సా రామా రాజమహిషీ రాఘవస్య ప్రియా సతీ। వనసంచారకుశలా ధ్రువమేష్యతి జానకీ
ఆ రాముని ప్రియమైన, రాజమహిషి, అరణ్య జీవనంలో నైపుణ్యం గల జానకి తప్పకుండా ఇక్కడికి వస్తుంది.
అథవా మృగశావాక్షీ వనస్యాస్య విచక్షణా। వనమేష్యతి సాద్యేహ రామచిన్తాసుకర్శితా
లేదా, మృగశావాక్షి, అరణ్య విషయాల్లో తెలివిగలది, రాముని ఆలోచనలతో బాధపడుతూ త్వరలోనే ఈ అరణ్యంలోకి వస్తుంది.
రామశోకాభిసంతప్తా సా దేవీ వామలోచనా। వనవాసరతా నిత్యమేష్యతే వనచారిణీ
రాముని కోసం దుఃఖంతో మాడిపోయిన ఆ దేవతా స్వరూపిణి, అందమైన కన్నులతో, ఎల్లప్పుడూ అడవిలో జీవించడానికే అలవాటుపడినది, తప్పకుండా ఇక్కడికి వస్తుంది.
వనేచరాణాం సతతం నూనం స్పృహయతే పురా। రామస్య దయితా చార్యా జనకస్య సుతా సతీ
ఆమె ఎప్పుడూ అడవి జీవులతో కలిసి ఉండాలని ఆశపడుతుంటుంది. ఆమె జనకుని కుమార్తె, సతీమంతుడు, రామునికి ప్రియమైనవారు.
సంధ్యాకాలమనాః శ్యామా ధ్రువమేష్యతి జానకీ। నదీం చేమాం శుభజలాం సంధ్యార్థే వరవర్ణినీ
సంధ్యా సమయం కోసం మనసు పెట్టిన, ముదురు వర్ణం గల జానకీ తప్పకుండా ఈ పవిత్రమైన నీళ్లతో నదికి వస్తుంది.
తస్యాశ్చాప్యనురూపేయమశోకవనికా శుభా। శుభాయాః పార్థివేన్ద్రస్య పత్నీ రామస్య సమ్మతా
ఈ అందమైన అశోకవనం ఆమెకు ఎంతో తగినది. ఆమె ధర్మపత్ని, రాజులలో అధిపతి అయిన రామునికి ప్రీతిపాత్రురాలు.
యది జీవతి సా దేవీ తారాధిపనిభాననా। ఆగమిష్యతి సావశ్యమిమాం శీతజలాం నదీమ్
చంద్రునిలా ముఖం గల ఆ దేవతా స్వరూపిణి ఇంకా బతికుంటే, ఆమె తప్పకుండా ఈ చల్లని నీళ్లతో నదికి వస్తుంది.
ఏవం తు మత్వా హనుమాన్ మహాత్మా ప్రతీక్షమాణో మనుజేన్ద్రపత్నీమ్। అవేక్షమాణశ్చ దదర్శ సర్వం సుపుష్పితే పర్ణఘనే నిలీనః
ఇలా అనుకుంటూ, మహాత్ముడైన హనుమంతుడు రాజులలో అధిపతి భార్యను ఎదురుచూస్తూ, పుష్పాలతో నిండిన దట్టమైన ఆకుల మధ్య దాగి, అక్కడి అన్నిటినీ గమనిస్తూ ఉండిపోయాడు.
thumb|పఞ్చదశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే సున్దరకాణ్డే పఞ్చదశః సర్గః ॥౫-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో సుందరకాండలో పదిహేనవ అధ్యాయం వినండి.
స వీక్షమాణస్తత్రస్థో మార్గమాణశ్చ మైథిలీమ్। అవేక్షమాణశ్చ మహీం సర్వాం తామన్వవైక్షత
అక్కడ నిలబడి, మైథిలిని వెతుకుతూ, ఆ ప్రాంతాన్ని మొత్తం పరిశీలిస్తూ, హనుమంతుడు ఆ భూమిని పూర్తిగా చూశాడు.
సంతానకలతాభిశ్చ పాదపైరుపశోభితామ్। దివ్యగన్ధరసోపేతాం సర్వతః సమలంకృతామ్
చుట్టూ ఎక్కడ చూసినా, వృక్షాలు, వాటిని చుట్టిన లతలతో అలంకరించబడి, దివ్యమైన సువాసనతో, రుచులతో నిండిన ఆ ప్రదేశం అందంగా మెరిసిపోతుండింది.
