న వనేషు న శైలేషు న నిరోధేషు వా పునః। క్రీడామనుభవిష్యన్తి సమేత్య కపికుఞ్జరాః
అడవుల్లో, కొండలపై, తాము నివసించే ప్రదేశాల్లో కూడి, వానర నాయకులు ఇకపై ఆటలు ఆడలేరు.
సపుత్రదారాః సామాత్యా భర్తృవ్యసనపీడితాః। శైలాగ్రేభ్యః పతిష్యన్తి సమేషు విషమేషు చ
తమ ప్రభువు దుఃఖంతో బాధపడుతూ, పిల్లలు, భార్యలు, మంత్రులతో కలిసి, కొండ శిఖరాల నుంచి, మైదానాల్లో, గుట్టల్లో పడిపోతారు.
విషముద్బన్ధనం వాపి ప్రవేశం జ్వలనస్య వా। ఉపవాసమథో శస్త్రం ప్రచరిష్యన్తి వానరాః
వానరులు విషం త్రాగడం, ఉరివేసుకోవడం, అగ్నిలోకి దూకడం, ఉపవాసం, ఆయుధాలతో చనిపోవడం వంటి మార్గాలు ఆశ్రయిస్తారు.
ఘోరమారోదనం మన్యే గతే మయి భవిష్యతి। ఇక్ష్వాకుకులనాశశ్చ నాశశ్చైవ వనౌకసామ్
నేను పోయిన తర్వాత ఘోరమైన ఏడుపు, ఇక్ష్వాకువంశ నాశనం, అడవి వాసుల నాశనం జరుగుతాయని నేను అనుకుంటున్నాను.
సోఽహం నైవ గమిష్యామి కిష్కిన్ధాం నగరీమితః। నహి శక్ష్యామ్యహం ద్రష్టుం సుగ్రీవం మైథిలీం వినా
కాబట్టి, ఇక్కడినుంచి మైతిలిని లేకుండా కిష్కింధ నగరానికి నేను తిరిగి వెళ్లను; సుగ్రీవుని మైతిలిని లేకుండా చూడలేను.
మయ్యగచ్ఛతి చేహస్థే ధర్మాత్మానౌ మహారథౌ। ఆశయా తౌ ధరిష్యేతే వానరాశ్చ తరస్వినః
నేను ఇక్కడినుంచి తిరిగి వెళ్లకపోతే, ఆ ఇద్దరు ధర్మాత్ములు, మహాబలులు, అలాగే వేగవంతమైన వానరులు కూడా ఆశతో ఎదురుచూస్తారు.
హస్తాదానో ముఖాదానో నియతో వృక్షమూలికః। వానప్రస్థో భవిష్యామి హ్యదృష్ట్వా జనకాత్మజామ్
జనకుని కుమార్తెను చూడక, చెట్ల మూలలు, పండ్లతో జీవిస్తూ, చేతితో లేదా నోటితో తినుతూ, నేను అడవి వాసిగా మారిపోతాను.
సాగరానూపజే దేశే బహుమూలఫలోదకే। చితిం కృత్వా ప్రవేక్ష్యామి సమిద్ధమరణీసుతమ్
సముద్ర తీరంలో, మూలలు, పండ్లు, నీరు సమృద్ధిగా ఉన్న ప్రదేశంలో, చితి వేసి, అరణి కట్టుతో వెలిగించిన అగ్నిలోకి నేను ప్రవేశిస్తాను.
ఉపవిష్టస్య వా సమ్యగ్ లింగినం సాధయిష్యతః। శరీరం భక్షయిష్యన్తి వాయసాః శ్వాపదాని చ
లేకపోతే, ధ్యానంలో కూర్చొని తపస్సు చేస్తూ ఉండగా, కాకులు, అడవి జంతువులు నా శరీరాన్ని తినేస్తాయి.
ఇదమప్యృషిభిర్దృష్టం నిర్యాణమితి మే మతిః। సమ్యగాపః ప్రవేక్ష్యామి న చేత్ పశ్యామి జానకీమ్
ఇలాంటి నిష్క్రమణం ఋషులు కూడా అనుసరించారని నేను వినాను; కాబట్టి నా మనసు నిర్ణయించుకుంది—జానకిని చూడకపోతే, నేను నీటిలోకి దూకిపోతాను.
