పేయమానీయతాం క్షిప్రం మాల్యం చ వివిధం బహు। తతః శూర్పణఖా నామ రాక్షసీ వాక్యమబ్రవీత్
తక్షణమే పానీయాలు, ఎన్నో రకాల పూలమాలలు తీసుకొచ్చి పెట్టండి. అంతలో శూర్పణఖ అనే రాక్షసి ఇలా చెప్పింది.
అజాముఖ్యా యదుక్తం వై తదేవ మమ రోచతే। సురా చానీయతాం క్షిప్రం సర్వశోకవినాశినీ
అజాముఖి చెప్పింది నాకు కూడా నచ్చింది. వెంటనే అన్ని దుఃఖాలను పోగొట్టే మద్యం తీసుకొచ్చి పెట్టండి.
మానుషం మాంసమాస్వాద్య నృత్యామోఽథ నికుమ్భిలామ్। ఏవం నిర్భర్త్స్యమానా సా సీతా సురసుతోపమా। రాక్షసీభిర్విరూపాభిర్ధైర్యముత్సృజ్య రోదితి
మనం మానవ మాంసం తిని, నికుంభిల వద్ద ఆనందంగా నాట్యం చేద్దాం అని భయంకరమైన రాక్షసులు బెదిరించగా, దేవకన్యతో సమానమైన సీతా దేవి ధైర్యాన్ని కోల్పోయి కన్నీళ్లు పెట్టుకుంది.
thumb|పఞ్చవింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే సున్దరకాణ్డే పఞ్చవింశః సర్గః ॥౫-
శ్రీ వాల్మీకి మహర్షి రామాయణంలో సుందరకాండలో ఇరవై అయిదవ సర్గను వినండి.
అథ తాసాం వదన్తీనాం పరుషం దారుణం బహు। రాక్షసీనామసౌమ్యానాం రురోద జనకాత్మజా
ఆ క్రూరమైన రాక్షసులు ఎన్నో దారుణమైన మాటలు మాట్లాడుతుండగా, జనకుని కుమార్తె సీతా కన్నీరు పెట్టుకుంది.
ఏవముక్తా తు వైదేహీ రాక్షసీభిర్మనస్వినీ। ఉవాచ పరమత్రస్తా బాష్పగద్గదయా గిరా
అలా రాక్షసులు మాట్లాడినప్పుడు, ధైర్యవంతురాలైన వైదేహి భయంతో, కన్నీళ్లతో గొంతు కట్టుకుని మాట్లాడింది.
న మానుషీ రాక్షసస్య భార్యా భవితుమర్హతి। కామం ఖాదత మాం సర్వా న కరిష్యామి వో వచః
మనిషి ఆడది రాక్షసునికి భార్య కావడం తగదు. మీరు కావాలంటే నన్ను తినండి, కానీ నేను మీ మాట వినను.
సా రాక్షసీమధ్యగతా సీతా సురసుతోపమా। న శర్మ లేభే శోకార్తా రావణేనేవ భర్త్సితా
రాక్షసుల మధ్యలో ఉన్న సీతా దేవకన్యతో సమానంగా ఉండి, రావణుడు బెదిరించగా, దుఃఖంతో శాంతిని పొందలేకపోయింది.
వేపతే స్మాధికం సీతా విశన్తీవాంగమాత్మనః। వనే యూథపరిభ్రష్టా మృగీ కోకైరివార్దితా
సీతా భయంతో బాగా వణికిపోయింది, తన శరీరం విడిచిపోతున్నట్లు అనిపించింది. అడవిలో గుంపు నుండి విడిపోయిన జింకను కాకులు బాధించినట్లు ఆమె బాధపడింది.
సా త్వశోకస్య విపులాం శాఖామాలమ్బ్య పుష్పితామ్। చిన్తయామాస శోకేన భర్తారం భగ్నమానసా
ఆమె పెద్దగా పుష్పించిన అశోకవృక్షపు కొమ్మను పట్టుకుని, మనసు విరిగి, తన భర్తను ఆలోచిస్తూ ఉండిపోయింది.
