౌ ఖరదూషణౌ। తతస్త్వమర్షాపహృతా జానకీ రావణేన తు

జనస్థానంలో జరిగిన సంహారం, ఖరుడు, దూషణుడు చనిపోయిన వార్త విని, ఆ కోపంతో రావణుడు, జనకి, నిన్ను అపహరించాడు.

వఞ్చయిత్వా వనే రామం మృగరూపేణ మాయయా। స మార్గమాణస్తాం దేవీం రామః సీతామనిన్దితామ్

అరణ్యంలో మాయతో మృగరూపం ధరించి రాముడిని మోసం చేసి, నీవు కనిపించక రాముడు వెతుకుతుండగా, నిందలేని సీతా, రావణుడు నిన్ను అపహరించాడు.

ఆససాద వనే మిత్రం సుగ్రీవం నామ వానరమ్। తతః స వాలినం హత్వా రామః పరపురంజయః

అరణ్యంలో సుగ్రీవుడు అనే వానర మిత్రుడిని కలిసాడు; ఆ తరువాత శత్రు నగరాలను జయించిన రాముడు వాలిని సంహరించాడు.

ఆయచ్ఛత్ కపిరాజ్యం తు సుగ్రీవాయ మహాత్మనే। సుగ్రీవేణాభిసందిష్టా హరయః కామరూపిణః

వానర రాజ్యాన్ని మహాత్ముడైన సుగ్రీవుడికి తిరిగి ఇచ్చాడు; సుగ్రీవుడు ఆజ్ఞతో మాయామయ రూపాలు ధరించగల వానరులు—

దిక్షు సర్వాసు తాం దేవీం విచిన్వన్తః సహస్రశః। అహం సమ్పాతివచనాచ్ఛతయోజనమాయతమ్

అన్ని దిక్కులలో ఆ దేవిని వెయ్యి మందితో వెతికారు; నేను సంపాతి మాటలు వినిపించి, వంద యోజనాల వెడల్పైన సముద్రాన్ని దాటి వచ్చాను.

తస్యా హేతోర్విశాలాక్ష్యాః సముద్రం వేగవాన్ ప్లుతః। యథారూపాం యథావర్ణాం యథాలక్ష్మవతీం చ తామ్

ఆ విశాల నేత్రాల సీత కోసం, నేను వేగంగా సముద్రాన్ని దాటి వచ్చాను; ఆమెను చెప్పిన విధంగా, రూపంలో, వర్ణంలో, అందంలో చూశాను.

అశ్రౌషం రాఘవస్యాహం సేయమాసాదితా మయా। విరరామైవముక్త్వా స వాచం వానరపుంగవః

రాఘవుడు స్వయంగా చెప్పిన మాటలు నేను విన్నాను—ఆమెను నేను కనుగొన్నానని. ఇలా చెప్పి వానరులలో శ్రేష్ఠుడు మౌనంగా నిలిచాడు.

జానకీ చాపి తచ్ఛ్రుత్వా విస్మయం పరమం గతా। తతః సా వక్రకేశాన్తా సుకేశీ కేశసంవృతమ్। ఉన్నమ్య వదనం భీరుః శింశపామన్వవైక్షత

జానకి ఈ మాటలు విని, అత్యంత ఆశ్చర్యానికి లోనైంది; అప్పుడు వంకరగా ముగిసిన జుట్టుతో, సుందరమైన జడతో, భయపడుతూ, ముఖాన్ని పైకి లేపి శింశపా చెట్టువైపు చూసింది.

నిశమ్య సీతా వచనం కపేశ్చ దిశశ్చ సర్వాః ప్రదిశశ్చ వీక్ష్య। స్వయం ప్రహర్షం పరమం జగామ సర్వాత్మనా రామమనుస్మరన్తీ

సీత వానరుని మాటలు విని, అన్ని దిక్కులకూ చూసి, తనంతట తానే పరమానందాన్ని పొందింది; హృదయపూర్వకంగా రాముని స్మరించుకుంటూ ఆనందించింది.

సా తిర్యగూర్ధ్వం చ తథా హ్యధస్తా- న్నిరీక్షమాణా తమచిన్త్యబుద్ధిమ్। దదర్శ పింగాధిపతేరమాత్యం వాతాత్మజం సూర్యమివోదయస్థమ్

ఆమె పక్కవైపు, పైవైపు, కిందవైపు చూసి, ఆ ఊదా రంగు వానరుల రాజు పింగలుడి మంత్రి అయిన వాయుపుత్రుడిని, ఆకాశంలో ఉదయిస్తున్న సూర్యునిలా, ఎవ్వరూ ఊహించలేని బుద్ధి కలవాడిని చూచింది.

thumb|ద్వాత్రింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే సున్దరకాణ్డే ద్వాత్రింశః సర్గః ॥౫-

శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో సుందరకాండలో ముప్పై రెండవ సర్గను వినండి.