సుజాతమూలా సుభగా కీర్తిమాలా యశస్వినీ। ప్రభగ్నా చిరరాత్రాయ మమ సీతామపశ్యతః
మూలాలు బలంగా ఉన్న, అదృష్టవంతురాలు, మంచి పేరు గల సీతను నేను ఎంతకాలమైనా కనుగొనలేకపోతే, ఆమె నాకు చాలా కాలం దొరకదు.
తాపసో వా భవిష్యామి నియతో వృక్షమూలికః। నేతః ప్రతిగమిష్యామి తామదృష్ట్వాసితేక్షణామ్
నేను నియమంగా ఉండి, చెట్ల కందులు తింటూ తపస్సు చేసే వాడిని అవుతాను. ఆ నల్ల కళ్ల సీతను చూడకుండా తిరిగి వెళ్ళను.
యది తు ప్రతిగచ్ఛామి సీతామనధిగమ్య తామ్। అంగదః సహితః సర్వైర్వానరైర్న భవిష్యతి
కాని, సీతను కనుగొనక తిరిగి వెళితే, అంగదుడు మరియు అందరు వానరులు బ్రతకరు.
వినాశే బహవో దోషా జీవన్ ప్రాప్నోతి భద్రకమ్। తస్మాత్ ప్రాణాన్ ధరిష్యామి ధ్రువో జీవతి సంగమః
నాశనం వల్ల ఎన్నో దోషాలు వస్తాయి, బ్రతికుంటే మేలు జరుగుతుంది. అందుకే ప్రాణాలను కాపాడుకుంటాను. కలయిక తప్పకుండా జరుగుతుంది.
ఏవం బహువిధం దుఃఖం మనసా ధారయన్ బహు। నాధ్యగచ్ఛత్ తదా పారం శోకస్య కపికుఞ్జరః
ఇలా ఎన్నో రకాల దుఃఖాన్ని మనసులో మోస్తూ, ఆ వానర శ్రేష్ఠుడు తన శోకానికి అంతం కనిపెట్టలేకపోయాడు.
తతో విక్రమమాసాద్య ధైర్యవాన్ కపికుఞ్జరః। రావణం వా వధిష్యామి దశగ్రీవం మహాబలమ్। కామమస్తు హృతా సీతా ప్రత్యాచీర్ణం భవిష్యతి
తర్వాత ధైర్యాన్ని సంపాదించుకుని, ఆ వానరుడు ఇలా ఆలోచించాడు: 'రావణుడిని, ఆ పది తలల బలవంతుడిని చంపుతాను. సీతను ఎత్తుకుపోయినా, తిరిగి తీసుకురావచ్చు.'
అథవైనం సముత్క్షిప్య ఉపర్యుపరి సాగరమ్। రామాయోపహరిష్యామి పశుం పశుపతేరివ
లేకపోతే, అతన్ని పట్టుకుని సముద్రాన్ని దాటి రాముని దగ్గరకు తీసుకెళ్తాను, పశుపతికి పశువును తీసుకెళ్లినట్టు.
ఇతి చిన్తాసమాపన్నః సీతామనధిగమ్య తామ్। ధ్యానశోకపరీతాత్మా చిన్తయామాస వానరః
ఇలా ఆలోచనల్లో మునిగిపోయి, సీతను కనుగొనలేక, ధ్యానం, దుఃఖంతో నిండిన హృదయంతో ఆ వానరుడు ఆలోచించసాగాడు.
యావత్ సీతాం న పశ్యామి రామపత్నీం యశస్వినీమ్। తావదేతాం పురీం లంకాం విచినోమి పునః పునః
రాముని భార్య, పేరుగాంచిన సీతను నేను చూడే వరకు, ఈ లంక నగరాన్ని మళ్లీ మళ్లీ వెతుకుతూనే ఉంటాను.
సమ్పాతివచనాచ్చాపి రామం యద్యానయామ్యహమ్। అపశ్యన్ రాఘవో భార్యాం నిర్దహేత్ సర్వవానరాన్
సంపాతి మాటలు నమ్మి, సీతను కనుగొనకుండా రాముని దగ్గరకు వెళితే, రఘువంశజుడు తన భార్యను చూడక అందరు వానరులను కాల్చేస్తాడు.
