రాక్షస్యో వివిధాకారా విరూపా వికృతాస్తథా। దృష్టా హనుమతా తత్ర న తు సా జనకాత్మజా
అక్కడ హనుమంతుడు ఎన్నో రూపాలున్న, భయంకరమైన, వికృతమైన రాక్షసస్త్రీలను చూశాడు, కానీ జనకుని కుమార్తెను మాత్రం చూడలేకపోయాడు.
రూపేణాప్రతిమా లోకే పరా విద్యాధరస్త్రియః। దృష్టా హనుమతా తత్ర న తు రాఘవనన్దినీ
ఈ లోకంలో ఎవరికీ సమానంగా లేని అందమైన స్త్రీలను, దేవకన్యలకు మించినవారిని కూడా హనుమంతుడు చూశాడు, కానీ రాముని ప్రియమైనవారిని మాత్రం చూడలేకపోయాడు.
నాగకన్యా వరారోహాః పూర్ణచన్ద్రనిభాననాః। దృష్టా హనుమతా తత్ర న తు సా జనకాత్మజా
నాగకన్యలు, అందమైన నడుములు, పూర్ణచంద్రునిలాంటి ముఖాలు ఉన్నవారిని హనుమంతుడు చూశాడు, కానీ జనకుని కుమార్తెను మాత్రం చూడలేదు.
ప్రమథ్య రాక్షసేన్ద్రేణ నాగకన్యా బలాద్ధృతాః। దృష్టా హనుమతా తత్ర న సా జనకనన్దినీ
రాక్షసాధిపతి బలవంతంగా పట్టుకున్న నాగకన్యలను హనుమంతుడు చూశాడు, కానీ జనకుని ప్రియ కుమార్తెను మాత్రం చూడలేకపోయాడు.
సోఽపశ్యంస్తాం మహాబాహుః పశ్యంశ్చాన్యా వరస్త్రియః। విషసాద మహాబాహుర్హనూమాన్ మారుతాత్మజః
ఆ మహాబాహువు హనుమంతుడు, వాయుపుత్రుడు, అక్కడ ఉన్న గొప్ప స్త్రీలను చూశాడు, కానీ ఆమెను చూడలేక, మనసు దిగులుతో నిండిపోయింది.
ఉద్యోగం వానరేన్ద్రాణాం ప్లవనం సాగరస్య చ। వ్యర్థం వీక్ష్యానిలసుతశ్చిన్తాం పునరుపాగతః
వానరాధిపతుల ప్రయత్నం, సముద్రాన్ని దాటి రావడం—all వృథా అయిందని చూసి, వాయుపుత్రుడు మళ్లీ ఆలోచనలో పడిపోయాడు.
అవతీర్య విమానాచ్చ హనూమాన్ మారుతాత్మజః। చిన్తాముపజగామాథ శోకోపహతచేతనః
విమానంనుంచి దిగిన హనుమంతుడు, వాయుపుత్రుడు, శోకంతో మనసు మందిపోయి, లోతైన ఆలోచనలో మునిగిపోయాడు.
thumb|త్రయోదశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే సున్దరకాణ్డే త్రయోదశః సర్గః ॥౫-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో, సుందరకాండలో, పదమూడవ సర్గ చదువబడుతోంది.
విమానాత్ తు స సంక్రమ్య ప్రాకారం హరియూథపః। హనూమాన్ వేగవానాసీద్ యథా విద్యుద్ ఘనాన్తరే
వేగవంతుడైన వానరసేనాధిపతి హనుమంతుడు, విమానంనుంచి ప్రాకారంపైకి ఎగిరాడు, మేఘాల్లో మెరుపులా కదిలాడు.
సమ్పరిక్రమ్య హనుమాన్ రావణస్య నివేశనాన్। అదృష్ట్వా జానకీం సీతామబ్రవీద్ వచనం కపిః
హనుమంతుడు రావణుని నివాసాలన్నింటినీ తిరిగి, సీతను కనుగొనలేక, ఇలా అన్నాడు:
భూయిష్ఠం లోలితా లంకా రామస్య చరతా ప్రియమ్। న హి పశ్యామి వైదేహీం సీతాం సర్వాంగశోభనామ్
రాముని ప్రియమైనవారిని వెతుకుతూ, లంకను పూర్తిగా వెతికాను. అయినా, అందమైన అవయవాలున్న వైదేహిని, సీతను కనుగొనలేకపోయాను.
