అతివృత్తమివాచిన్త్యం దివ్యం రమ్యశ్రియాయుతమ్। ద్వితీయమివ చాకాశం పుష్పజ్యోతిర్గణాయుతమ్
అది అసాధారణంగా, ఊహించలేనంత అద్భుతంగా, దేవతల వలె అందంగా, మధురమైన కాంతితో మెరిసిపోతూ, మరో ఆకాశంలా పుష్పాల వెలుగులతో నిండినట్టు కనిపించింది.
పుష్పరత్నశతైశ్చిత్రం పఞ్చమం సాగరం యథా। సర్వర్తుపుష్పైర్నిచితం పాదపైర్మధుగన్ధిభిః
వందలాది పుష్పమణులతో అలంకరించబడినది, ఐదవ సముద్రంలా విస్తరించి, అన్ని ఋతువుల పువ్వులతో నిండిన చెట్లతో, తేనె పరిమళంతో పరవశించిపోతున్నది.
నానానినాదైరుద్యానం రమ్యం మృగగణద్విజైః। అనేకగన్ధప్రవహం పుణ్యగన్ధం మనోహరమ్
వెరువైన జంతువులు, పక్షుల కిలకిలారావాలతో మధురంగా మారిన ఆ ఉద్యానవనం, అనేక పరిమళాలు వెదజల్లుతూ, పవిత్రంగా, హృదయాన్ని ఆకట్టుకునేలా ఉంది.
స దదర్శావిదూరస్థం చైత్యప్రాసాదమూర్జితమ్। మధ్యే స్తమ్భసహస్రేణ స్థితం కైలాసపాణ్డురమ్
అతడు కొంత దూరంలో, వెయ్యి స్తంభాల మధ్య నిలిచిన, కైలాస పర్వతంలా తెల్లగా మెరిసే మహా గర్భగృహాన్ని చూశాడు.
ప్రవాలకృతసోపానం తప్తకాఞ్చనవేదికమ్। ముష్ణన్తమివ చక్షూంషి ద్యోతమానమివ శ్రియా
పగడపు మెట్లతో, మెరిసే బంగారు వేదికతో, కళ్లను మిరుమిట్లు గొలిపేలా ప్రకాశవంతంగా, మహా కాంతితో వెలిగిపోతున్నది.
నిర్మలం ప్రాంశుభావత్వాదుల్లిఖన్తమివామ్బరమ్। తతో మలినసంవీతాం రాక్షసీభిః సమావృతామ్
నిర్మలంగా, ఎత్తుగా, ఆకాశాన్ని తాకుతున్నట్టు కనిపించింది. ఆ తరువాత, మురికిగా ఉన్న వస్త్రాలు ధరించి, రాక్షసీస్త్రీలతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్న ఆమెను చూశాడు.
ఉపవాసకృశాం దీనాం నిఃశ్వసన్తీం పునః పునః। దదర్శ శుక్లపక్షాదౌ చన్ద్రరేఖామివామలామ్
ఉపవాసంతో క్షీణించి, దుఃఖంతో నిస్సహాయంగా, మళ్లీ మళ్లీ ఊపిరి పీలుస్తూ, శుక్లపక్షం ఆరంభంలో ఉన్న చంద్రకిరణంలా నిర్మలంగా ఆమెను చూశాడు.
మన్దప్రఖ్యాయమానేన రూపేణ రుచిరప్రభామ్। పినద్ధాం ధూమజాలేన శిఖామివ విభావసోః
ఆమె అందం మసకబారిపోయి, కాంతి తగ్గిపోయి, పొగమండలంతో కప్పబడిన అగ్ని జ్వాలలా కనిపించింది.
పీతేనైకేన సంవీతాం క్లిష్టేనోత్తమవాససా। సపఙ్కామనలంకారాం విపద్మామివ పద్మినీమ్
ఒక పసుపు రంగు, మురికిగా మారిన మెత్తని వస్త్రంతో మాత్రమే కప్పబడి, అలంకారములేమీ లేక, మచ్చలు పట్టి, పువ్వులేని కమలంలా ఉంది.
పీడితాం దుఃఖసంతప్తాం పరిక్షీణాం తపస్వినీమ్। గ్రహేణాంగారకేణేవ పీడితామివ రోహిణీమ్
బాధతో బాధపడుతూ, తపస్సుతో క్షీణించి, దుఃఖంలో కాలిపోయి, అంగారక గ్రహం చేత బాధపడుతున్న రోహిణి నక్షత్రంలా కనిపించింది.