ఇహైవ నియతాహారో వత్స్యామి నియతేన్ద్రియః। న మత్కృతే వినశ్యేయుః సర్వే తే నరవానరాః
ఇక్కడే నియమంగా ఉండి, తినే దానిని నియంత్రించి, ఇంద్రియాలను అదుపులో పెట్టుకుని ఉంటాను. నా వల్ల ఆ మనుషులు, వానరులందరూ నశించకూడదు.
అశోకవనికా చాపి మహతీయం మహాద్రుమా। ఇమామధిగమిష్యామి నహీయం విచితా మయా
ఈ గొప్ప అశోకవనాన్ని, పెద్ద పెద్ద చెట్లతో ఉన్నదాన్ని నేను చేరుకోవాలి. ఎందుకంటే దీన్ని నేను ఇంకా వెతకలేదు.
వసూన్ రుద్రాంస్తథాఽఽదిత్యానశ్వినౌ మరుతోఽపి చ। నమస్కృత్వా గమిష్యామి రక్షసాం శోకవర్ధనః
వసువులు, రుద్రులు, ఆదిత్యులు, అశ్వినులు, మరుతులు వీరందరికీ నమస్కరించి, రాక్షసులకు దుఃఖాన్ని పెంచే వాడిగా నేను వెళ్తాను.
జిత్వా తు రాక్షసాన్ దేవీమిక్ష్వాకుకులనన్దినీమ్। సమ్ప్రదాస్యామి రామాయ సిద్ధీమివ తపస్వినే
రాక్షసులను జయించి, ఇక్ష్వాకుల వంశానికి ఆనందాన్ని ఇచ్చే ఆ దేవిని రామునికి అప్పగిస్తాను, తపస్సు చేసినవాడికి సిద్ధిని ఇచ్చినట్టు.
స ముహూర్తమివ ధ్యాత్వా చిన్తావిగ్రథితేన్ద్రియః। ఉదతిష్ఠన్ మహాబాహుర్హనూమాన్ మారుతాత్మజః
అలా కొంతసేపు ధ్యానం చేసి, ఆందోళనల నుండి ఇంద్రియాలను విడిపించుకుని, బలమైన భుజాలున్న హనుమంతుడు, వాయుపుత్రుడు లేచాడు.
నమోఽస్తు రామాయ సలక్ష్మణాయ దేవ్యై చ తస్యై జనకాత్మజాయై। నమోఽస్తు రుద్రేన్ద్రయమానిలేభ్యో నమోఽస్తు చన్ద్రాగ్నిమరుద్గణేభ్యః
రామునికి, లక్ష్మణుడితో కలసి నమస్కారం. జనకుని కుమార్తె అయిన ఆ దేవికి నమస్కారం. రుద్రుడు, ఇంద్రుడు, యముడు, వాయువు, చంద్రుడు, అగ్ని, మరుత్ గణాలకు నమస్కారం.
స తేభ్యస్తు నమస్కృత్వా సుగ్రీవాయ చ మారుతిః। దిశః సర్వాః సమాలోక్య సోఽశోకవనికాం ప్రతి
వీరందరికీ, సుగ్రీవునికీ నమస్కరించి, మారుతిపుత్రుడు హనుమంతుడు అన్ని దిశలు చూసి అశోకవనాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకున్నాడు.
స గత్వా మనసా పూర్వమశోకవనికాం శుభామ్। ఉత్తరం చిన్తయామాస వానరో మారుతాత్మజః
ముందుగా మనసులో ఆ శుభమైన అశోకవనానికి వెళ్లి, ఆ వాయుపుత్రుడు వానరుడు తదుపరి చేయవలసినదాన్ని ఆలోచించసాగాడు.
ధ్రువం తు రక్షోబహులా భవిష్యతి వనాకులా। అశోకవనికా పుణ్యా సర్వసంస్కారసంస్కృతా
ఈ పవిత్రమైన అశోకవనంలో ఎన్నో రాక్షసులు ఉంటారు, చెట్లతో నిండిపోయి ఉంటుంది.
రక్షిణశ్చాత్ర విహితా నూనం రక్షన్తి పాదపాన్। భగవానపి విశ్వాత్మా నాతిక్షోభం ప్రవాయతి
ఇక్కడ చెట్లను కాపాడటానికి కాపలాదారులను పెట్టారు. జగత్తుకు ఆత్మ అయిన భగవంతుడు కూడా గాలిని ఎక్కువగా ఊదనివ్వడు.