క్షితిక్షమా పుష్కరసంనిభేక్షణా యా రక్షితా రాఘవలక్ష్మణాభ్యామ్। సా రాక్షసీభిర్వికృతేక్షణాభిః సంరక్ష్యతే సమ్ప్రతి వృక్షమూలే
భూమిలా సహనంగా ఉండే, నీలపు కమలపు కళ్లతో, రాఘవుడు-లక్ష్మణుల చేత రక్షించబడిన ఈమె, ఇప్పుడు వక్రీకృత కళ్లున్న రాక్షసీ స్త్రీల చేత చెట్టు కింద కాపాడబడుతోంది.
హిమహతనలినీవ నష్టశోభా వ్యసనపరమ్పరయా నిపీడ్యమానా। సహచరరహితేవ చక్రవాకీ జనకసుతా కృపణాం దశాం ప్రపన్నా
హిమపాతం తగిలిన కమలంలా కాంతి కోల్పోయి, వరుసగా వచ్చిన కష్టాలతో నలిగిపోయి, సహచరుడు లేని చక్రవాక పక్షిలా, జనకుని కుమార్తె దయనీయ స్థితిలో పడిపోయింది.
అస్యా హి పుష్పావనతాగ్రశాఖాః శోకం దృఢం వై జనయన్త్యశోకాః। హిమవ్యపాయేన చ శీతరశ్మి- రభ్యుత్థితో నైకసహస్రరశ్మిః
ఈ అశోక వృక్షాలు పుష్పాలతో వంగిన కొమ్మలతో ఉండి, ఆమె దుఃఖాన్ని మరింత పెంచుతున్నాయి. హేమంతం ముగిసిన తర్వాత చల్లని కిరణాలు కలిగిన సూర్యుడు ఎన్నో వేల కిరణాలతో ఉదయిస్తాడు.
ఇత్యేవమర్థం కపిరన్వవేక్ష్య సీతేయమిత్యేవ తు జాతబుద్ధిః। సంశ్రిత్య తస్మిన్ నిషసాద వృక్షే బలీ హరీణామృషభస్తరస్వీ
ఇలా ఆలోచించిన వానరుడు, ఇదే సీత అని నిశ్చయించుకుని, ఆ వృక్షాన్ని ఆశ్రయంగా తీసుకుని, వానరులలో శక్తివంతుడైన, వేగవంతుడైన వాడు అక్కడ కూర్చున్నాడు.
thumb|సప్తదశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే సున్దరకాణ్డే సప్తదశః సర్గః ॥౫-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో సుందరకాండలో పదిహేడు వ సర్గం వినిపించబడుతోంది.
తతః కుముదఖణ్డాభో నిర్మలం నిర్మలోదయః। ప్రజగామ నభశ్చన్ద్రో హంసో నీలమివోదకమ్
ఆ తరువాత, శుభ్రమైన కుముదపుష్పాల వలె ప్రకాశవంతంగా, నిర్మలమైన చంద్రుడు ఆకాశంలో తేలుతూ, నీలం నీటిలో హంసలా కనిపించాడు.
సాచివ్యమివ కుర్వన్ స ప్రభయా నిర్మలప్రభః। చన్ద్రమా రశ్మిభిః శీతైః సిషేవే పవనాత్మజమ్
ఆ చంద్రుడు తన చల్లని కాంతితో సహచరత్వాన్ని చూపిస్తూ, పవనుని కుమారుడిని సేవించాడు.
స దదర్శ తతః సీతాం పూర్ణచన్ద్రనిభాననామ్। శోకభారైరివ న్యస్తాం భారైర్నావమివామ్భసి
అప్పుడా వాడు, సీతను చూశాడు. ఆమె ముఖం పూర్ణచంద్రునిలా మెరుస్తూ, దుఃఖభారంతో నీటిలో భారంగా ఉన్న పడవలా కనిపించింది.
దిదృక్షమాణో వైదేహీం హనూమాన్ మారుతాత్మజః। స దదర్శావిదూరస్థా రాక్షసీర్ఘోరదర్శనాః
వైదేహిని చూడాలని ఆశించిన హనుమంతుడు, దగ్గరలో భయంకరంగా కనిపించే రాక్షసస్త్రీలను చూశాడు.
ఏకాక్షీమేకకర్ణాం చ కర్ణప్రావరణాం తథా। అకర్ణాం శఙ్కుకర్ణాం చ మస్తకోచ్ఛ్వాసనాసికామ్
వాడు ఒక్క కన్ను ఉన్నదాన్ని, ఒక్క చెవి ఉన్నదాన్ని, చెవులు కప్పుకున్నదాన్ని, చెవిలేని దాన్ని, శంఖాకార చెవులు ఉన్నదాన్ని, తలపైకి ముక్కు ఉన్నదాన్ని చూశాడు.