తాం స నన్దనసంకాశాం మృగపక్షిభిరావృతామ్। హర్మ్యప్రాసాదసమ్బాధాం కోకిలాకులనిఃస్వనామ్
ఆ ప్రదేశం నందనవనాన్ని పోలి, జంతువులు, పక్షులతో నిండిపోయి, భవనాలు, ప్రాసాదాలతో కిక్కిరిసి, కోయిలల కూగుబాటుతో మారుమోగిపోతుండేది.
కాఞ్చనోత్పలపద్మాభిర్వాపీభిరుపశోభితామ్। బహ్వాసనకుథోపేతాం బహుభూమిగృహాయుతామ్
పసిడి కలహారలు, పద్మాలు తేలియాడే చెరువులతో, అనేక ఆసనాలు, మంచాలు ఉండి, బహుమంజిలి ఇళ్లతో అలంకరించబడి ఉండేది.
సర్వర్తుకుసుమై రమ్యైః ఫలవద్భిశ్చ పాదపైః। పుష్పితానామశోకానాం శ్రియా సూర్యోదయప్రభామ్
ప్రతి ఋతువులో అందంగా పూలు పండించే వృక్షాలతో, పండ్లతో, పుష్పించిన అశోకవృక్షాల కాంతితో, ఆ ప్రదేశం ఉదయించే సూర్యుని ప్రకాశంలా మెరిసింది.
ప్రదీప్తామివ తత్రస్థో మారుతిః సముదైక్షత। నిష్పత్రశాఖాం విహగైః క్రియమాణామివాసకృత్
అక్కడ హనుమంతుడు ఆ ప్రదేశాన్ని అగ్నిలా దహించబడినట్లుగా చూశాడు. పక్షులు తరచూ కొమ్మలను ఖాళీ చేస్తుండగా, కొమ్మలు ఆకులు లేకుండా కనిపించేవి.
వినిష్పతద్భిః శతశశ్చిత్రైః పుష్పావతంసకైః। సమూలపుష్పరచితైరశోకైః శోకనాశనైః
వందలాది పక్షులు రంగురంగుల పూలతో అలంకరించబడి, పుష్పాలతో నిండిన అశోకవృక్షాలు దుఃఖాన్ని పోగొట్టేలా కనిపించేవి.
పుష్పభారాతిభారైశ్చ స్పృశద్భిరివ మేదినీమ్। కర్ణికారైః కుసుమితైః కింశుకైశ్చ సుపుష్పితైః
పూల భారంతో నేలను తాకుతున్నట్టు కనిపించే, పుష్పించిన కర్ణికారాలు, కింశుకవృక్షాలతో ఆ ప్రదేశం అలంకరించబడి ఉంది.
స దేశః ప్రభయా తేషాం ప్రదీప్త ఇవ సర్వతః। పుంనాగాః సప్తపర్ణాశ్చ చమ్పకోద్దాలకాస్తథా
ఆ ప్రాంతం ఆ వృక్షాల కాంతితో అన్ని వైపులా ప్రకాశించిపోతూ, పున్నాగ, సప్తపర్ణ, చంపక, ఉద్దాలక వృక్షాలతో నిండిపోయింది.
వివృద్ధమూలా బహవః శోభన్తే స్మ సుపుష్పితాః। శాతకుమ్భనిభాః కేచిత్ కేచిదగ్నిశిఖప్రభాః
పెద్దగా పెరిగిన వేరులతో అనేక వృక్షాలు పుష్పాలతో మెరిసిపోతూ, కొన్ని బంగారు వర్ణంలో, మరికొన్ని అగ్నిశిఖలా ప్రకాశంతో కనిపించేవి.
నీలాఞ్జననిభాః కేచిత్ తత్రాశోకాః సహస్రశః। నన్దనం విబుధోద్యానం చిత్రం చైత్రరథం యథా
అక్కడ వేలాది అశోకవృక్షాలు నీలాంజన వర్ణంలో మెరిసిపోతూ, దేవతల నందనవనం, చైత్రరథాన్ని పోలిన అద్భుతమైన ఉద్యానవనంలా కనిపించాయి.
