తతో దృష్ట్వైవ వైదేహీ రావణం రాక్షసాధిపమ్। ప్రావేపత వరారోహా ప్రవాతే కదలీ యథా
అప్పుడే రాక్షసాధిపతి రావణుని చూసిన వేదిహి, మంచి రూపం కలిగిన ఆమె, గాలి తాకిన అరటి చెట్టు వలె వణికిపోయింది.
ఊరుభ్యాముదరం ఛాద్య బాహుభ్యాం చ పయోధరౌ। ఉపవిష్టా విశాలాక్షీ రుదతీ వరవర్ణినీ
తన తొడలతో పొట్టను, చేతులతో వక్షోజాలను కప్పుకుని, విశాలమైన కళ్లతో, కాంతివంతమైన ఆ మహిళ కూర్చుని ఏడుస్తోంది.
దశగ్రీవస్తు వైదేహీం రక్షితాం రాక్షసీగణైః। దదర్శ దీనాం దుఃఖార్తాం నావం సన్నామివార్ణవే
పది తలలున్నవాడు, రాక్షసీసమూహంతో కాపాడబడుతున్న వేదిహిని, బాధతో నిండినదిగా, సముద్రంలో మునిగిపోతున్న నౌకలా చూశాడు.
అసంవృతాయామాసీనాం ధరణ్యాం సంశితవ్రతామ్। ఛిన్నాం ప్రపతితాం భూమౌ శాఖామివ వనస్పతేః
ఆమె భూమిపై తెరచి కూర్చుని, దీక్షతో నిలబడుతూ, చెట్టు నుండి తెగి నేలపై పడిన కొమ్మలా కనిపించింది.
మలమణ్డనదిగ్ధాంగీం మణ్డనార్హామమణ్డనామ్। మృణాలీ పఙ్కదిగ్ధేవ విభాతి న విభాతి చ
ఆమె శరీరం అలంకారాలకు అర్హమైనదైనా, అలంకారాల స్థానంలో మలంతో ముద్దబడి ఉంది. అది అలంకరించబడినట్టు, కాని నిజంగా అలంకరించబడలేదు. మట్టి పట్టిన తామర కాడలా, ఆమె మెరుస్తూ, మళ్లీ మెరియకుండా కనిపించింది.
సమీపం రాజసింహస్య రామస్య విదితాత్మనః। సంకల్పహయసంయుక్తైర్యాన్తీమివ మనోరథైః
ఆమె తన మనసులో సంకల్పాలను గుర్రాలుగా చేసుకుని, ఆలోచనల రథంపై ఎక్కి, ఆత్మజ్ఞాని అయిన రాముడు అనే రాజసింహుని వైపు చేరుతున్నట్టు అనిపించింది.
శుష్యన్తీం రుదతీమేకాం ధ్యానశోకపరాయణామ్। దుఃఖస్యాన్తమపశ్యన్తీం రామాం రామమనువ్రతామ్
ఆమె ఒంటరిగా, కన్నీళ్లు కారుస్తూ, ధ్యానం, శోకంలో మునిగి, బాధకు అంతం కనిపించక, రాముని మీదే భక్తిగా ఉండి, క్షీణించిపోతూ కనిపించింది.
చేష్టమానామథావిష్టాం పన్నగేన్ద్రవధూమివ। ధూప్యమానాం గ్రహేణేవ రోహిణీం ధూమకేతునా
ఆమె ఒక్కసారిగా కలవరపడుతూ, మళ్లీ శక్తిలేని స్థితిలో పడిపోయింది. అది పాము రాజు భార్యలా, లేదా ధూమకేతు గ్రహం వలన బాధపడుతున్న రోహిణి నక్షత్రంలా కనిపించింది.
వృత్తశీలే కులే జాతామాచారవతి ధార్మికే। పునః సంస్కారమాపన్నాం జాతామివ చ దుష్కులే
ధర్మమయమైన, మంచి కుటుంబంలో పుట్టిన, సద్గుణాలున్న ఆమె, ఇప్పుడు దురదృష్టవశాత్తు, చెడు కుటుంబంలో పుట్టినవారిలా కనిపించింది.
సన్నామివ మహాకీర్తిం శ్రద్ధామివ విమానితామ్। ప్రజ్ఞామివ పరిక్షీణామాశాం ప్రతిహతామివ
పతించిపోయిన కీర్తిలా, అవమానించబడిన విశ్వాసంలా, తగ్గిపోయిన జ్ఞానంలా, నశించిన ఆశలాగా ఆమె కనిపించింది.
