తం పత్రవిటపే లీనః పత్రపుష్పశతావృతః। సమీపముపసంక్రాన్తం విజ్ఞాతుముపచక్రమే
ఆ పత్రాల మధ్య దాగి, పత్రపుష్పాలతో కప్పబడి, హనుమంతుడు అతడు దగ్గరకి వస్తున్నప్పుడు గమనించసాగాడు.
అవేక్షమాణస్తు తదా దదర్శ కపికుఞ్జరః। రూపయౌవనసమ్పన్నా రావణస్య వరస్త్రియః
అప్పుడు వానరాధిపతి హనుమంతుడు, రావణుని అందమైన, యౌవనంతో నిండిన మహిళలను చూశాడు.
తాభిః పరివృతో రాజా సురూపాభిర్మహాయశాః। తన్మృగద్విజసంఘుష్టం ప్రవిష్టః ప్రమదావనమ్
ఆ అందమైన స్త్రీలతో చుట్టుముట్టబడి, గొప్ప కీర్తి కలిగిన రాజు, జంతువులు, పక్షుల కుళాయలు గల ఆనందవనంలోకి ప్రవేశించాడు.
క్షీబో విచిత్రాభరణః శఙ్కుకర్ణో మహాబలః। తేన విశ్రవసః పుత్రః స దృష్టో రాక్షసాధిపః
మద్యం తాగి, విచిత్రమైన ఆభరణాలు ధరించి, శంఖాకారమైన చెవులతో, అపారమైన బలంతో, విశ్రవసుని కుమారుడైన రాక్షసాధిపతి అక్కడ కనిపించాడు.
వృతః పరమనారీభిస్తారాభిరివ చన్ద్రమాః। తం దదర్శ మహాతేజాస్తేజోవన్తం మహాకపిః
ఉత్తమ స్త్రీలతో చుట్టుముట్టబడి, నక్షత్రాల మధ్య చంద్రుడిలా, మహా కపివీరుడు అతడిని తేజస్సుతో మెరిసిపోతూ చూశాడు.
రావణోఽయం మహాబాహురితి సంచిన్త్య వానరః। సోఽయమేవ పురా శేతే పురమధ్యే గృహోత్తమే। అవప్లుతో మహాతేజా హనూమాన్ మారుతాత్మజః
‘ఇతడే రావణుడు, మహాబాహువు’ అని వానరం ఆలోచించి, ‘ఇతడే నగర మధ్యలోని ఉత్తమ గృహంలో నిద్రించే వాడు’ అని గ్రహించి, వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు శక్తితో కిందికి దూకాడు.
స తథాప్యుగ్రతేజాః స నిర్ధూతస్తస్య తేజసా। పత్రే గుహ్యాన్తరే సక్తో మతిమాన్ సంవృతోఽభవత్
అయినా, రావణుని తేజస్సు వల్ల ఆశ్చర్యపోయిన హనుమంతుడు, ఆ పత్రాల మధ్య దాగి, జాగ్రత్తగా ఉండిపోయాడు.
స తామసితకేశాన్తాం సుశ్రోణీం సంహతస్తనీమ్। దిదృక్షురసితాపాంగీముపావర్తత రావణః
కృష్ణవర్ణమైన జుట్టు, అందమైన నడుము, దగ్గరగా ఉన్న వక్షోజాలు, కనుపాపలు నల్లగా ఉన్న ఆమెను చూడాలని ఆశతో రావణుడు ఆమెవైపు తిరిగాడు.
thumb|ఏకోనవింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే సున్దరకాణ్డే ఏకోనవింశః సర్గః ॥౫-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలోని సుందరకాండలో పదకొండవ అధ్యాయాన్ని వినండి.
తస్మిన్నేవ తతః కాలే రాజపుత్రీ త్వనిన్దితా। రూపయౌవనసమ్పన్నం భూషణోత్తమభూషితమ్
అదే సమయంలో, నిందలేని రాజకుమార్తె, అందం, యౌవనం, ఉత్తమ ఆభరణాలతో అలంకరించబడిన ఆమె—
తతో దృష్ట్వైవ వైదేహీ రావణం రాక్షసాధిపమ్। ప్రావేపత వరారోహా ప్రవాతే కదలీ యథా
అప్పుడే రాక్షసాధిపతి రావణుని చూసిన వేదిహి, మంచి రూపం కలిగిన ఆమె, గాలి తాకిన అరటి చెట్టు వలె వణికిపోయింది.
