ఏష దోషో మహాన్ హి స్యాన్మమ సీతాభిభాషణే। ప్రాణత్యాగశ్చ వైదేహ్యా భవేదనభిభాషణే
సీతతో మాట్లాడితే అది నాకు పెద్ద తప్పు అవుతుంది; మాట్లాడకపోతే వైదేహి ప్రాణాలు విడిచివేయవచ్చు.
భూతాశ్చార్థా విరుధ్యన్త దేశకాలవిరోధితాః। విక్లవం దూతమాసాద్య తమః సూర్యోదయే యథా
దేశకాలాలకు విరుద్ధంగా ఉన్న పనులు, సందేశబోయినవాడు గందరగోళంగా ఉన్నప్పుడు, సూర్యోదయానికి చీకటి పోయినట్లు, ఫలితాలు నెరవేరవు.
అర్థానర్థాన్తరే బుద్ధిర్నిశ్చితాపి న శోభతే। ఘాతయన్తి హి కార్యాణి దూతాః పణ్డితమానినః
ఉపయోగం కాకుండా నష్టాన్ని కలిగించే పద్ధతులు, ఎంత బాగా ఆలోచించినా ఫలించవు; తెలివైనవారమని భావించే దూతలు పనిని చెడగొడతారు.
న వినశ్యేత్ కథం కార్యం వైక్లవ్యం న కథం మమ। లఙ్ఘనం చ సముద్రస్య కథం ను న వృథా భవేత్
నా పని ఎలా నాశనం కాకుండా ఉంటుందో, నేను ఎలా నిరుత్సాహపడకుండా ఉంటానో, సముద్రం దాటి రావడం ఎలా వృథా కాకుండా చేస్తానో ఆలోచిస్తున్నాను.
కథం ను ఖలు వాక్యం మే శృణుయాన్నోద్విజేత చ। ఇతి సంచిన్త్య హనుమాంశ్చకార మతిమాన్ మతిమ్
ఆమె నా మాటలు వినిపించి భయపడకుండా ఎలా చేయాలో, హనుమంతుడు ఇలా ఆలోచిస్తూ తన యోచనను ఏర్పరచుకున్నాడు.
రామమక్లిష్టకర్మాణం సుబన్ధుమనుకీర్తయన్। నైనాముద్వేజయిష్యామి తద్బన్ధుగతచేతనామ్
నిర్దోషమైన కార్యాలు చేసే, ధైర్యవంతుడైన రాముని మహిమను స్తుతిస్తూ మాట్లాడితే, దుఃఖంలో మునిగిపోయిన ఆమెను నేను భయపెట్టను.
ఇక్ష్వాకూణాం వరిష్ఠస్య రామస్య విదితాత్మనః। శుభాని ధర్మయుక్తాని వచనాని సమర్పయన్
ఇక్ష్వాకువంశంలో శ్రేష్ఠుడైన, తనను తాను తెలిసిన రాముని గురించి శుభమైన, ధర్మబద్ధమైన మాటలు చెప్పాలి.
శ్రావయిష్యామి సర్వాణి మధురాం ప్రబ్రువన్ గిరమ్। శ్రద్ధాస్యతి యథా సీతా తథా సర్వం సమాదధే
సీత నమ్మేలా, మధురంగా, అన్ని విషయాలు ఆమెకు వినిపించేలా మాట్లాడతాను; అందుకు తగినట్లు అన్నీ ఏర్పాటుచేస్తాను.
ఇతి స బహువిధం మహాప్రభావో జగతిపతేః ప్రమదామవేక్షమాణః। మధురమవితథం జగాద వాక్యం ద్రుమవిటపాన్తరమాస్థితో హనూమాన్
అలా, ప్రపంచాధిపతికి చెందిన ఆ మహిళను గమనిస్తూ, మహాశక్తివంతుడైన హనుమంతుడు, వృక్షశాఖల మధ్య నిలబడి, మధురంగా, నిజమైన మాటలు చెప్పాడు.
thumb|ఏకత్రింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే సున్దరకాణ్డే ఏకత్రింశః సర్గః ॥౫-
శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణంలో సుందరకాండలో ముప్పత్తొకటవ సర్గను వినండి.
ఏవం బహువిధాం చిన్తాం చిన్తయిత్వా మహామతిః। సంశ్రవే మధురం వాక్యం వైదేహ్యా వ్యాజహార హ
అనేక విధాలుగా ఆలోచించిన అనంతరం, ఆ మహామతి హనుమంతుడు, వైదేహికి వినిపించేలా మధురంగా మాటలు చెప్పాడు.