ఆయతీమివ విధ్వస్తామాజ్ఞాం ప్రతిహతామివ। దీప్తామివ దిశం కాలే పూజామపహతామివ
విధ్వంసమైన దీర్ఘమైన ఆజ్ఞలాగా, అడ్డుపడిన ఆజ్ఞలాగా, కాలంలో వెలుగునిచ్చే దిశ నశించినట్టుగా, మధ్యలో ఆపబడిన పూజలా ఆమె కనిపించింది.
పౌర్ణమాసీమివ నిశాం తమోగ్రస్తేన్దుమణ్డలామ్। పద్మినీమివ విధ్వస్తాం హతశూరాం చమూమివ
పూర్ణచంద్రుని వెలుగు చీకటిలో మునిగిపోయిన పౌర్ణమి రాత్రిలా, నాశనం అయిన తామర పూదోటలా, వీరులు చనిపోయిన సైన్యంలా ఆమె కనిపించింది.
ప్రభామివ తమోధ్వస్తాముపక్షీణామివాపగామ్। వేదీమివ పరామృష్టాం శాన్తామగ్నిశిఖామివ
చీకటిలో మునిగిపోయిన ప్రకాశంలా, ఎండిపోయిన నదిలా, అపవిత్రమైన యజ్ఞవేదికలా, మసకబారిన అగ్నిశిఖలా ఆమె కనిపించింది.
ఉత్కృష్టపర్ణకమలాం విత్రాసితవిహంగమామ్। హస్తిహస్తపరామృష్టామాకులామివ పద్మినీమ్
పొదలు, పువ్వులు చీలిపోయి, పక్షులు భయంతో పారిపోయిన, ఏనుగు సొంకు తాకిన తామర పూదోటలా ఆమె కనిపించింది.
పతిశోకాతురాం శుష్కాం నదీం విస్రావితామివ। పరయా మృజయా హీనాం కృష్ణపక్షే నిశామివ
భర్త కోసం శోకంతో ఎండిపోయిన, ఒంటరిగా వదిలిపెట్టబడిన నదిలా, అంధకార పక్షంలో చంద్రుడు లేని రాత్రిలా ఆమె కనిపించింది.
సుకుమారీం సుజాతాంగీం రత్నగర్భగృహోచితామ్। తప్యమానామివోష్ణేన మృణాలీమచిరోద్ధృతామ్
సున్నితమైన, అందమైన అవయవాలు కలిగి, రత్నాలతో నిండిన ఇంట్లో పెరిగిన ఆమె, తాజాగా కోసిన తామర కాడ ఎండలో వాడిపోతున్నట్టుగా కనిపించింది.
గృహీతామాలితాం స్తమ్భే యూథపేన వినాకృతామ్। నిఃశ్వసన్తీం సుదుఃఖార్తాం గజరాజవధూమివ
బంధించబడి, స్తంభానికి కట్టబడిన, తన తోడుళ్ల నుంచి వేరుపడిన, తీవ్రమైన బాధతో ఊపిరి పీలుస్తూ, బంధించబడిన ఏనుగు రాజు భార్యలా ఆమె కనిపించింది.
ఉపవాసేన శోకేన ధ్యానేన చ భయేన చ। పరిక్షీణాం కృశాం దీనామల్పాహారాం తపోధనామ్
ఉపవాసం, శోకం, ధ్యానం, భయంతో క్షీణించి, బలహీనంగా, దుఃఖంతో, తక్కువ తినే, తపస్సులో నిమగ్నమైన ఆమె కనిపించింది.
ఆయాచమానాం దుఃఖార్తాం ప్రాఞ్జలిం దేవతామివ। భావేన రఘుముఖ్యస్య దశగ్రీవపరాభవమ్
బాధతో బాధపడుతూ, చేతులు జోడించి దేవతలా ప్రార్థిస్తూ, రఘువంశ శిరోమణి విజయాన్ని, దశముఖుడి పరాభవాన్ని కోరుతూ ఆమె నిలిచింది.
