విరాధశ్చ హతః సంఖ్యే రాక్షసో భీమవిక్రమః। వనే రామేణ విక్రమ్య మహేన్ద్రేణేవ శమ్బరః
విరాధుడు అనే భయంకరమైన రాక్షసుడు కూడా అరణ్యంలో యుద్ధంలో రామచేత చంపబడ్డాడు, మహేంద్రుడు శంబరుడిని చంపినట్టు.
చతుర్దశ సహస్రాణి రక్షసాం భీమకర్మణామ్। నిహతాని జనస్థానే శరైరగ్నిశిఖోపమైః
పద్నాలుగు వేల మంది భయంకరమైన రాక్షసులు జనస్థానంలో, అగ్నిజ్వాలల్లాంటి బాణాలతో సంహరించబడ్డారు.
ఖరశ్చ నిహతః సంఖ్యే త్రిశిరాశ్చ నిపాతితః। దూషణశ్చ మహాతేజా రామేణ విదితాత్మనా
ఖరుడు యుద్ధంలో చంపబడ్డాడు, త్రిశిరుడు పడగొట్టబడ్డాడు, మహాతేజస్వి దూషణుడూ రామునిచేత సంహరించబడ్డాడు.
ఐశ్వర్యం వానరాణాం చ దుర్లభం వాలిపాలితమ్। అస్యా నిమిత్తే సుగ్రీవః ప్రాప్తవాఁల్లోకవిశ్రుతః
వానరుల రాజ్యం, వాలిచేత కాపాడబడుతూ అందరికీ దక్కని దాన్ని, ఈ సీత కోసం ప్రఖ్యాతుడైన సుగ్రీవుడు పొందాడు.
సాగరశ్చ మయాఽఽక్రాన్తః శ్రీమాన్ నదనదీపతిః। అస్యా హేతోర్విశాలాక్ష్యాః పురీ చేయం నిరీక్షితా
నదులకూ, వాగులకూ అధిపతైన మహిమాన్వితమైన సముద్రాన్ని నేను దాటి వచ్చాను. ఈ విశాలమైన కన్నుల సీతకోసం ఈ నగరాన్ని పరిశీలించాను.
యది రామః సముద్రాన్తాం మేదినీం పరివర్తయేత్। అస్యాః కృతే జగచ్చాపి యుక్తమిత్యేవ మే మతిః
ఈ సీతకోసం రాముడు భూమిని సముద్రాంతం వరకు తిరగదోలినా, లేక మొత్తం లోకాన్ని కూడా త్యాగం చేసినా, అది సమంజసమేనని నాకు అనిపిస్తోంది.
రాజ్యం వా త్రిషు లోకేషు సీతా వా జనకాత్మజా। త్రైలోక్యరాజ్యం సకలం సీతాయా నాప్నుయాత్ కలామ్
మూడు లోకాల రాజ్యాన్ని ఇచ్చినా, లేక జనకుని కుమార్తె అయిన సీతను ఇచ్చినా, మొత్తం లోకాల రాజ్యమూ సీతకు సమానంగా కూడా ఉండదు.
ఇయం సా ధర్మశీలస్య జనకస్య మహాత్మనః। సుతా మైథిలరాజస్య సీతా భర్తృదృఢవ్రతా
ఇదే ధర్మనిష్ఠుడైన మహాత్ముడు జనకుని కుమార్తె, మిథిలా రాజు కుమార్తె సీత, భర్త పట్ల దృఢవ్రతంగా ఉండే ఆమె.
విక్రాన్తస్యార్యశీలస్య సంయుగేష్వనివర్తినః। స్నుషా దశరథస్యైషా జ్యేష్ఠా రాజ్ఞో యశస్వినీ
పోరాటంలో వెనక్కి తగలని, పరాక్రమశాలి, సద్గుణసంపన్నుడైన దశరథ మహారాజు పెద్ద కోడలు, యశస్విని అయిన ఆమె.
ధర్మజ్ఞస్య కృతజ్ఞస్య రామస్య విదితాత్మనః। ఇయం సా దయితా భార్యా రాక్షసీవశమాగతా
ధర్మాన్ని, కృతజ్ఞతను తెలిసిన, తనను తాను బాగా అర్థం చేసుకున్న రాముని ప్రియ భార్య, ఇప్పుడు రాక్షసుల చేతిలో పడింది.