తతః శాఖాన్తరే లీనం దృష్ట్వా చలితమానసా। వేష్టితార్జునవస్త్రం తం విద్యుత్సంఘాతపింగలమ్

ఆ తరువాత, కొమ్మల మధ్య దాగి ఉన్న వానరుణ్ని చూసి, ఆమె మనసు కలవరపడింది. అతను తెల్లటి వృక్షచర్మాలు ధరించి, మెరుపులా పసుపు రంగులో మెరిసిపోతున్నాడు.

సా దదర్శ కపిం తత్ర ప్రశ్రితం ప్రియవాదినమ్। ఫుల్లాశోకోత్కరాభాసం తప్తచామీకరేక్షణమ్

అక్కడ ఆమె ఆ వానరుణ్ని, వినయంగా, మధురంగా మాట్లాడుతున్నవాడిగా చూసింది. అతను పుష్పించిన అశోకవృక్షపు దళాల్లా మెరిసిపోతూ, కరిగిన బంగారు వర్ణపు కన్నులతో ఉన్నాడు.

సాథ దృష్ట్వా హరిశ్రేష్ఠం వినీతవదవస్థితమ్। మైథిలీ చిన్తయామాస విస్మయం పరమం గతా

అప్పుడు, అక్కడ వినయంగా నిలబడి ఉన్న వానరులలో శ్రేష్ఠుడిని చూసి, మైథిలి అత్యంత ఆశ్చర్యంతో ఆలోచించసాగింది.

అహో భీమమిదం సత్త్వం వానరస్య దురాసదమ్। దుర్నిరీక్ష్యమిదం మత్వా పునరేవ ముమోహ సా

ఓహో, ఈ వానరుని స్వభావం ఎంత భయంకరంగా ఉంది! అతడిని దగ్గరగా వెళ్లడం అసాధ్యం. చూస్తేనే భయమేస్తోంది. ఇలా ఆలోచిస్తూ ఆమె మళ్లీ అయోమయంలో పడిపోయింది.

విలలాప భృశం సీతా కరుణం భయమోహితా। రామ రామేతి దుఃఖార్తా లక్ష్మణేతి చ భామినీ

భయంతో, అయోమయంతో బాధపడుతూ, సీతా దుఃఖంతో బాగా విలపించింది. 'రామా!', 'లక్ష్మణా!' అని ఆవేదనతో పిలిచింది.

రురోద సహసా సీతా మన్దమన్దస్వరా సతీ। సాథ దృష్ట్వా హరివరం వినీతవదుపాగతమ్। మైథిలీ చిన్తయామాస స్వప్నోఽయమితి భామినీ

అचानक సీతా మృదువుగా, మెల్లగా ఏడ్చింది. ఆ తరువాత, వినయంగా దగ్గరికి వచ్చిన వానరశ్రేష్ఠుణ్ని చూసి, మైథిలి 'ఇది కలే అయి ఉండాలి' అని అనుకుంది.

సా వీక్షమాణా పృథుభుగ్నవక్త్రం శాఖామృగేన్ద్రస్య యథోక్తకారమ్। దదర్శ పింగప్రవరం మహార్హం వాతాత్మజం బుద్ధిమతాం వరిష్ఠమ్

ఆమె, ఆ వానరుల రాజు చెప్పిన విధంగా, విస్తారమైన దవడలు ఉన్న ముఖాన్ని చూసింది. పింగళ వర్ణంలో మెరిసే, అమూల్యమైన, వాయుపుత్రుడైన, జ్ఞానులలో శ్రేష్ఠుడైన వానరుణ్ని దర్శించింది.

సా తం సమీక్ష్యైవ భృశం విపన్నా గతాసుకల్పేవ బభూవ సీతా। చిరేణ సంజ్ఞాం ప్రతిలభ్య చైవం విచిన్తయామాస విశాలనేత్రా

ఆ వానరుణ్ని చూసి, సీతా బాగా కలవరపోయింది. ప్రాణం పోయినట్లుగా అయింది. చాలా సేపటి తరువాత జ్ఞానం తిరిగి వచ్చి, విశాలమైన కళ్లతో ఆలోచించసాగింది.

స్వప్నో మయాయం వికృతోఽద్య దృష్టః శాఖామృగః శాస్త్రగణైర్నిషిద్ధః। స్వస్త్యస్తు రామాయ సలక్ష్మణాయ తథా పితుర్మే జనకస్య రాజ్ఞః

ఈ రోజు నేను కలలో ఈ విచిత్రమైన వానరుణ్ని చూశాను. కలల గురించి గ్రంథాలలో ఇది నిషిద్ధమని ఉంది. రాముడూ, లక్ష్మణుడూ, అలాగే నాన్న అయిన జనక మహారాజు కూడా క్షేమంగా ఉండాలి.

స్వప్నో హి నాయం నహి మేఽస్తి నిద్రా శోకేన దుఃఖేన చ పీడితాయాః। సుఖం హి మే నాస్తి యతో విహీనా తేనేన్దుపూర్ణప్రతిమాననేన

ఇది కల కాదు, ఎందుకంటే నాకు నిద్రే లేదు. బాధతో, దుఃఖంతో బాధపడుతున్నాను. ఆ చంద్రబింబంలాంటి ముఖం ఉన్న వాడి నుంచి వేరుపడినప్పటి నుంచి నాకు ఆనందం లేదు.