దుర్గన్ధం దుఃసహం ఘోరం తిమిరం నరకోపమమ్। మలపఙ్కం ప్రవిశ్యాశు మగ్నస్తత్ర స రావణః
దుర్గంధంగా, భయంకరంగా, భరించలేని చీకటిలో, నరకంతో సమానమైన మలమురికి మట్టిలో రావణుడు త్వరగా మునిగిపోయాడు.
ప్రస్థితో దక్షిణామాశాం ప్రవిష్టోఽకర్దమం హ్రదమ్। కణ్ఠే బద్ధ్వా దశగ్రీవం ప్రమదా రక్తవాసినీ
దక్షిణ దిశగా వెళ్లి, మురికి నీటిలోకి ప్రవేశించిన రావణుడిని చూశాను; ఎర్ర వస్త్రాలు ధరించిన ఒక ఆడవారు, పది తలల రావణుని మెడకు కట్టేసింది.
కాలీ కర్దమలిప్తాంగీ దిశం యామ్యాం ప్రకర్షతి। ఏవం తత్ర మయా దృష్టః కుమ్భకర్ణో మహాబలః
కాళి, మట్టితో పూతలు వేసుకుని, రావణుణ్ని దక్షిణ దిశగా లాగుతోంది; అక్కడే మహాబలుడు కుంభకర్ణుడిని కూడా చూశాను.
రావణస్య సుతాః సర్వే ముణ్డాస్తైలసముక్షితాః। వరాహేణ దశగ్రీవః శిశుమారేణ చేన్ద్రజిత్
రావణుని పిల్లలందరూ తల ముండ చేసి, నూనె రాసుకుని ఉన్నారు; పది తలల రావణుడు పందిపై, ఇంద్రజిత్ మత్స్యంపై కూర్చున్నారు.
ఉష్ట్రేణ కుమ్భకర్ణశ్చ ప్రయాతో దక్షిణాం దిశమ్। ఏకస్తత్ర మయా దృష్టః శ్వేతచ్ఛత్రో విభీషణః
కుంభకర్ణుడు ఒంటెపై కూర్చుని దక్షిణ దిశగా వెళ్తున్నాడు; అక్కడ ఒకరిని మాత్రమే చూశాను, ఆయన తెల్ల గొడుగు పట్టుకున్న విభీషణుడు.
శుక్లమాల్యామ్బరధరః శుక్లగన్ధానులేపనః। శఙ్ఖదున్దుభినిర్ఘోషైర్నృత్తగీతైరలంకృతః
తెల్ల పూలహారాలు, తెల్ల వస్త్రాలు ధరించి, తెల్ల సుగంధ ద్రవ్యాలు రాసుకుని, శంఖం, డప్పు మేళాలతో, నాట్యం, పాటలతో అలంకరించబడ్డాడు.
ఆరుహ్య శైలసంకాశం మేఘస్తనితనిఃస్వనమ్। చతుర్దన్తం గజం దివ్యమాస్తే తత్ర విభీషణః
పర్వతంలా ఉన్న, మేఘగర్జనలాంటివి చేసే నాలుగు దంతాల దివ్య గజంపై ఎక్కి, అక్కడ విభీషణుడు కూర్చున్నాడు.
చతుర్భిః సచివైః సార్ధం వైహాయసముపస్థితః
నాలుగు మంత్రులతో కలిసి, ఆకాశమార్గంలో అక్కడికి వచ్చాడు.
సమాజశ్చ మహాన్ వృత్తో గీతవాదిత్రనిఃస్వనః। పిబతాం రక్తమాల్యానాం రక్షసాం రక్తవాససామ్
పాటలు, వాద్యాల ధ్వనులతో గొప్ప సమాజం ఏర్పడింది; ఎర్ర పూలహారాలు, ఎర్ర వస్త్రాలు ధరించిన రాక్షసులు రక్తాన్ని తాగుతున్నారు.
లఙ్కా చేయం పురీ రమ్యా సవాజిరథకుఞ్జరా। సాగరే పతితా దృష్టా భగ్నగోపురతోరణా
ఈ లంక అనే అందమైన నగరం, గుర్రాలు, రథాలు, ఏనుగులతో కూడి ఉండగా, సముద్రంలో పడిపోయి, గోపురాలు, తోరణాలు విరిగిపోయినట్టు కనిపించింది.