రాజా దశరథో నామ రథకుఞ్జరవాజిమాన్। పుణ్యశీలో మహాకీర్తిరిక్ష్వాకూణాం మహాయశాః
ఒకప్పుడు రథాలు, ఏనుగులు, కుదిరిగిన గుర్రాలు కలిగి, పుణ్యశీలుడైన, మహాకీర్తి గల, ఇక్ష్వాకువంశంలో ప్రసిద్ధుడైన దశరథుడు అనే రాజు ఉండేవాడు.
రాజర్షీణాం గుణశ్రేష్ఠస్తపసా చర్షిభిః సమః। చక్రవర్తికులే జాతః పురందరసమో బలే
ఆయన రాజర్షులందరిలో గుణాల్లో అగ్రగణ్యుడు, తపస్సులో మహర్షులతో సమానుడు, చక్రవర్తుల వంశంలో జన్మించినవాడు, బలంలో ఇంద్రునితో సమానుడు.
అహింసారతిరక్షుద్రో ఘృణీ సత్యపరాక్రమః। ముఖ్యస్యేక్ష్వాకువంశస్య లక్ష్మీవాఁల్లక్ష్మివర్ధనః
ఆయన హింసను ద్వేషించేవాడు, లోభం లేని వాడు, దయగలవాడు, సత్యపరాక్రమి, ఇక్ష్వాకువంశానికి ప్రధానుడు, శ్రీతో కూడినవాడు, ఐశ్వర్యాన్ని పెంచేవాడు.
పార్థివవ్యఞ్జనైర్యుక్తః పృథుశ్రీః పార్థివర్షభః। పృథివ్యాం చతురన్తాయాం విశ్రుతః సుఖదః సుఖీ
రాజసముదాయ లక్షణాలతో, విస్తారమైన మహిమ కలిగి, రాజుల్లో శ్రేష్ఠుడు, భూమండలంలో నాలుగు దిక్కులపైనా ప్రఖ్యాతుడు, సుఖాన్ని పంచేవాడు, తానే సంతోషంగా ఉండేవాడు.
తస్య పుత్రః ప్రియో జ్యేష్ఠస్తారాధిపనిభాననః। రామో నామ విశేషజ్ఞః శ్రేష్ఠః సర్వధనుష్మతామ్
ఆయనకు ప్రియమైన పెద్ద కుమారుడు, చంద్రునిలాంటి ముఖం కలవాడు, రాముడు అనే పేరు గలవాడు, విషయజ్ఞుడు, విల్లు పట్టే వారందరిలో శ్రేష్ఠుడు.
రక్షితా స్వస్య వృత్తస్య స్వజనస్యాపి రక్షితా। రక్షితా జీవలోకస్య ధర్మస్య చ పరంతపః
తన స్వభావాన్ని రక్షించేవాడు, తన ప్రజలను కాపాడేవాడు, సమస్త ప్రాణులను రక్షించేవాడు, శత్రువులకు భయంకరుడు, ధర్మాన్ని నిలబెట్టేవాడు.
తస్య సత్యాభిసంధస్య వృద్ధస్య వచనాత్ పితుః। సభార్యః సహ చ భ్రాత్రా వీరః ప్రవ్రజితో వనమ్
సత్యవ్రతుడైన తన వృద్ధ తండ్రి ఆజ్ఞను పాటిస్తూ, భార్యతో పాటు సోదరుడితో కలసి ఆ వీరుడు అరణ్యంలోకి వెళ్లాడు.
తేన తత్ర మహారణ్యే మృగయాం పరిధావతా। రాక్షసా నిహతాః శూరా బహవః కామరూపిణః
అక్కడ ఆ మహావనంలో వేటాడుతూ, అనేక శక్తివంతమైన, మాయావంతులైన రాక్షసులను రాముడు సంహరించాడు.
జనస్థానవధం శ్రుత్వా నిహతౌ ఖరదూషణౌ। తతస్త్వమర్షాపహృతా జానకీ రావణేన తు
జనస్థానంలో జరిగిన సంహారం, ఖరుడు, దూషణుడు చనిపోయిన వార్త విని, ఆ కోపంతో రావణుడు, జనకి, నిన్ను అపహరించాడు.