సర్వాన్ భోగాన్ పరిత్యజ్య భర్తృస్నేహబలాత్ కృతా। అచిన్తయిత్వా కష్టాని ప్రవిష్టా నిర్జనం వనమ్
భర్తపై ఉన్న ప్రేమ వల్ల అన్ని సుఖాలను వదిలేసి, కష్టాలను లెక్కచేయకుండా, ఈమె ఒంటరి అడవిలోకి అడుగుపెట్టింది.
సంతుష్టా ఫలమూలేన భర్తృశుశ్రూషణాపరా। యా పరాం భజతే ప్రీతిం వనేఽపి భవనే యథా
ఫలమూలాలతో సంతృప్తిగా ఉండి, భర్త సేవలో నిమగ్నమై, ఇల్లులో ఉన్నట్టే అడవిలోనూ పరమానందాన్ని పొందుతోంది.
సేయం కనకవర్ణాంగీ నిత్యం సుస్మితభాషిణీ। సహతే యాతనామేతామనర్థానామభాగినీ
ఈమె బంగారు వర్ణమైన అవయవాలు కలిగి, ఎప్పుడూ మృదువుగా నవ్వుతూ మాట్లాడే సీత, అనర్హంగా ఉన్న ఈ బాధను సహిస్తోంది.
ఇమాం తు శీలసమ్పన్నాం ద్రష్టుమిచ్ఛతి రాఘవః। రావణేన ప్రమథితాం ప్రపామివ పిపాసితః
రావణుడు బాధించిన ఈ సద్గుణసంపన్నురాలిని చూడాలని రాఘవుడు ఎంతగానో కోరుకుంటున్నాడు, దాహంతో ఉన్నవాడు పక్కదారి నీటిని కోరినట్టు.
అస్యా నూనం పునర్లాభాద్ రాఘవః ప్రీతిమేష్యతి। రాజా రాజ్యపరిభ్రష్టః పునః ప్రాప్యేవ మేదినీమ్
ఈమెను మళ్లీ పొందినప్పుడు, తన రాజ్యాన్ని తిరిగి పొందిన రాజు లాగా రాఘవుడు మళ్లీ ఆనందాన్ని పొందుతాడు.
కామభోగైః పరిత్యక్తా హీనా బన్ధుజనేన చ। ధారయత్యాత్మనో దేహం తత్సమాగమకాఙ్క్షిణీ
కామభోగాలను వదిలేసి, బంధువుల నుంచి దూరమైన ఈమె, రామునితో కలవాలనే ఆశతోనే తన శరీరాన్ని నిలబెట్టుకుంది.
నైషా పశ్యతి రాక్షస్యో నేమాన్ పుష్పఫలద్రుమాన్। ఏకస్థహృదయా నూనం రామమేవానుపశ్యతి
ఈమె రాక్షసీ స్త్రీలను గానీ, పుష్పఫలాలతో ఉన్న చెట్లను గానీ చూడడం లేదు; ఆమె మనసంతా రామునిపైనే నిలిచిపోయింది.
భర్తా నామ పరం నార్యాః శోభనం భూషణాదపి। ఏషా హి రహితా తేన శోభనార్హా న శోభతే
భర్తే ఒక మహిళకు అత్యుత్తమమైన అలంకారం, బంగారు ఆభరణాలకన్నా గొప్పది. ఆయన లేకుండా, ఎంత అందమైనా ఆమెకు ఆ భంగిమ కనిపించదు.
దుష్కరం కురుతే రామో హీనో యదనయా ప్రభుః। ధారయత్యాత్మనో దేహం న దుఃఖేనావసీదతి
ఈమె లేకుండా రాముడు తన శరీరాన్ని నిలబెట్టుకుని, దుఃఖంలో మునిగిపోకుండా ఉండటం నిజంగా చాలా కష్టం.
ఇమామసితకేశాన్తాం శతపత్రనిభేక్షణామ్। సుఖార్హాం దుఃఖితాం జ్ఞాత్వా మమాపి వ్యథితం మనః
కృష్ణవర్ణమైన జుట్టుతో, పద్మపత్రాల్లాంటి కళ్లతో, సుఖానికి అర్హురాలై బాధలో ఉన్న ఈమెను చూసి నా హృదయం కూడా బాధపడుతోంది.
క్షితిక్షమా పుష్కరసంనిభేక్షణా యా రక్షితా రాఘవలక్ష్మణాభ్యామ్। సా రాక్షసీభిర్వికృతేక్షణాభిః సంరక్ష్యతే సమ్ప్రతి వృక్షమూలే
భూమిలా సహనంగా ఉండే, నీలపు కమలపు కళ్లతో, రాఘవుడు-లక్ష్మణుల చేత రక్షించబడిన ఈమె, ఇప్పుడు వక్రీకృత కళ్లున్న రాక్షసీ స్త్రీల చేత చెట్టు కింద కాపాడబడుతోంది.