సా స్నాపయన్తీ విపులౌ స్తనౌ నేత్రజలస్రవైః। చిన్తయన్తీ న శోకస్య తదాన్తమధిగచ్ఛతి
ఆమె కన్నీటి ధారలతో తన వక్షోజాలను తడిపుకుంటూ, ఆలోచిస్తూ, దుఃఖానికి అంతం కనిపించలేదు.
సా వేపమానా పతితా ప్రవాతే కదలీ యథా। రాక్షసీనాం భయత్రస్తా వివర్ణవదనాభవత్
వణికుతూ, తుపానులో పడిపోయిన అరటి చెట్టు లాగా, రాక్షసుల భయంతో ఆమె ముఖం రంగు కోల్పోయింది.
తస్యాః సా దీర్ఘబహులా వేపన్త్యాః సీతయా తదా। దదృశే కమ్పితా వేణీ వ్యాలీవ పరిసర్పతీ
ఆ సమయంలో, సీతా తన పొడవైన దట్టమైన జడ వణికిపోతుండగా, ఆ జడ పాము లాగా తిరుగుతూ కనిపించింది.
సా నిఃశ్వసన్తీ శోకార్తా కోపోపహతచేతనా। ఆర్తా వ్యసృజదశ్రూణి మైథిలీ విలలాప చ
ఆమె శ్వాసలు విడిచింది, దుఃఖంతో మనసు కలవరపడింది, కోపంతో మనస్సు కలుషితమై, బాధతో కన్నీళ్లు పెట్టి, మిథిలా కుమార్తె విలపించింది.
హా రామేతి చ దుఃఖార్తా హా పునర్లక్ష్మణేతి చ। హా శ్వశ్రూర్మమ కౌసల్యే హా సుమిత్రేతి భామినీ
దుఃఖంతో బాధపడుతూ, 'హాయ్ రామా!' అని, మళ్లీ 'హాయ్ లక్ష్మణా!' అని, 'హాయ్ నా అత్తయ్య కౌసల్యా! హాయ్ సుమిత్రా!' అని విలపించింది.
లోకప్రవాదః సత్యోఽయం పణ్డితైః సముదాహృతః। అకాలే దుర్లభో మృత్యుః స్త్రియా వా పురుషస్య వా
పండితులు చెప్పిన ఈ లోకోక్తి నిజమే — సమయం రాకముందు మరణం స్త్రీకి గానీ, పురుషుడికి గానీ దొరకడం చాలా కష్టం.
యత్రాహమాభిః క్రూరాభీ రాక్షసీభిరిహార్దితా। జీవామి హీనా రామేణ ముహూర్తమపి దుఃఖితా
ఇక్కడ నేను ఈ క్రూరమైన రాక్షసుల చేత బాధపడుతూ, రాముని నుండి వేరుపడి, బాధతో ఒక్క క్షణమైనా బ్రతికిపోతున్నాను.
ఏషాల్పపుణ్యా కృపణా వినశిష్యామ్యనాథవత్। సముద్రమధ్యే నౌః పూర్ణా వాయువేగైరివాహతా
నేను పుణ్యం తక్కువగా, దయనీయంగా, ఎవ్వరూ లేని వాడిలా నశించిపోతాను. సముద్ర మధ్యలో గాలి వేగంతో పోయే నౌక లాగా అయిపోతాను.
భర్తారం తమపశ్యన్తీ రాక్షసీవశమాగతా। సీదామి ఖలు శోకేన కూలం తోయహతం యథా
నా భర్తను చూడలేక, రాక్షసుల చేతిలో పడిపోయి, నీటితో కొట్టబడిన తీరంలా నేను నిజంగా దుఃఖంలో మునిగిపోతున్నాను.
తం పద్మదలపత్రాక్షం సింహవిక్రాన్తగామినమ్। ధన్యాః పశ్యన్తి మే నాథం కృతజ్ఞం ప్రియవాదినమ్
పద్మదళపు కన్నులు కలిగి, సింహం లాగా నడిచే, కృతజ్ఞత కలిగి, మధురంగా మాట్లాడే నా భర్తను చూసే వారు నిజంగా అదృష్టవంతులు.
