సుజాతమూలా సుభగా కీర్తిమాలా యశస్వినీ। ప్రభగ్నా చిరరాత్రాయ మమ సీతామపశ్యతః
మూలాలు బలంగా ఉన్న, అదృష్టవంతురాలు, మంచి పేరు గల సీతను నేను ఎంతకాలమైనా కనుగొనలేకపోతే, ఆమె నాకు చాలా కాలం దొరకదు.
తాపసో వా భవిష్యామి నియతో వృక్షమూలికః। నేతః ప్రతిగమిష్యామి తామదృష్ట్వాసితేక్షణామ్
నేను నియమంగా ఉండి, చెట్ల కందులు తింటూ తపస్సు చేసే వాడిని అవుతాను. ఆ నల్ల కళ్ల సీతను చూడకుండా తిరిగి వెళ్ళను.
యది తు ప్రతిగచ్ఛామి సీతామనధిగమ్య తామ్। అంగదః సహితః సర్వైర్వానరైర్న భవిష్యతి
కాని, సీతను కనుగొనక తిరిగి వెళితే, అంగదుడు మరియు అందరు వానరులు బ్రతకరు.
వినాశే బహవో దోషా జీవన్ ప్రాప్నోతి భద్రకమ్। తస్మాత్ ప్రాణాన్ ధరిష్యామి ధ్రువో జీవతి సంగమః
నాశనం వల్ల ఎన్నో దోషాలు వస్తాయి, బ్రతికుంటే మేలు జరుగుతుంది. అందుకే ప్రాణాలను కాపాడుకుంటాను. కలయిక తప్పకుండా జరుగుతుంది.
ఏవం బహువిధం దుఃఖం మనసా ధారయన్ బహు। నాధ్యగచ్ఛత్ తదా పారం శోకస్య కపికుఞ్జరః
ఇలా ఎన్నో రకాల దుఃఖాన్ని మనసులో మోస్తూ, ఆ వానర శ్రేష్ఠుడు తన శోకానికి అంతం కనిపెట్టలేకపోయాడు.
తతో విక్రమమాసాద్య ధైర్యవాన్ కపికుఞ్జరః। రావణం వా వధిష్యామి దశగ్రీవం మహాబలమ్। కామమస్తు హృతా సీతా ప్రత్యాచీర్ణం భవిష్యతి
తర్వాత ధైర్యాన్ని సంపాదించుకుని, ఆ వానరుడు ఇలా ఆలోచించాడు: 'రావణుడిని, ఆ పది తలల బలవంతుడిని చంపుతాను. సీతను ఎత్తుకుపోయినా, తిరిగి తీసుకురావచ్చు.'
అథవైనం సముత్క్షిప్య ఉపర్యుపరి సాగరమ్। రామాయోపహరిష్యామి పశుం పశుపతేరివ
లేకపోతే, అతన్ని పట్టుకుని సముద్రాన్ని దాటి రాముని దగ్గరకు తీసుకెళ్తాను, పశుపతికి పశువును తీసుకెళ్లినట్టు.
ఇతి చిన్తాసమాపన్నః సీతామనధిగమ్య తామ్। ధ్యానశోకపరీతాత్మా చిన్తయామాస వానరః
ఇలా ఆలోచనల్లో మునిగిపోయి, సీతను కనుగొనలేక, ధ్యానం, దుఃఖంతో నిండిన హృదయంతో ఆ వానరుడు ఆలోచించసాగాడు.
యావత్ సీతాం న పశ్యామి రామపత్నీం యశస్వినీమ్। తావదేతాం పురీం లంకాం విచినోమి పునః పునః
రాముని భార్య, పేరుగాంచిన సీతను నేను చూడే వరకు, ఈ లంక నగరాన్ని మళ్లీ మళ్లీ వెతుకుతూనే ఉంటాను.
సమ్పాతివచనాచ్చాపి రామం యద్యానయామ్యహమ్। అపశ్యన్ రాఘవో భార్యాం నిర్దహేత్ సర్వవానరాన్
సంపాతి మాటలు నమ్మి, సీతను కనుగొనకుండా రాముని దగ్గరకు వెళితే, రఘువంశజుడు తన భార్యను చూడక అందరు వానరులను కాల్చేస్తాడు.
ఇహైవ నియతాహారో వత్స్యామి నియతేన్ద్రియః। న మత్కృతే వినశ్యేయుః సర్వే తే నరవానరాః
ఇక్కడే నియమంగా ఉండి, తినే దానిని నియంత్రించి, ఇంద్రియాలను అదుపులో పెట్టుకుని ఉంటాను. నా వల్ల ఆ మనుషులు, వానరులందరూ నశించకూడదు.