అశ్రుపూర్ణముఖీం దీనాం కృశామనశనేన చ। శోకధ్యానపరాం దీనాం నిత్యం దుఃఖపరాయణామ్
ఆమె ముఖం కన్నీళ్లతో నిండిపోయి, ఉపవాసంతో క్షీణించి, దుఃఖ ధ్యానంలో మునిగిపోయి, ఎప్పుడూ బాధలో ఉండేలా కనిపించింది.
ప్రియం జనమపశ్యన్తీం పశ్యన్తీం రాక్షసీగణమ్। స్వగణేన మృగీం హీనాం శ్వగణేనావృతామివ
తనకు ఇష్టమైన వారిని చూడకుండా, రాక్షసీస్త్రీలతో చుట్టుముట్టబడి, తన గుంపు నుండి వేరుపడిన ఎలుగుబంటి పుల్లని కుక్కల గుంపు చుట్టుముట్టినట్టు కనిపించింది.
నీలనాగాభయా వేణ్యా జఘనం గతయైకయా। నీలయా నీరదాపాయే వనరాజ్యా మహీమివ
ఒక నీలిరంగు జడతో నడుము చుట్టూ, మేఘాలు తొలగిపోయిన తరువాత వనప్రాంత భూమిని నదీ ప్రవాహం ఎలా గీతలు వేస్తుందో అలా కనిపించింది.
సుఖార్హాం దుఃఖసంతప్తాం వ్యసనానామకోవిదామ్। తాం విలోక్య విశాలాక్షీమధికం మలినాం కృశామ్
ఆమె సుఖానికి అర్హురాలు, కానీ దుఃఖంలో కాలిపోయి, కష్టాలను ఎదుర్కోవడంలో అనుభవం లేని broad-eyed, మరింత క్షీణించి, మురికిగా మారిన ఆమెను చూశాడు.
తర్కయామాస సీతేతి కారణైరుపపాదిభిః। హ్రియమాణా తదా తేన రక్షసా కామరూపిణా
ఆమెనే సీత అని, తగిన లక్షణాలతో ఊహించాడు. ఎందుకంటే, అప్పట్లో కామరూపుడైన ఆ రాక్షసుడు ఆమెను అపహరించాడు.
యథారూపా హి దృష్టా సా తథారూపేయమంగనా। పూర్ణచన్ద్రాననాం సుభ్రూం చారువృత్తపయోధరామ్
అప్పట్లో ఆమె ఎలా కనిపించిందో, ఇప్పుడు ఈ స్త్రీ కూడా అలాగే ఉంది — పూర్ణచంద్రుని ముఖం, అందమైన కనుబొమ్మలు, మృదువైన వక్షోజాలతో.
కుర్వతీం ప్రభయా దేవీం సర్వా వితిమిరా దిశః। తాం నీలకణ్ఠీం బిమ్బోష్ఠీం సుమధ్యాం సుప్రతిష్ఠితామ్
ఆమె తన కాంతితో అన్ని దిక్కులలోనూ చీకటిని తొలగించి, దేవతలా మెరిసింది. నీలికంఠం, బింబఫలపు ఎర్ర పెదాలు, సన్నని నడుము, స్థిరంగా నిలబడిన రూపంతో ఉంది.
సీతాం పద్మపలాశాక్షీం మన్మథస్య రతిం యథా। ఇష్టాం సర్వస్య జగతః పూర్ణచన్ద్రప్రభామివ
కమలదళపు కన్నులతో సీత, మన్మథునికి రతి ఎంత ప్రియమో, జగత్తుకు అంత ప్రియంగా, పూర్ణచంద్రుని కాంతిలా ప్రకాశిస్తూ ఉంది.
భూమౌ సుతనుమాసీనాం నియతామివ తాపసీమ్। నిఃశ్వాసబహులాం భీరుం భుజగేన్ద్రవధూమివ
భూమిపై కూర్చున్న ఆమె, సన్నగా, నియమంగా తపస్సు చేసే స్త్రీలా కనిపించింది. లోతుగా ఊపిరి తీసుకుంటూ, భయంతో, పాము రాజు భార్యలా ఉండింది.