హిమహతనలినీవ నష్టశోభా వ్యసనపరమ్పరయా నిపీడ్యమానా। సహచరరహితేవ చక్రవాకీ జనకసుతా కృపణాం దశాం ప్రపన్నా
హిమపాతం తగిలిన కమలంలా కాంతి కోల్పోయి, వరుసగా వచ్చిన కష్టాలతో నలిగిపోయి, సహచరుడు లేని చక్రవాక పక్షిలా, జనకుని కుమార్తె దయనీయ స్థితిలో పడిపోయింది.
అస్యా హి పుష్పావనతాగ్రశాఖాః శోకం దృఢం వై జనయన్త్యశోకాః। హిమవ్యపాయేన చ శీతరశ్మి- రభ్యుత్థితో నైకసహస్రరశ్మిః
ఈ అశోక వృక్షాలు పుష్పాలతో వంగిన కొమ్మలతో ఉండి, ఆమె దుఃఖాన్ని మరింత పెంచుతున్నాయి. హేమంతం ముగిసిన తర్వాత చల్లని కిరణాలు కలిగిన సూర్యుడు ఎన్నో వేల కిరణాలతో ఉదయిస్తాడు.
ఇత్యేవమర్థం కపిరన్వవేక్ష్య సీతేయమిత్యేవ తు జాతబుద్ధిః। సంశ్రిత్య తస్మిన్ నిషసాద వృక్షే బలీ హరీణామృషభస్తరస్వీ
ఇలా ఆలోచించిన వానరుడు, ఇదే సీత అని నిశ్చయించుకుని, ఆ వృక్షాన్ని ఆశ్రయంగా తీసుకుని, వానరులలో శక్తివంతుడైన, వేగవంతుడైన వాడు అక్కడ కూర్చున్నాడు.
thumb|సప్తదశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే సున్దరకాణ్డే సప్తదశః సర్గః ॥౫-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో సుందరకాండలో పదిహేడు వ సర్గం వినిపించబడుతోంది.
తతః కుముదఖణ్డాభో నిర్మలం నిర్మలోదయః। ప్రజగామ నభశ్చన్ద్రో హంసో నీలమివోదకమ్
ఆ తరువాత, శుభ్రమైన కుముదపుష్పాల వలె ప్రకాశవంతంగా, నిర్మలమైన చంద్రుడు ఆకాశంలో తేలుతూ, నీలం నీటిలో హంసలా కనిపించాడు.
సాచివ్యమివ కుర్వన్ స ప్రభయా నిర్మలప్రభః। చన్ద్రమా రశ్మిభిః శీతైః సిషేవే పవనాత్మజమ్
ఆ చంద్రుడు తన చల్లని కాంతితో సహచరత్వాన్ని చూపిస్తూ, పవనుని కుమారుడిని సేవించాడు.
స దదర్శ తతః సీతాం పూర్ణచన్ద్రనిభాననామ్। శోకభారైరివ న్యస్తాం భారైర్నావమివామ్భసి
అప్పుడా వాడు, సీతను చూశాడు. ఆమె ముఖం పూర్ణచంద్రునిలా మెరుస్తూ, దుఃఖభారంతో నీటిలో భారంగా ఉన్న పడవలా కనిపించింది.
దిదృక్షమాణో వైదేహీం హనూమాన్ మారుతాత్మజః। స దదర్శావిదూరస్థా రాక్షసీర్ఘోరదర్శనాః
వైదేహిని చూడాలని ఆశించిన హనుమంతుడు, దగ్గరలో భయంకరంగా కనిపించే రాక్షసస్త్రీలను చూశాడు.
ఏకాక్షీమేకకర్ణాం చ కర్ణప్రావరణాం తథా। అకర్ణాం శఙ్కుకర్ణాం చ మస్తకోచ్ఛ్వాసనాసికామ్
వాడు ఒక్క కన్ను ఉన్నదాన్ని, ఒక్క చెవి ఉన్నదాన్ని, చెవులు కప్పుకున్నదాన్ని, చెవిలేని దాన్ని, శంఖాకార చెవులు ఉన్నదాన్ని, తలపైకి ముక్కు ఉన్నదాన్ని చూశాడు.