అతికాయోత్తమాంగీం చ తనుదీర్ఘశిరోధరామ్। ధ్వస్తకేశీం తథాకేశీం కేశకమ్బలధారిణీమ్
అతడు పెద్ద శరీరం, బలమైన అవయవాలు ఉన్నదాన్ని, పొడవైన మెడ ఉన్నదాన్ని, గుబురుగా ఉన్నదాన్ని, బాగా జుట్టు ఉన్నదాన్ని, జుట్టుతో కంబళి కప్పుకున్నదాన్ని చూశాడు.
లమ్బకర్ణలలాటాం చ లమ్బోదరపయోధరామ్। లమ్బోష్ఠీం చిబుకోష్ఠీం చ లమ్బాస్యాం లమ్బజానుకామ్
వాడు వేలాడే చెవులు, నుదురు ఉన్నదాన్ని, వేలాడే పొట్ట, వక్షోజాలు ఉన్నదాన్ని, పెద్ద పెదాలు, గొంతు ఉన్నదాన్ని, పెద్ద నోరు, వేలాడే మోకాళ్లు ఉన్నదాన్ని చూశాడు.
హ్రస్వాం దీర్ఘాం చ కుబ్జాం చ వికటాం వామనాం తథా। కరాలాం భుగ్నవక్త్రాం చ పింగాక్షీం వికృతాననామ్
వాడు చిన్నవాళ్లను, పొడవైనవాళ్లను, వంకరమైనవాళ్లను, వికారంగా ఉన్నవాళ్లను, చిన్నవాళ్లను, భయంకరంగా ఉన్నవాళ్లను, వంకర ముఖాలు ఉన్నవాళ్లను, పింగళ కళ్ళు ఉన్నవాళ్లను, వికార ముఖాలు ఉన్నవాళ్లను చూశాడు.
వికృతాః పింగలాః కాలీః క్రోధనాః కలహప్రియాః। కాలాయసమహాశూలకూటముద్గరధారిణీః
వికారమైనవాళ్లు, పింగళవాళ్లు, నల్లగా ఉన్నవాళ్లు, కోపంతో ఉన్నవాళ్లు, గొడవకు ఇష్టపడే వారు; నల్ల ఇనుప కఱ్ఱలు, గొడ్డళ్లను పట్టుకున్నవాళ్లు.
వరాహమృగశార్దూలమహిషాజశివాముఖాః। గజోష్ట్రహయపాదాశ్చ నిఖాతశిరసోఽపరాః
పంది, జింక, పులి, ఎద్దు, మేక ముఖాలు ఉన్నవాళ్లు; ఏనుగు, ఒంటె, గుర్రపు కాళ్లు ఉన్నవాళ్లు, మరికొందరు తల మట్టిలో పాతినవాళ్లు.
ఏకహస్తైకపాదాశ్చ ఖరకర్ణ్యశ్వకర్ణికాః। గోకర్ణీర్హస్తికర్ణీశ్చ హరికర్ణీస్తథాపరాః
ఒక్క చేతి, ఒక్క కాలి ఉన్నవాళ్లు; గాడిద చెవులు, గుర్రపు చెవులు, ఆవు చెవులు, ఏనుగు చెవులు, కోతి చెవులు ఉన్నవాళ్లు కూడా ఉన్నారు.
అతినాసాశ్చ కాశ్చిచ్చ తిర్యఙ్నాసా అనాసికాః। గజసంనిభనాసాశ్చ లలాటోచ్ఛ్వాసనాసికాః
ఎక్కువగా పెద్ద ముక్కు ఉన్నవాళ్లు, వంకర ముక్కు ఉన్నవాళ్లు, ముక్కు లేనివాళ్లు; ఏనుగు ముక్కు ఉన్నవాళ్లు, నుదురు మీద ఊపిరితిత్తులు ఉన్నవాళ్లు కూడా ఉన్నారు.
హస్తిపాదా మహాపాదా గోపాదాః పాదచూలికాః। అతిమాత్రశిరోగ్రీవా అతిమాత్రకుచోదరీః
ఏనుగు కాళ్లు, పెద్ద కాళ్లు, ఆవు కాళ్లు, పాదాల వలె ఉన్న కాళ్లు ఉన్నవాళ్లు; చాలా పెద్ద తల, మెడ, పెద్ద వక్షోజాలు, పొట్ట ఉన్నవాళ్లు ఉన్నారు.
అతిమాత్రాస్యనేత్రాశ్చ దీర్ఘజిహ్వాననాస్తథా। అజాముఖీర్హస్తిముఖీర్గోముఖీః సూకరీముఖీః
అతి పెద్ద నోరు, కళ్ళు ఉన్నవాళ్లు, పొడవైన నాలుకలు, ముఖాలు ఉన్నవాళ్లు; మేక ముఖాలు, ఏనుగు ముఖాలు, ఆవు ముఖాలు, పంది ముఖాలు ఉన్నవాళ్లు కూడా ఉన్నారు.
