యావన్న తే వ్యతిక్రామేత్ తావత్ సుఖమవాప్నుహి। ఉద్యానాని చ రమ్యాణి పర్వతోపవనాని చ
నీకు సమయం ఉన్నంతవరకు సుఖంగా జీవించు. అందమైన ఉద్యానవనాలు, పర్వతవనాలు అన్నీ నీకే ఉన్నాయి.
సహ రాక్షసరాజేన చర త్వం మదిరేక్షణే। స్త్రీసహస్రాణి తే దేవి వశే స్థాస్యన్తి సున్దరి
మదిర దృష్టి కలిగినవాడా! రాక్షసుల రాజుతో కలిసి విహరించు. అందాల దేవీ! వేలాది స్త్రీలు నీ ఆజ్ఞలో ఉంటారు.
రావణం భజ భర్తారం భర్తారం సర్వరక్షసామ్। ఉత్పాట్య వా తే హృదయం భక్షయిష్యామి మైథిలి
మైతిలీ! రాక్షసులందరికీ అధిపతైన రావణుడిని భర్తగా అంగీకరించు. లేకపోతే నీ హృదయాన్ని పీకి తినేస్తాను.
యది మే వ్యాహృతం వాక్యం న యథావత్ కరిష్యసి। తతశ్చణ్డోదరీ నామ రాక్షసీ క్రూరదర్శనా
నేను చెప్పిన మాటను నువ్వు పూర్తిగా పాటించకపోతే, చండోదరీ అనే భయంకర రూపం గల రాక్షసి—
భ్రామయన్తీ మహచ్ఛూలమిదం వచనమబ్రవీత్। ఇమాం హరిణశావాక్షీం త్రాసోత్కమ్పపయోధరామ్
పెద్ద కటారి ఊపుతూ, ఆమె ఇలా చెప్పింది: 'ఈ జింక కన్నులవారిని, భయంతో వణికే వక్షోజాలతో ఉన్నవారిని—'
రావణేన హృతాం దృష్ట్వా దౌర్హృదో మే మహానయమ్। యకృత్ప్లీహం మహత్ క్రోడం హృదయం చ సబన్ధనమ్
రావణుడు సీతను అపహరించినదాన్ని చూసి నాకు గొప్ప కోపం వచ్చింది. ఆమె యకృతు, ప్లీహ, పెద్ద హృదయం, అంతర్గత అవయవాలన్నీ తినాలని ఉంది.
గాత్రాణ్యపి తథా శీర్షం ఖాదేయమితి మే మతిః। తతస్తు ప్రఘసా నామ రాక్షసీ వాక్యమబ్రవీత్
ఆమె అవయవాలు, తల కూడా తినాలని నా మనసు ఉంది. అంతలో ప్రఘసా అనే రాక్షసి ఇలా చెప్పింది.
కణ్ఠమస్యా నృశంసాయాః పీడయామః కిమాస్యతే। నివేద్యతాం తతో రాజ్ఞే మానుషీ సా మృతేతి హ
ఈ క్రూర స్త్రీ గొంతు నొక్కేయాలి—ఇంకెందుకు ఆలస్యం? తర్వాత రాజుకు ఈ మానవ స్త్రీ చనిపోయిందని తెలియజేయాలి.
నాత్ర కశ్చన సందేహః ఖాదతేతి స వక్ష్యతి। తతస్త్వజాముఖీ నామ రాక్షసీ వాక్యమబ్రవీత్
ఇక్కడ ఎలాంటి సందేహం లేదు; ఆయన 'తినేయండి' అని చెప్పుతారు. అంతలో అజాముఖి అనే రాక్షసి ఇలా చెప్పింది.
విశస్యేమాం తతః సర్వాన్ సమాన్ కురుత పిణ్డకాన్। విభజామ తతః సర్వా వివాదో మే న రోచతే
ఆమెను ముక్కలు చేసి, అందరికీ సమానంగా పంచుకుందాం. అంతే, వాదనలు నాకు ఇష్టం లేదు.