ఊరుభ్యాముదరం ఛాద్య బాహుభ్యాం చ పయోధరౌ। ఉపవిష్టా విశాలాక్షీ రుదతీ వరవర్ణినీ
తన తొడలతో పొట్టను, చేతులతో వక్షోజాలను కప్పుకుని, విశాలమైన కళ్లతో, కాంతివంతమైన ఆ మహిళ కూర్చుని ఏడుస్తోంది.
దశగ్రీవస్తు వైదేహీం రక్షితాం రాక్షసీగణైః। దదర్శ దీనాం దుఃఖార్తాం నావం సన్నామివార్ణవే
పది తలలున్నవాడు, రాక్షసీసమూహంతో కాపాడబడుతున్న వేదిహిని, బాధతో నిండినదిగా, సముద్రంలో మునిగిపోతున్న నౌకలా చూశాడు.
అసంవృతాయామాసీనాం ధరణ్యాం సంశితవ్రతామ్। ఛిన్నాం ప్రపతితాం భూమౌ శాఖామివ వనస్పతేః
ఆమె భూమిపై తెరచి కూర్చుని, దీక్షతో నిలబడుతూ, చెట్టు నుండి తెగి నేలపై పడిన కొమ్మలా కనిపించింది.
మలమణ్డనదిగ్ధాంగీం మణ్డనార్హామమణ్డనామ్। మృణాలీ పఙ్కదిగ్ధేవ విభాతి న విభాతి చ
ఆమె శరీరం అలంకారాలకు అర్హమైనదైనా, అలంకారాల స్థానంలో మలంతో ముద్దబడి ఉంది. అది అలంకరించబడినట్టు, కాని నిజంగా అలంకరించబడలేదు. మట్టి పట్టిన తామర కాడలా, ఆమె మెరుస్తూ, మళ్లీ మెరియకుండా కనిపించింది.
సమీపం రాజసింహస్య రామస్య విదితాత్మనః। సంకల్పహయసంయుక్తైర్యాన్తీమివ మనోరథైః
ఆమె తన మనసులో సంకల్పాలను గుర్రాలుగా చేసుకుని, ఆలోచనల రథంపై ఎక్కి, ఆత్మజ్ఞాని అయిన రాముడు అనే రాజసింహుని వైపు చేరుతున్నట్టు అనిపించింది.
శుష్యన్తీం రుదతీమేకాం ధ్యానశోకపరాయణామ్। దుఃఖస్యాన్తమపశ్యన్తీం రామాం రామమనువ్రతామ్
ఆమె ఒంటరిగా, కన్నీళ్లు కారుస్తూ, ధ్యానం, శోకంలో మునిగి, బాధకు అంతం కనిపించక, రాముని మీదే భక్తిగా ఉండి, క్షీణించిపోతూ కనిపించింది.
చేష్టమానామథావిష్టాం పన్నగేన్ద్రవధూమివ। ధూప్యమానాం గ్రహేణేవ రోహిణీం ధూమకేతునా
ఆమె ఒక్కసారిగా కలవరపడుతూ, మళ్లీ శక్తిలేని స్థితిలో పడిపోయింది. అది పాము రాజు భార్యలా, లేదా ధూమకేతు గ్రహం వలన బాధపడుతున్న రోహిణి నక్షత్రంలా కనిపించింది.
వృత్తశీలే కులే జాతామాచారవతి ధార్మికే। పునః సంస్కారమాపన్నాం జాతామివ చ దుష్కులే
ధర్మమయమైన, మంచి కుటుంబంలో పుట్టిన, సద్గుణాలున్న ఆమె, ఇప్పుడు దురదృష్టవశాత్తు, చెడు కుటుంబంలో పుట్టినవారిలా కనిపించింది.
సన్నామివ మహాకీర్తిం శ్రద్ధామివ విమానితామ్। ప్రజ్ఞామివ పరిక్షీణామాశాం ప్రతిహతామివ
పతించిపోయిన కీర్తిలా, అవమానించబడిన విశ్వాసంలా, తగ్గిపోయిన జ్ఞానంలా, నశించిన ఆశలాగా ఆమె కనిపించింది.