అశోకవనికా చాపి మహతీయం మహాద్రుమా। ఇమామధిగమిష్యామి నహీయం విచితా మయా
ఈ గొప్ప అశోకవనాన్ని, పెద్ద పెద్ద చెట్లతో ఉన్నదాన్ని నేను చేరుకోవాలి. ఎందుకంటే దీన్ని నేను ఇంకా వెతకలేదు.
వసూన్ రుద్రాంస్తథాఽఽదిత్యానశ్వినౌ మరుతోఽపి చ। నమస్కృత్వా గమిష్యామి రక్షసాం శోకవర్ధనః
వసువులు, రుద్రులు, ఆదిత్యులు, అశ్వినులు, మరుతులు వీరందరికీ నమస్కరించి, రాక్షసులకు దుఃఖాన్ని పెంచే వాడిగా నేను వెళ్తాను.
జిత్వా తు రాక్షసాన్ దేవీమిక్ష్వాకుకులనన్దినీమ్। సమ్ప్రదాస్యామి రామాయ సిద్ధీమివ తపస్వినే
రాక్షసులను జయించి, ఇక్ష్వాకుల వంశానికి ఆనందాన్ని ఇచ్చే ఆ దేవిని రామునికి అప్పగిస్తాను, తపస్సు చేసినవాడికి సిద్ధిని ఇచ్చినట్టు.
స ముహూర్తమివ ధ్యాత్వా చిన్తావిగ్రథితేన్ద్రియః। ఉదతిష్ఠన్ మహాబాహుర్హనూమాన్ మారుతాత్మజః
అలా కొంతసేపు ధ్యానం చేసి, ఆందోళనల నుండి ఇంద్రియాలను విడిపించుకుని, బలమైన భుజాలున్న హనుమంతుడు, వాయుపుత్రుడు లేచాడు.
నమోఽస్తు రామాయ సలక్ష్మణాయ దేవ్యై చ తస్యై జనకాత్మజాయై। నమోఽస్తు రుద్రేన్ద్రయమానిలేభ్యో నమోఽస్తు చన్ద్రాగ్నిమరుద్గణేభ్యః
రామునికి, లక్ష్మణుడితో కలసి నమస్కారం. జనకుని కుమార్తె అయిన ఆ దేవికి నమస్కారం. రుద్రుడు, ఇంద్రుడు, యముడు, వాయువు, చంద్రుడు, అగ్ని, మరుత్ గణాలకు నమస్కారం.
స తేభ్యస్తు నమస్కృత్వా సుగ్రీవాయ చ మారుతిః। దిశః సర్వాః సమాలోక్య సోఽశోకవనికాం ప్రతి
వీరందరికీ, సుగ్రీవునికీ నమస్కరించి, మారుతిపుత్రుడు హనుమంతుడు అన్ని దిశలు చూసి అశోకవనాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకున్నాడు.
స గత్వా మనసా పూర్వమశోకవనికాం శుభామ్। ఉత్తరం చిన్తయామాస వానరో మారుతాత్మజః
ముందుగా మనసులో ఆ శుభమైన అశోకవనానికి వెళ్లి, ఆ వాయుపుత్రుడు వానరుడు తదుపరి చేయవలసినదాన్ని ఆలోచించసాగాడు.
ధ్రువం తు రక్షోబహులా భవిష్యతి వనాకులా। అశోకవనికా పుణ్యా సర్వసంస్కారసంస్కృతా
ఈ పవిత్రమైన అశోకవనంలో ఎన్నో రాక్షసులు ఉంటారు, చెట్లతో నిండిపోయి ఉంటుంది.
రక్షిణశ్చాత్ర విహితా నూనం రక్షన్తి పాదపాన్। భగవానపి విశ్వాత్మా నాతిక్షోభం ప్రవాయతి
ఇక్కడ చెట్లను కాపాడటానికి కాపలాదారులను పెట్టారు. జగత్తుకు ఆత్మ అయిన భగవంతుడు కూడా గాలిని ఎక్కువగా ఊదనివ్వడు.
సంక్షిప్తోఽయం మయాఽఽత్మా చ రామార్థే రావణస్య చ। సిద్ధిం దిశన్తు మే సర్వే దేవాః సర్షిగణాస్త్విహ
రాముని కోసం, రావణుని భయంతో నా మనసును నేను నియంత్రించుకున్నాను. ఇక్కడ నాకు విజయాన్ని అందించమని దేవతలు, ఋషులు అందరూ దయచేయాలి.