అతివృత్తమివాచిన్త్యం దివ్యం రమ్యశ్రియాయుతమ్। ద్వితీయమివ చాకాశం పుష్పజ్యోతిర్గణాయుతమ్
అది అసాధారణంగా, ఊహించలేనంత అద్భుతంగా, దేవతల వలె అందంగా, మధురమైన కాంతితో మెరిసిపోతూ, మరో ఆకాశంలా పుష్పాల వెలుగులతో నిండినట్టు కనిపించింది.
పుష్పరత్నశతైశ్చిత్రం పఞ్చమం సాగరం యథా। సర్వర్తుపుష్పైర్నిచితం పాదపైర్మధుగన్ధిభిః
వందలాది పుష్పమణులతో అలంకరించబడినది, ఐదవ సముద్రంలా విస్తరించి, అన్ని ఋతువుల పువ్వులతో నిండిన చెట్లతో, తేనె పరిమళంతో పరవశించిపోతున్నది.
నానానినాదైరుద్యానం రమ్యం మృగగణద్విజైః। అనేకగన్ధప్రవహం పుణ్యగన్ధం మనోహరమ్
వెరువైన జంతువులు, పక్షుల కిలకిలారావాలతో మధురంగా మారిన ఆ ఉద్యానవనం, అనేక పరిమళాలు వెదజల్లుతూ, పవిత్రంగా, హృదయాన్ని ఆకట్టుకునేలా ఉంది.
స దదర్శావిదూరస్థం చైత్యప్రాసాదమూర్జితమ్। మధ్యే స్తమ్భసహస్రేణ స్థితం కైలాసపాణ్డురమ్
అతడు కొంత దూరంలో, వెయ్యి స్తంభాల మధ్య నిలిచిన, కైలాస పర్వతంలా తెల్లగా మెరిసే మహా గర్భగృహాన్ని చూశాడు.
ప్రవాలకృతసోపానం తప్తకాఞ్చనవేదికమ్। ముష్ణన్తమివ చక్షూంషి ద్యోతమానమివ శ్రియా
పగడపు మెట్లతో, మెరిసే బంగారు వేదికతో, కళ్లను మిరుమిట్లు గొలిపేలా ప్రకాశవంతంగా, మహా కాంతితో వెలిగిపోతున్నది.
నిర్మలం ప్రాంశుభావత్వాదుల్లిఖన్తమివామ్బరమ్। తతో మలినసంవీతాం రాక్షసీభిః సమావృతామ్
నిర్మలంగా, ఎత్తుగా, ఆకాశాన్ని తాకుతున్నట్టు కనిపించింది. ఆ తరువాత, మురికిగా ఉన్న వస్త్రాలు ధరించి, రాక్షసీస్త్రీలతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్న ఆమెను చూశాడు.
ఉపవాసకృశాం దీనాం నిఃశ్వసన్తీం పునః పునః। దదర్శ శుక్లపక్షాదౌ చన్ద్రరేఖామివామలామ్
ఉపవాసంతో క్షీణించి, దుఃఖంతో నిస్సహాయంగా, మళ్లీ మళ్లీ ఊపిరి పీలుస్తూ, శుక్లపక్షం ఆరంభంలో ఉన్న చంద్రకిరణంలా నిర్మలంగా ఆమెను చూశాడు.
మన్దప్రఖ్యాయమానేన రూపేణ రుచిరప్రభామ్। పినద్ధాం ధూమజాలేన శిఖామివ విభావసోః
ఆమె అందం మసకబారిపోయి, కాంతి తగ్గిపోయి, పొగమండలంతో కప్పబడిన అగ్ని జ్వాలలా కనిపించింది.
పీతేనైకేన సంవీతాం క్లిష్టేనోత్తమవాససా। సపఙ్కామనలంకారాం విపద్మామివ పద్మినీమ్
ఒక పసుపు రంగు, మురికిగా మారిన మెత్తని వస్త్రంతో మాత్రమే కప్పబడి, అలంకారములేమీ లేక, మచ్చలు పట్టి, పువ్వులేని కమలంలా ఉంది.
పీడితాం దుఃఖసంతప్తాం పరిక్షీణాం తపస్వినీమ్। గ్రహేణాంగారకేణేవ పీడితామివ రోహిణీమ్
బాధతో బాధపడుతూ, తపస్సుతో క్షీణించి, దుఃఖంలో కాలిపోయి, అంగారక గ్రహం చేత బాధపడుతున్న రోహిణి నక్షత్రంలా కనిపించింది.