ఆయతీమివ విధ్వస్తామాజ్ఞాం ప్రతిహతామివ। దీప్తామివ దిశం కాలే పూజామపహతామివ
విధ్వంసమైన దీర్ఘమైన ఆజ్ఞలాగా, అడ్డుపడిన ఆజ్ఞలాగా, కాలంలో వెలుగునిచ్చే దిశ నశించినట్టుగా, మధ్యలో ఆపబడిన పూజలా ఆమె కనిపించింది.
పౌర్ణమాసీమివ నిశాం తమోగ్రస్తేన్దుమణ్డలామ్। పద్మినీమివ విధ్వస్తాం హతశూరాం చమూమివ
పూర్ణచంద్రుని వెలుగు చీకటిలో మునిగిపోయిన పౌర్ణమి రాత్రిలా, నాశనం అయిన తామర పూదోటలా, వీరులు చనిపోయిన సైన్యంలా ఆమె కనిపించింది.
ప్రభామివ తమోధ్వస్తాముపక్షీణామివాపగామ్। వేదీమివ పరామృష్టాం శాన్తామగ్నిశిఖామివ
చీకటిలో మునిగిపోయిన ప్రకాశంలా, ఎండిపోయిన నదిలా, అపవిత్రమైన యజ్ఞవేదికలా, మసకబారిన అగ్నిశిఖలా ఆమె కనిపించింది.
ఉత్కృష్టపర్ణకమలాం విత్రాసితవిహంగమామ్। హస్తిహస్తపరామృష్టామాకులామివ పద్మినీమ్
పొదలు, పువ్వులు చీలిపోయి, పక్షులు భయంతో పారిపోయిన, ఏనుగు సొంకు తాకిన తామర పూదోటలా ఆమె కనిపించింది.
పతిశోకాతురాం శుష్కాం నదీం విస్రావితామివ। పరయా మృజయా హీనాం కృష్ణపక్షే నిశామివ
భర్త కోసం శోకంతో ఎండిపోయిన, ఒంటరిగా వదిలిపెట్టబడిన నదిలా, అంధకార పక్షంలో చంద్రుడు లేని రాత్రిలా ఆమె కనిపించింది.
సుకుమారీం సుజాతాంగీం రత్నగర్భగృహోచితామ్। తప్యమానామివోష్ణేన మృణాలీమచిరోద్ధృతామ్
సున్నితమైన, అందమైన అవయవాలు కలిగి, రత్నాలతో నిండిన ఇంట్లో పెరిగిన ఆమె, తాజాగా కోసిన తామర కాడ ఎండలో వాడిపోతున్నట్టుగా కనిపించింది.
గృహీతామాలితాం స్తమ్భే యూథపేన వినాకృతామ్। నిఃశ్వసన్తీం సుదుఃఖార్తాం గజరాజవధూమివ
బంధించబడి, స్తంభానికి కట్టబడిన, తన తోడుళ్ల నుంచి వేరుపడిన, తీవ్రమైన బాధతో ఊపిరి పీలుస్తూ, బంధించబడిన ఏనుగు రాజు భార్యలా ఆమె కనిపించింది.
ఉపవాసేన శోకేన ధ్యానేన చ భయేన చ। పరిక్షీణాం కృశాం దీనామల్పాహారాం తపోధనామ్
ఉపవాసం, శోకం, ధ్యానం, భయంతో క్షీణించి, బలహీనంగా, దుఃఖంతో, తక్కువ తినే, తపస్సులో నిమగ్నమైన ఆమె కనిపించింది.
ఆయాచమానాం దుఃఖార్తాం ప్రాఞ్జలిం దేవతామివ। భావేన రఘుముఖ్యస్య దశగ్రీవపరాభవమ్
బాధతో బాధపడుతూ, చేతులు జోడించి దేవతలా ప్రార్థిస్తూ, రఘువంశ శిరోమణి విజయాన్ని, దశముఖుడి పరాభవాన్ని కోరుతూ ఆమె నిలిచింది.
సమీక్షమాణాం రుదతీమనిన్దితాం సుపక్ష్మతామ్రాయతశుక్లలోచనామ్। అనువ్రతాం రామమతీవ మైథిలీం ప్రలోభయామాస వధాయ రావణః
రావణుడు, రామునికి అత్యంత భక్తిగా ఉండే, దీర్ఘమైన, ఎర్రటి, విశాలమైన, తెల్లటి కళ్లతో, కన్నీళ్లు కారుస్తూ, నిందలేని మైథిలిని ప్రలోభపెట్టి, ఆమెను నాశనం చేయాలని యత్నించాడు.