పేయమానీయతాం క్షిప్రం మాల్యం చ వివిధం బహు। తతః శూర్పణఖా నామ రాక్షసీ వాక్యమబ్రవీత్
తక్షణమే పానీయాలు, ఎన్నో రకాల పూలమాలలు తీసుకొచ్చి పెట్టండి. అంతలో శూర్పణఖ అనే రాక్షసి ఇలా చెప్పింది.
అజాముఖ్యా యదుక్తం వై తదేవ మమ రోచతే। సురా చానీయతాం క్షిప్రం సర్వశోకవినాశినీ
అజాముఖి చెప్పింది నాకు కూడా నచ్చింది. వెంటనే అన్ని దుఃఖాలను పోగొట్టే మద్యం తీసుకొచ్చి పెట్టండి.
మానుషం మాంసమాస్వాద్య నృత్యామోఽథ నికుమ్భిలామ్। ఏవం నిర్భర్త్స్యమానా సా సీతా సురసుతోపమా। రాక్షసీభిర్విరూపాభిర్ధైర్యముత్సృజ్య రోదితి
మనం మానవ మాంసం తిని, నికుంభిల వద్ద ఆనందంగా నాట్యం చేద్దాం అని భయంకరమైన రాక్షసులు బెదిరించగా, దేవకన్యతో సమానమైన సీతా దేవి ధైర్యాన్ని కోల్పోయి కన్నీళ్లు పెట్టుకుంది.
thumb|పఞ్చవింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే సున్దరకాణ్డే పఞ్చవింశః సర్గః ॥౫-
శ్రీ వాల్మీకి మహర్షి రామాయణంలో సుందరకాండలో ఇరవై అయిదవ సర్గను వినండి.
అథ తాసాం వదన్తీనాం పరుషం దారుణం బహు। రాక్షసీనామసౌమ్యానాం రురోద జనకాత్మజా
ఆ క్రూరమైన రాక్షసులు ఎన్నో దారుణమైన మాటలు మాట్లాడుతుండగా, జనకుని కుమార్తె సీతా కన్నీరు పెట్టుకుంది.
ఏవముక్తా తు వైదేహీ రాక్షసీభిర్మనస్వినీ। ఉవాచ పరమత్రస్తా బాష్పగద్గదయా గిరా
అలా రాక్షసులు మాట్లాడినప్పుడు, ధైర్యవంతురాలైన వైదేహి భయంతో, కన్నీళ్లతో గొంతు కట్టుకుని మాట్లాడింది.
న మానుషీ రాక్షసస్య భార్యా భవితుమర్హతి। కామం ఖాదత మాం సర్వా న కరిష్యామి వో వచః
మనిషి ఆడది రాక్షసునికి భార్య కావడం తగదు. మీరు కావాలంటే నన్ను తినండి, కానీ నేను మీ మాట వినను.
సా రాక్షసీమధ్యగతా సీతా సురసుతోపమా। న శర్మ లేభే శోకార్తా రావణేనేవ భర్త్సితా
రాక్షసుల మధ్యలో ఉన్న సీతా దేవకన్యతో సమానంగా ఉండి, రావణుడు బెదిరించగా, దుఃఖంతో శాంతిని పొందలేకపోయింది.
వేపతే స్మాధికం సీతా విశన్తీవాంగమాత్మనః। వనే యూథపరిభ్రష్టా మృగీ కోకైరివార్దితా
సీతా భయంతో బాగా వణికిపోయింది, తన శరీరం విడిచిపోతున్నట్లు అనిపించింది. అడవిలో గుంపు నుండి విడిపోయిన జింకను కాకులు బాధించినట్లు ఆమె బాధపడింది.
సా త్వశోకస్య విపులాం శాఖామాలమ్బ్య పుష్పితామ్। చిన్తయామాస శోకేన భర్తారం భగ్నమానసా
ఆమె పెద్దగా పుష్పించిన అశోకవృక్షపు కొమ్మను పట్టుకుని, మనసు విరిగి, తన భర్తను ఆలోచిస్తూ ఉండిపోయింది.