శోకజాలేన మహతా వితతేన న రాజతీమ్। సంసక్తాం ధూమజాలేన శిఖామివ విభావసోః
పెద్ద శోకపు ముసుగులో చిక్కుకుని, ఆమె మెరుపు కనిపించలేదు. అది పొగతో కప్పబడిన అగ్ని జ్వాలలా అయింది.
తాం స్మృతీమివ సందిగ్ధామృద్ధిం నిపతితామివ। విహతామివ చ శ్రద్ధామాశాం ప్రతిహతామివ
ఆమె, గందరగోళంగా ఉన్న జ్ఞాపకంలా, కిందపడిన ఐశ్వర్యంలా, నాశమైన నమ్మకంలా, అడ్డుపడిన ఆశలా కనిపించింది.
సోపసర్గాం యథా సిద్ధిం బుద్ధిం సకలుషామివ। అభూతేనాపవాదేన కీర్తిం నిపతితామివ
అడ్డంకులు ఎదురైన విజయంలా, మలినమైన తెలివిలా, అబద్ధపు అపవాదంతో కిందపడిన కీర్తిలా ఆమె కనిపించింది.
రామోపరోధవ్యథితాం రక్షోగణనిపీడితామ్। అబలాం మృగశావాక్షీం వీక్షమాణాం తతస్తతః
రాముని వేరుపాటు బాధతో, రాక్షసుల బాధతో, బలహీనంగా, జింక పిల్ల కన్నులతో, ఆమె చుట్టూ ఎక్కడికక్కడ చూసింది.
బాష్పామ్బుపరిపూర్ణేన కృష్ణవక్రాక్షిపక్ష్మణా। వదనేనాప్రసన్నేన నిఃశ్వసన్తీం పునః పునః
కృష్ణవర్ణపు వంకర కళ్ల పొడులతో, కన్నీళ్లతో నిండిన ముఖంతో, ఆనందం లేకుండా, మళ్లీ మళ్లీ ఊపిరి తీసుకుంటూ కనిపించింది.
మలపఙ్కధరాం దీనాం మణ్డనార్హామమణ్డితామ్। ప్రభాం నక్షత్రరాజస్య కాలమేఘైరివావృతామ్
చెదురుముదురు మురికి పట్టుకుని, దుఃఖంగా, అలంకరణకు అర్హురాలై అలంకారం లేకుండా, నక్షత్రాధిపతి కాంతి మేఘాలతో కప్పబడినట్లుగా ఆమె కనిపించింది.
తస్య సందిదిహే బుద్ధిస్తథా సీతాం నిరీక్ష్య చ। ఆమ్నాయానామయోగేన విద్యాం ప్రశిథిలామివ
సీతను ఆ స్థితిలో చూసి, హనుమంతుడి మనసు కలవరపడింది. అది, సాధన లేక విద్య మృదువైపోయినట్లుగా అనిపించింది.
దుఃఖేన బుబుధే సీతాం హనుమాననలంకృతామ్। సంస్కారేణ యథా హీనాం వాచమర్థాన్తరం గతామ్
దుఃఖంతో అలంకారం లేకుండా ఉన్న సీతను, refinement లేని మాట అర్థం మారినట్లు, హనుమంతుడు గుర్తించాడు.
తాం సమీక్ష్య విశాలాక్షీం రాజపుత్రీమనిన్దితామ్। తర్కయామాస సీతేతి కారణైరుపపాదయన్
ఆ విశాలమైన కళ్లతో, నిందలేని రాజకుమారిని చూసి, హనుమంతుడు, 'ఇది సీతే' అని కారణాలతో తర్కించాడు.
వైదేహ్యా యాని చాంగేషు తదా రామోఽన్వకీర్తయత్। తాన్యాభరణజాలాని గాత్రశోభీన్యలక్షయత్
వైదేహి శరీరంపై ఉన్న ఆభరణాలను అప్పట్లో రాముడు చెప్పినవే. అవే ఆమె శరీరాన్ని అలంకరించుతూ ఉన్నాయని హనుమంతుడు గమనించాడు.
సుకృతౌ కర్ణవేష్టౌ చ శ్వదంష్ట్రౌ చ సుసంస్థితౌ। మణివిద్రుమచిత్రాణి హస్తేష్వాభరణాని చ
అందంగా తయారైన చెవి ఆభరణాలు చెవుల్లో మెరిసిపోతున్నాయి. చేతుల్లో రత్నాలు, పగడలతో అలంకరించిన ఆభరణాలు ఉన్నాయి.