వఞ్చయిత్వా వనే రామం మృగరూపేణ మాయయా। స మార్గమాణస్తాం దేవీం రామః సీతామనిన్దితామ్
అరణ్యంలో మాయతో మృగరూపం ధరించి రాముడిని మోసం చేసి, నీవు కనిపించక రాముడు వెతుకుతుండగా, నిందలేని సీతా, రావణుడు నిన్ను అపహరించాడు.
ఆససాద వనే మిత్రం సుగ్రీవం నామ వానరమ్। తతః స వాలినం హత్వా రామః పరపురంజయః
అరణ్యంలో సుగ్రీవుడు అనే వానర మిత్రుడిని కలిసాడు; ఆ తరువాత శత్రు నగరాలను జయించిన రాముడు వాలిని సంహరించాడు.
ఆయచ్ఛత్ కపిరాజ్యం తు సుగ్రీవాయ మహాత్మనే। సుగ్రీవేణాభిసందిష్టా హరయః కామరూపిణః
వానర రాజ్యాన్ని మహాత్ముడైన సుగ్రీవుడికి తిరిగి ఇచ్చాడు; సుగ్రీవుడు ఆజ్ఞతో మాయామయ రూపాలు ధరించగల వానరులు—
దిక్షు సర్వాసు తాం దేవీం విచిన్వన్తః సహస్రశః। అహం సమ్పాతివచనాచ్ఛతయోజనమాయతమ్
అన్ని దిక్కులలో ఆ దేవిని వెయ్యి మందితో వెతికారు; నేను సంపాతి మాటలు వినిపించి, వంద యోజనాల వెడల్పైన సముద్రాన్ని దాటి వచ్చాను.
తస్యా హేతోర్విశాలాక్ష్యాః సముద్రం వేగవాన్ ప్లుతః। యథారూపాం యథావర్ణాం యథాలక్ష్మవతీం చ తామ్
ఆ విశాల నేత్రాల సీత కోసం, నేను వేగంగా సముద్రాన్ని దాటి వచ్చాను; ఆమెను చెప్పిన విధంగా, రూపంలో, వర్ణంలో, అందంలో చూశాను.
అశ్రౌషం రాఘవస్యాహం సేయమాసాదితా మయా। విరరామైవముక్త్వా స వాచం వానరపుంగవః
రాఘవుడు స్వయంగా చెప్పిన మాటలు నేను విన్నాను—ఆమెను నేను కనుగొన్నానని. ఇలా చెప్పి వానరులలో శ్రేష్ఠుడు మౌనంగా నిలిచాడు.
జానకీ చాపి తచ్ఛ్రుత్వా విస్మయం పరమం గతా। తతః సా వక్రకేశాన్తా సుకేశీ కేశసంవృతమ్। ఉన్నమ్య వదనం భీరుః శింశపామన్వవైక్షత
జానకి ఈ మాటలు విని, అత్యంత ఆశ్చర్యానికి లోనైంది; అప్పుడు వంకరగా ముగిసిన జుట్టుతో, సుందరమైన జడతో, భయపడుతూ, ముఖాన్ని పైకి లేపి శింశపా చెట్టువైపు చూసింది.
నిశమ్య సీతా వచనం కపేశ్చ దిశశ్చ సర్వాః ప్రదిశశ్చ వీక్ష్య। స్వయం ప్రహర్షం పరమం జగామ సర్వాత్మనా రామమనుస్మరన్తీ
సీత వానరుని మాటలు విని, అన్ని దిక్కులకూ చూసి, తనంతట తానే పరమానందాన్ని పొందింది; హృదయపూర్వకంగా రాముని స్మరించుకుంటూ ఆనందించింది.
సా తిర్యగూర్ధ్వం చ తథా హ్యధస్తా- న్నిరీక్షమాణా తమచిన్త్యబుద్ధిమ్। దదర్శ పింగాధిపతేరమాత్యం వాతాత్మజం సూర్యమివోదయస్థమ్
ఆమె పక్కవైపు, పైవైపు, కిందవైపు చూసి, ఆ ఊదా రంగు వానరుల రాజు పింగలుడి మంత్రి అయిన వాయుపుత్రుడిని, ఆకాశంలో ఉదయిస్తున్న సూర్యునిలా, ఎవ్వరూ ఊహించలేని బుద్ధి కలవాడిని చూచింది.
thumb|ద్వాత్రింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే సున్దరకాణ్డే ద్వాత్రింశః సర్గః ॥౫-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో సుందరకాండలో ముప్పై రెండవ సర్గను వినండి.