సర్వథా తేన హీనాయా రామేణ విదితాత్మనా। తీక్ష్ణం విషమివాస్వాద్య దుర్లభం మమ జీవనమ్
రాముడు నాకు దూరమైన తర్వాత, ఆయన స్వరూపాన్ని తెలిసినవాడు అయినా, నా జీవితం విషాన్ని రుచి చూసినట్టు భరించలేనిది అయింది.
కీదృశం తు మహాపాపం మయా దేహాన్తరే కృతమ్। తేనేదం ప్రాప్యతే ఘోరం మహాదుఃఖం సుదారుణమ్
గత జన్మలో నేను ఏ పెద్ద పాపం చేసానో, ఇప్పుడు ఈ భయంకరమైన, దారుణమైన బాధను అనుభవించాల్సి వస్తోంది.
జీవితం త్యక్తుమిచ్ఛామి శోకేన మహతా వృతా। రాక్షసీభిశ్చ రక్షన్త్యా రామో నాసాద్యతే మయా
బహుళ దుఃఖంతో నిండిపోయి, జీవితం వదిలేయాలని అనుకుంటున్నాను. కానీ రాక్షసస్త్రీలు నన్ను కాపాడుతూ ఉండటంతో, రాముని దగ్గరికి చేరలేకపోతున్నాను.
ధిగస్తు ఖలు మానుష్యం ధిగస్తు పరవశ్యతామ్। న శక్యం యత్ పరిత్యక్తుమాత్మచ్ఛన్దేన జీవితమ్
మనుష్య జన్మకు శాపమూ, ఇతరుల ఆధీనతకూ శాపమూ. ఎందుకంటే మన ఇష్టానుసారం జీవితం వదిలేయడం సాధ్యం కాదు.
thumb|షడ్వింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే సున్దరకాణ్డే షడ్వింశః సర్గః ॥౫-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో సుందరకాండలో ఇరవై ఆరవ సర్గను వినండి.
ప్రసక్తాశ్రుముఖీ త్వేవం బ్రువతీ జనకాత్మజా। అధోగతముఖీ బాలా విలప్తుముపచక్రమే
జనకుని కుమార్తె ముఖం కన్నీళ్లతో తడిసిపోయి, తలదించుకుని, చిన్నపిల్లలా విలపించడం మొదలుపెట్టింది.
ఉన్మత్తేవ ప్రమత్తేవ భ్రాన్తచిత్తేవ శోచతీ। ఉపావృత్తా కిశోరీవ విచేష్టన్తీ మహీతలే
ఆమె పిచ్చివాళ్లా, మత్తులో ఉన్నవాళ్లా, మనసు తికమకపడ్డవాళ్లా బాధపడుతూ, తిరిగి వచ్చిన దూడలా నేలమీద అల్లాడుతూ తిరిగింది.
రాఘవస్య ప్రమత్తస్య రక్షసా కామరూపిణా। రావణేన ప్రమథ్యాహమానీతా క్రోశతీ బలాత్
రాఘవుడు అప్రమత్తంగా ఉన్నప్పుడు, కామరూపి అయిన రాక్షసుడు రావణుడు నన్ను బలవంతంగా లాక్కెళ్లి, నేను అరుస్తూ ఉండగా ఇక్కడికి తీసుకొచ్చాడు.
రాక్షసీవశమాపన్నా భర్త్స్యమానా చ దారుణమ్। చిన్తయన్తీ సుదుఃఖార్తా నాహం జీవితుముత్సహే
రాక్షసస్త్రీల చేతిలో పడిపోయి, వారు నన్ను భయపెట్టడంతో, తీవ్రమైన దుఃఖంతో బాధపడుతూ, నేను ఇక జీవించలేను.
నహి మే జీవితేనార్థో నైవార్థైర్న చ భూషణైః। వసన్త్యా రాక్షసీమధ్యే వినా రామం మహారథమ్
రాముడు అనే మహారథుడు లేకుండా, రాక్షసస్త్రీల మధ్య నివసిస్తూ, నాకు జీవితం, ధనం, అలంకారాలు ఏవీ అవసరం లేవు.