బ్రహ్మా స్వయమ్భూర్భగవాన్ దేవాశ్చైవ తపస్వినః। సిద్ధిమగ్నిశ్చ వాయుశ్చ పురుహూతశ్చ వజ్రభృత్
స్వయంభువుడైన బ్రహ్మ, దేవతలు, తపస్సు చేసే వారు, అగ్ని, వాయువు, ఇంద్రుడు, వజ్రాయుధాన్ని ధరించినవాడు నాకు విజయాన్ని ప్రసాదించాలి.
వరుణః పాశహస్తశ్చ సోమాదిత్యౌ తథైవ చ। అశ్వినౌ చ మహాత్మానౌ మరుతః సర్వ ఏవ చ
పాశాన్ని పట్టుకున్న వరుణుడు, సోముడు, ఆదిత్యులు, మహాత్ములైన అశ్వినీదేవతలు, అన్ని మరుత్గణాలు నాకు విజయాన్ని ఇవ్వాలి.
సిద్ధిం సర్వాణి భూతాని భూతానాం చైవ యః ప్రభుః। దాస్యన్తి మమ యే చాన్యేఽప్యదృష్టాః పథి గోచరాః
అన్ని జీవులు, జీవులకు అధిపతిగా ఉన్నవాడు, మార్గంలో కనిపించని ఇతరులు కూడా నాకు విజయాన్ని ప్రసాదించాలి.
తదున్నసం పాణ్డురదన్తమవ్రణం శుచిస్మితం పద్మపలాశలోచనమ్। ద్రక్ష్యే తదార్యావదనం కదా న్వహం ప్రసన్నతారాధిపతుల్యవర్చసమ్
ఎప్పుడు నేను ఆ మహానుభావురాల ముఖాన్ని చూస్తానో? ఆ ముఖం పైకి లేచిన తెల్లని పళ్లతో, మచ్చలేని పవిత్రమైన నవ్వుతో, కమలదళాల్లాంటి కన్నులతో, నిర్మలమైన చంద్రుడిలా ప్రకాశిస్తుంది.
క్షుద్రేణ హీనేన నృశంసమూర్తినా సుదారుణాలంకృతవేషధారిణా। బలాభిభూతా హ్యబలా తపస్వినీ కథం ను మే దృష్టిపథేఽద్య సా భవేత్
ఈ రోజు ఆ తపస్సు చేసే సౌమ్య స్వభావముగల అబల, దుర్మార్గుడైన క్రూరుడు, భయంకరమైన వేషధారి చేత బలవంతంగా పట్టుబడి, నా కళ్లకు ఎలా కనిపించబోతుందో!
thumb|చతుర్దశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే సున్దరకాణ్డే చతుర్దశః సర్గః ॥౫-
వాల్మీకి మహర్షి రచించిన శ్రీమద్రామాయణంలోని సుందరకాండలో ఇది పద్నాల్గవ అధ్యాయం. వినండి.
స ముహూర్తమివ ధ్యాత్వా మనసా చాధిగమ్య తామ్। అవప్లుతో మహాతేజాః ప్రాకారం తస్య వేశ్మనః
అతడు కొంతసేపు ఆలోచించి, మనసులో ఆమెను గుర్తు చేసుకుని, మహాశక్తివంతుడైన వానరుడు ఆ భవనపు గోడను దాటి దూకాడు.
స తు సంహృష్టసర్వాంగః ప్రాకారస్థో మహాకపిః। పుష్పితాగ్రాన్ వసన్తాదౌ దదర్శ వివిధాన్ ద్రుమాన్
గోడపై నిలబడి, ఆనందంతో ఒంటరిగా ఉల్లాసంగా ఉన్న ఆ మహాకపిని, వసంతకాలం ఆరంభంలో పుష్పాలతో నిండిన ఎన్నో చెట్లను చూశాడు.
సాలానశోకాన్ భవ్యాంశ్చ చమ్పకాంశ్చ సుపుష్పితాన్। ఉద్దాలకాన్ నాగవృక్షాంశ్చూతాన్ కపిముఖానపి
అతడు అశోక చెట్లు, సువాసనలతో ఉన్న చంపక చెట్లు, ఉద్దాలక చెట్లు, నాగ చెట్లు, మామిడి చెట్లు, వానర ముఖాన్ని పోలిన చెట్లు కూడా చూశాడు.