సమీక్షమాణాం రుదతీమనిన్దితాం సుపక్ష్మతామ్రాయతశుక్లలోచనామ్। అనువ్రతాం రామమతీవ మైథిలీం ప్రలోభయామాస వధాయ రావణః
రావణుడు, రామునికి అత్యంత భక్తిగా ఉండే, దీర్ఘమైన, ఎర్రటి, విశాలమైన, తెల్లటి కళ్లతో, కన్నీళ్లు కారుస్తూ, నిందలేని మైథిలిని ప్రలోభపెట్టి, ఆమెను నాశనం చేయాలని యత్నించాడు.
thumb|వింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే సున్దరకాణ్డే వింశః సర్గః ॥౫-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో సుందరకాండలో ఇరవయ్యవ అధ్యాయాన్ని వినండి.
స తాం పరివృతాం దీనాం నిరానన్దాం తపస్వినీమ్। సాకారైర్మధురైర్వాక్యైర్న్యదర్శయత రావణః
ఆమెను చుట్టుముట్టి, దుఃఖంతో, ఆనందం లేకుండా, తపస్సులో నిమగ్నమైన ఆమెను, మధురమైన ఆకర్షణీయమైన మాటలతో రావణుడు తనను తాను చూపించాడు.
మాం దృష్ట్వా నాగనాసోరు గూహమానా స్తనోదరమ్। అదర్శనమివాత్మానం భయాన్నేతుం త్వమిచ్ఛసి
నాగినీలా నాజూకు నడుము కలిగినవాడివి, నన్ను చూసి భయంతో నీ వక్షోజాలు, పొత్తికడుపు దాచుకుంటున్నావు. భయంతో కనిపించకుండా పోవాలని అనుకుంటున్నట్టు ఉంది.
కామయే త్వాం విశాలాక్షి బహు మన్యస్వ మాం ప్రియే। సర్వాంగగుణసమ్పన్నే సర్వలోకమనోహరే
విశాలమైన కన్నులు కలిగినవాడివి, ప్రియమైనవాడా, నిన్ను నేను కోరుతున్నాను. నన్ను గొప్పవాడిగా భావించు. నీవు అన్ని మంచి లక్షణాలతో, అన్ని లోకాలకూ మనోహరంగా ఉన్నావు.
నేహ కిఞ్చిన్మనుష్యా వా రాక్షసాః కామరూపిణః। వ్యపసర్పతు తే సీతే భయం మత్తః సముత్థితమ్
ఇక్కడ మనుష్యులు గానీ, రూపాలు మార్చుకునే రాక్షసులు గానీ నీకు హాని చేయలేరు. సీతా, నన్ను చూసి నీకు వచ్చిన భయం పోవాలి.
స్వధర్మో రక్షసాం భీరు సర్వదైవ న సంశయః। గమనం వా పరస్త్రీణాం హరణం సమ్ప్రమథ్య వా
భయపడే సీతా, పరస్త్రీలను బలవంతంగా తీసుకెళ్లడం, దగ్గరకు వెళ్లడం రాక్షసుల సహజమైన స్వభావం. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
ఏవం చైవమకామాం త్వాం న చ స్ప్రక్ష్యామి మైథిలి। కామం కామః శరీరే మే యథాకామం ప్రవర్తతామ్
అయినా, మైతిలీ, నీవు ఇష్టపడకపోతే నేను నిన్ను తాకను. నా శరీరంలో కోరికలు వచ్చినట్టు వచ్చినా, వాటిని నేను అనుసరించను.
దేవి నేహ భయం కార్యం మయి విశ్వసిహి ప్రియే। ప్రణయస్వ చ తత్త్వేన మైవం భూః శోకలాలసా
దేవీ, ఇక్కడ భయపడాల్సిన అవసరం లేదు. నన్ను నమ్ము ప్రియమైనవాడా. నిజంగా ప్రేమను చూపించు. ఇలా దుఃఖంలో మునిగి ఉండకు.
ఏకవేణీ అధఃశయ్యా ధ్యానం మలినమమ్బరమ్। అస్థానేఽప్యుపవాసశ్చ నైతాన్యౌపయికాని తే
ఒకే జడ, నేలపై నిద్రపోవడం, ధ్యానం, మురికిగా ఉన్న వస్త్రాలు, సమయానికి తగినట్టు కాకుండా ఉపవాసం — ఇవన్నీ నీకు తగినవి కావు.
విచిత్రాణి చ మాల్యాని చన్దనాన్యగురూణి చ। వివిధాని చ వాసాంసి దివ్యాన్యాభరణాని చ
ఇక్కడ రకరకాల అందమైన హారాలు, చందనం, అగరు, విభిన్నమైన వస్త్రాలు, దివ్యమైన ఆభరణాలు ఉన్నాయి.