లఙ్కా దృష్టా మయా స్వప్నే రావణేనాభిరక్షితా। దగ్ధా రామస్య దూతేన వానరేణ తరస్వినా
నేను కలలో లంకను చూశాను. ఆ లంకను రావణుడు కాపాడుతున్నాడు. కానీ ఆ లంకను రాముని దూత అయిన వేగవంతమైన వానరుడు తగలబెట్టాడు.
పీత్వా తైలం ప్రమత్తాశ్చ ప్రహసన్త్యో మహాస్వనాః। లఙ్కాయాం భస్మరూక్షాయాం సర్వా రాక్షసయోషితః
లంకలోని రాక్షసస్త్రీలు నూనె తాగి మత్తులో, పెద్దగా నవ్వుతూ, బూడిదతో ముద్దయినవారిలా కనిపించారు.
కుమ్భకర్ణాదయశ్చేమే సర్వే రాక్షసపుంగవాః। రక్తం నివసనం గృహ్య ప్రవిష్టా గోమయహ్రదమ్
కుంభకర్ణుడు సహా ఇతర ప్రముఖ రాక్షసులు ఎర్రని వస్త్రాలు ధరించి, ఆవుపేడతో నిండిన చెరువులోకి ప్రవేశించారు.
అపగచ్ఛత పశ్యధ్వం సీతామాప్నోతి రాఘవః। ఘాతయేత్ పరమామర్షీ యుష్మాన్ సార్ధం హి రాక్షసైః
మీరు వెళ్లిపోండి, మీరే చూడండి—రాఘవుడు సీతను పొందతాడు. అతడు కోపంతో మీరు రాక్షసులతో కలిసి నాశనం చేస్తాడు.
ప్రియాం బహుమతాం భార్యాం వనవాసమనువ్రతామ్। భర్త్సితాం తర్జితాం వాపి నానుమంస్యతి రాఘవః
అతని ప్రియమైన, గౌరవనీయమైన, అరణ్యవాసానికి కట్టుబడిన భార్యను ఎవరైనా దూషించినా, బెదిరించినా రాఘవుడు సహించడు.
తదలం క్రూరవాక్యైశ్చ సాన్త్వమేవాభిధీయతామ్। అభియాచామ వైదేహీమేతద్ధి మమ రోచతే
ఇంకా క్రూరమైన మాటలు అవసరం లేదు. మృదువుగా మాత్రమే మాట్లాడండి. వైదేహిని మనం ప్రార్థిద్దాం—నాకు ఇదే ఇష్టం.
యస్యా హ్యేవంవిధః స్వప్నో దుఃఖితాయాః ప్రదృశ్యతే। సా దుఃఖైర్బహుభిర్ముక్తా ప్రియం ప్రాప్నోత్యనుత్తమమ్
ఇలాంటి కల బాధలో ఉన్నవారికి కనబడితే, ఆమె ఎన్నో బాధల నుంచి విముక్తి పొంది, తన ప్రియమైనవారిని పొందుతుంది.
భర్త్సితామపి యాచధ్వం రాక్షస్యః కిం వివక్షయా। రాఘవాద్ధి భయం ఘోరం రాక్షసానాముపస్థితమ్
ఆమెను ఎవరైనా దూషించినా, మీరు రాక్షసస్త్రీలు, ఆమెను ప్రార్థించండి. ఇంకేమీ చెప్పాల్సిన అవసరం లేదు. రాఘవుని నుండి రాక్షసులకు భయంకరమైన భయం వచ్చింది.
ప్రణిపాతప్రసన్నా హి మైథిలీ జనకాత్మజా। అలమేషా పరిత్రాతుం రాక్షస్యో మహతో భయాత్
జనకుని కుమార్తె అయిన మైతిలి వినయంతో సులభంగా ప్రసన్నమవుతుంది. ఆమె ఒక్కరే రాక్షసస్త్రీలను ఈ పెద్ద ప్రమాదం నుండి కాపాడగలదు.
అపి చాస్యా విశాలాక్ష్యా న కించిదుపలక్షయే। విరూపమపి చాంగేషు సుసూక్ష్మమపి లక్షణమ్
ఈ విశాలమైన కళ్లవారిలో, ఆమె అవయవాల్లో ఎక్కడా చిన్న లోపమో, వికారమో నేను కనుగొనలేదు.
ఛాయావైగుణ్యమాత్రం తు శఙ్కే దుఃఖముపస్థితమ్। అదుఃఖార్హామిమాం దేవీం వైహాయసముపస్థితామ్
అయితే ఆమె నీడలో కొంచెం లోపం ఉన్నట్టు అనిపిస్తోంది. ఆ దేవత వాయుమార్గంలో వచ్చి, బాధకు అర్హత లేనప్పటికీ, బాధను అనుభవిస్తోంది.