సా స్నాపయన్తీ విపులౌ స్తనౌ నేత్రజలస్రవైః। చిన్తయన్తీ న శోకస్య తదాన్తమధిగచ్ఛతి
ఆమె కన్నీటి ధారలతో తన వక్షోజాలను తడిపుకుంటూ, ఆలోచిస్తూ, దుఃఖానికి అంతం కనిపించలేదు.
సా వేపమానా పతితా ప్రవాతే కదలీ యథా। రాక్షసీనాం భయత్రస్తా వివర్ణవదనాభవత్
వణికుతూ, తుపానులో పడిపోయిన అరటి చెట్టు లాగా, రాక్షసుల భయంతో ఆమె ముఖం రంగు కోల్పోయింది.
తస్యాః సా దీర్ఘబహులా వేపన్త్యాః సీతయా తదా। దదృశే కమ్పితా వేణీ వ్యాలీవ పరిసర్పతీ
ఆ సమయంలో, సీతా తన పొడవైన దట్టమైన జడ వణికిపోతుండగా, ఆ జడ పాము లాగా తిరుగుతూ కనిపించింది.
సా నిఃశ్వసన్తీ శోకార్తా కోపోపహతచేతనా। ఆర్తా వ్యసృజదశ్రూణి మైథిలీ విలలాప చ
ఆమె శ్వాసలు విడిచింది, దుఃఖంతో మనసు కలవరపడింది, కోపంతో మనస్సు కలుషితమై, బాధతో కన్నీళ్లు పెట్టి, మిథిలా కుమార్తె విలపించింది.
హా రామేతి చ దుఃఖార్తా హా పునర్లక్ష్మణేతి చ। హా శ్వశ్రూర్మమ కౌసల్యే హా సుమిత్రేతి భామినీ
దుఃఖంతో బాధపడుతూ, 'హాయ్ రామా!' అని, మళ్లీ 'హాయ్ లక్ష్మణా!' అని, 'హాయ్ నా అత్తయ్య కౌసల్యా! హాయ్ సుమిత్రా!' అని విలపించింది.
లోకప్రవాదః సత్యోఽయం పణ్డితైః సముదాహృతః। అకాలే దుర్లభో మృత్యుః స్త్రియా వా పురుషస్య వా
పండితులు చెప్పిన ఈ లోకోక్తి నిజమే — సమయం రాకముందు మరణం స్త్రీకి గానీ, పురుషుడికి గానీ దొరకడం చాలా కష్టం.
యత్రాహమాభిః క్రూరాభీ రాక్షసీభిరిహార్దితా। జీవామి హీనా రామేణ ముహూర్తమపి దుఃఖితా
ఇక్కడ నేను ఈ క్రూరమైన రాక్షసుల చేత బాధపడుతూ, రాముని నుండి వేరుపడి, బాధతో ఒక్క క్షణమైనా బ్రతికిపోతున్నాను.
ఏషాల్పపుణ్యా కృపణా వినశిష్యామ్యనాథవత్। సముద్రమధ్యే నౌః పూర్ణా వాయువేగైరివాహతా
నేను పుణ్యం తక్కువగా, దయనీయంగా, ఎవ్వరూ లేని వాడిలా నశించిపోతాను. సముద్ర మధ్యలో గాలి వేగంతో పోయే నౌక లాగా అయిపోతాను.
భర్తారం తమపశ్యన్తీ రాక్షసీవశమాగతా। సీదామి ఖలు శోకేన కూలం తోయహతం యథా
నా భర్తను చూడలేక, రాక్షసుల చేతిలో పడిపోయి, నీటితో కొట్టబడిన తీరంలా నేను నిజంగా దుఃఖంలో మునిగిపోతున్నాను.
తం పద్మదలపత్రాక్షం సింహవిక్రాన్తగామినమ్। ధన్యాః పశ్యన్తి మే నాథం కృతజ్ఞం ప్రియవాదినమ్
పద్మదళపు కన్నులు కలిగి, సింహం లాగా నడిచే, కృతజ్ఞత కలిగి, మధురంగా మాట్లాడే నా భర్తను చూసే వారు నిజంగా అదృష్టవంతులు.