హయోష్ట్రఖరవక్త్రాశ్చ రాక్షసీర్ఘోరదర్శనాః। శూలముద్గరహస్తాశ్చ క్రోధనాః కలహప్రియాః
గుర్రం, ఒంటె, గాడిద ముఖాలు ఉన్న భయంకరమైన రాక్షసస్త్రీలు; కఱ్ఱలు, గొడ్డళ్లను పట్టుకుని, కోపంతో, గొడవకు ఇష్టపడేవారు.
కరాలా ధూమ్రకేశిన్యో రాక్షసీర్వికృతాననాః। పిబన్తి సతతం పానం సురామాంససదాప్రియాః
భయంకరమైన, పొగతో కూడిన జుట్టు కలిగిన, ముఖాలు వంకరగా ఉన్న రాక్షసీస్త్రీలు ఎప్పుడూ మద్యం తాగుతూ, మాంసాన్ని ఎంతో ఇష్టపడుతూ ఉంటారు.
స్కన్ధవన్తముపాసీనాః పరివార్య వనస్పతిమ్। తస్యాధస్తాచ్చ తాం దేవీం రాజపుత్రీమనిన్దితామ్
విపులమైన భుజాలు ఉన్న వృక్షాన్ని చుట్టూ కూర్చుని, ఆ వృక్షం క్రింద నిందలేని రాజకుమార్తె అక్కడ ఉంది.
లక్షయామాస లక్ష్మీవాన్ హనూమాఞ్జనకాత్మజామ్। నిష్ప్రభాం శోకసంతప్తాం మలసంకులమూర్ధజామ్
వైభవంతో ఉన్న హనుమంతుడు, జనకుని కుమార్తెను చూశాడు. ఆమె కాంతి తగ్గిపోయి, దుఃఖంలో కాలిపోయి, తల మురికి తో ముడుచుకుపోయింది.
క్షీణపుణ్యాం చ్యుతాం భూమౌ తారాం నిపతితామివ। చారిత్రవ్యపదేశాఢ్యాం భర్తృదర్శనదుర్గతామ్
పుణ్యం తగ్గిపోయి, భూమిపై పడిపోయిన నక్షత్రంలా, మంచి స్వభావం కలిగి, భర్తను చూడలేక బాధపడుతూ ఉంది.
భూషణైరుత్తమైర్హీనాం భర్తృవాత్సల్యభూషితామ్। రాక్షసాధిపసంరుద్ధాం బన్ధుభిశ్చ వినాకృతామ్
అత్యుత్తమమైన ఆభరణాలు లేకపోయినా, భర్త ప్రేమతో అలంకరించబడి, రాక్షసాధిపతి చేత బంధించబడి, బంధువుల నుండి వేరుపడింది.
వియూథాం సింహసంరుద్ధాం బద్ధాం గజవధూమివ। చన్ద్రరేఖాం పయోదాన్తే శారదాభ్రైరివావృతామ్
సైన్యాల మధ్య చుట్టుముట్టబడి, సింహం చేత ఆడ ఏనుగు బంధించబడినట్లు, మేఘాల అంచున చంద్రరేఖ autumn మబ్బులతో కప్పబడినట్లు ఉంది.
క్లిష్టరూపామసంస్పర్శాదయుక్తామివ వల్లకీమ్। స తాం భర్తృహితే యుక్తామయుక్తాం రక్షసాం వశే
బాధతో రూపం మలినంగా మారి, ఎవరూ తాకని, సరైన స్వరంలో లేని వీణలా, భర్తకు మేలు కోరుతూ, రాక్షసీస్త్రీల చేతిలో బలహీనంగా ఉంది.
అశోకవనికామధ్యే శోకసాగరమాప్లుతామ్। తాభిః పరివృతాం తత్ర సగ్రహామివ రోహిణీమ్
అశోకవనంలో మధ్యలో, దుఃఖసాగరంలో మునిగిపోయి, ఆ రాక్షసీస్త్రీలు చుట్టుముట్టగా, నక్షత్రాలతో కూడిన రోహిణిలా ఉంది.
దదర్శ హనుమాంస్తత్ర లతామకుసుమామివ। సా మలేన చ దిగ్ధాంగీ వపుషా చాప్యలంకృతా। మృణాలీ పఙ్కదిగ్ధేవ విభాతి చ న భాతి చ
హనుమంతుడు ఆమెను అక్కడ పువ్వులు లేని లతలా చూశాడు. ఆమె శరీరం మురికి తో పూతపడి, అయినా అందంతో మెరిసిపోతూ, మట్టితో పూతపడ్డ ముద్దల తాడిలా, మెరిసిపోతూ, మళ్లీ మెరగకపోయినట్లు కనిపించింది.
మలినేన తు వస్త్రేణ పరిక్లిష్టేన భామినీమ్। సంవృతాం మృగశావాక్షీం దదర్శ హనుమాన్ కపిః
మురికి పట్టిన, పాడైన వస్త్రాలు ధరించిన ఆ ప్రకాశవంతురాలిని, మృగశావపు కన్నులు కలిగిన సీతను, హనుమంతుడు చూశాడు.