అర్థసిద్ధిం తు వైదేహ్యాః పశ్యామ్యహముపస్థితామ్। రాక్షసేన్ద్రవినాశం చ విజయం రాఘవస్య చ
వైదేహికి తాను కోరుకున్నది త్వరలో సిద్ధించబోతుందని, రాక్షసాధిపతి నాశనం అవుతాడని, రాఘవుడు విజయం సాధిస్తాడని నేను చూస్తున్నాను.
నిమిత్తభూతమేతత్ తు శ్రోతుమస్యా మహత్ ప్రియమ్। దృశ్యతే చ స్ఫురచ్చక్షుః పద్మపత్రమివాయతమ్
ఇది ఒక శుభసూచకం—ఆమెకు ఇంత మధురమైన వార్త వినిపించడం. అలాగే ఆమె విశాలమైన, కమలదళం లాంటి కళ్ళు తడబడుతున్నట్లు కనిపిస్తున్నాయి.
ఈషద్ధి హృషితో వాస్యా దక్షిణాయా హ్యదక్షిణః। అకస్మాదేవ వైదేహ్యా బాహురేకః ప్రకమ్పతే
వైదేహి కుడి చేయి సాధారణంగా ప్రశాంతంగా ఉంటే, ఇప్పుడు ఏ కారణం లేకుండా కొంచెం కంపిస్తోంది. ఆమె ఒక చేయి మాత్రమే వణుకుతోంది.
కరేణుహస్తప్రతిమః సవ్యశ్చోరురనుత్తమః। వేపన్ కథయతీవాస్యా రాఘవం పురతః స్థితమ్
ఆమె ఎడమ తొడ, కుర్ర ఏనుగు సొండ్రిలా ఉండి, వణుకుతూ, రాఘవుడు ఆమె ముందే ఉన్నాడని తెలియజేస్తున్నట్టు ఉంది.
పక్షీ చ శాఖానిలయం ప్రవిష్టః పునః పునశ్చోత్తమసాన్త్వవాదీ। సుస్వాగతాం వాచముదీరయాణః పునః పునశ్చోదయతీవ హృష్టః
ఒక పక్షి, కొమ్మల్లోని తన గూళ్లోకి వెళ్లి, పునఃపునః శుభమైన, ఓదార్పు కలిగించే స్వరంతో మాట్లాడుతుంది. అది ఆనందంతో ఆమెను మళ్లీ మళ్లీ ప్రోత్సహిస్తున్నట్టు ఉంది.
తతః సా హ్రీమతీ బాలా భర్తుర్విజయహర్షితా। అవోచద్ యది తత్ తథ్యం భవేయం శరణం హి వః
ఆ తక్కువ వయస్సు గల, లజ్జాశీలురాలు, భర్త విజయం సాధించబోతున్నందుకు ఆనందంతో ఇలా చెప్పింది— 'ఇది నిజమైతే, నేను మీకు ఆశ్రయం అవుతాను.'
thumb|అష్టావింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే సున్దరకాణ్డే అష్టావింశః సర్గః ॥౫-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో సుందరకాండలో ఇరవై ఎనిమిదవ అధ్యాయం వినండి.
సా రాక్షసేన్ద్రస్య వచో నిశమ్య తద్ రావణస్యాప్రియమప్రియార్తా। సీతా వితత్రాస యథా వనాన్తే సింహాభిపన్నా గజరాజకన్యా
రాక్షసుల రాజు రావణుడు చెప్పిన ఆ కఠినమైన మాటలు విని, సీతకు ఎంతో బాధ కలిగింది. అటు వెంటనే, అడవి చివరలో సింహం దాడిచేసిన ఏనుగు రాజు కుమార్తెలా, ఆమె భయంతో వణికిపోయింది.
సా రాక్షసీమధ్యగతా చ భీరు- ర్వాగ్భిర్భృశం రావణతర్జితా చ। కాన్తారమధ్యే విజనే విసృష్టా బాలేవ కన్యా విలలాప సీతా
రాక్షసీస్త్రీల మధ్యలో ఉన్న భయపడిన సీత, రావణుడు చెప్పిన ఘోరమైన మాటలకు భయపడి, అడవి మధ్యలో ఒంటరిగా విడిచిపెట్టిన చిన్న పిల్లల్లా ఏడుస్తూ విలపించింది.