పల్వలాని తటాకాని సరాంసి సరితస్తథా। నద్యోఽనూపవనాన్తాశ్చ దుర్గాశ్చ ధరణీధరాః
చెరువులు, కొలను, సరస్సులు, నదులు, ప్రవాహాలు, మడులు, అడవి ప్రాంతాలు, కొండగుట్టలు అన్నీ వెతికాను.
లోలితా వసుధా సర్వా న చ పశ్యామి జానకీమ్। ఇహ సమ్పాతినా సీతా రావణస్య నివేశనే। ఆఖ్యాతా గృధ్రరాజేన న చ సా దృశ్యతే న కిమ్
ఈ భూమంతా వెతికాను, అయినా జనకిని కనుగొనలేకపోయాను. ఇక్కడే సీత రావణుని ఇంట్లో ఉందని సంపాతి పక్షిరాజు చెప్పాడు, కానీ ఆమె కనబడడం లేదు—ఏమైందో ఏమో!
కిం ను సీతాథ వైదేహీ మైథిలీ జనకాత్మజా। ఉపతిష్ఠేత వివశా రావణేన హృతా బలాత్
జనకుని కుమార్తె అయిన సీత, వైదేహి, మైతిలి, రావణుడు బలవంతంగా అపహరించినందువల్ల, దుఃఖంతో ప్రాణాలు విడిచిందేమో?
క్షిప్రముత్పతతో మన్యే సీతామాదాయ రక్షసః। బిభ్యతో రామబాణానామన్తరా పతితా భవేత్
ఆ రాక్షసుడు భయంతో, రాముని బాణాలకి భయపడి, సీతను త్వరగా ఎత్తుకెళ్తున్నప్పుడు, ఆమె మధ్యలో నేలపై పడిపోయి ఉండవచ్చు అనిపిస్తోంది.
అథవా హ్రియమాణాయాః పథి సిద్ధనిషేవితే। మన్యే పతితమార్యాయా హృదయం ప్రేక్ష్య సాగరమ్
లేదా, ఆ మార్గంలో, సిద్ధులు సంచరించే దారిలో, రాక్షసుడు ఆమెను తీసుకెళ్తున్నప్పుడు, ఆ మహానుభావురాలు సముద్రాన్ని చూసి, భయంతో హృదయం నిలిచిపోయి, పడిపోయి ఉండవచ్చు అనిపిస్తోంది.
రావణస్యోరువేగేన భుజాభ్యాం పీడితేన చ। తయా మన్యే విశాలాక్ష్యా త్యక్తం జీవితమార్యయా
రావణుడు తన బలంతో, తన చేతులతో ఆమెను బలంగా పీడించగా, ఆ విశాలమైన కళ్లతో ఉన్న ఆ మహానుభావురాలు, ప్రాణం విడిచిపోయి ఉండవచ్చు అనిపిస్తోంది.
ఉపర్యుపరి సా నూనం సాగరం క్రమతస్తదా। విచేష్టమానా పతితా సముద్రే జనకాత్మజా
ఆమెను సముద్రం మీదుగా తీసుకెళ్తున్నప్పుడు, జనకుని కుమార్తె, బాగా తడబడి, సముద్రంలో పడిపోయి ఉండవచ్చు.
ఆహో క్షుద్రేణ చానేన రక్షన్తీ శీలమాత్మనః। అబన్ధుర్భక్షితా సీతా రావణేన తపస్వినీ
లేదా, ఈ నీచుడు అయిన రావణుడు, తనను రక్షించేవాడు ఎవ్వరూ లేని సీతను, తన నీతి కాపాడుకుంటూ ఉండగా, తినేసి ఉండవచ్చు.
అథవా రాక్షసేన్ద్రస్య పత్నీభిరసితేక్షణా। అదుష్టా దుష్టభావాభిర్భక్షితా సా భవిష్యతి
లేదా, రాక్షసుల అధిపతి రావణుని భార్యలు, తమలోని చెడు మనసుతో, ఏమీ తప్పు లేని ఆ సీతను తినేసి ఉండవచ్చు.
హా రామ లక్ష్మణేత్యేవం హాయోధ్యే చేతి మైథిలీ। విలప్య బహు వైదేహీ న్యస్తదేహా భవిష్యతి
'హా రామా! హా లక్ష్మణా! హా అయోధ్యా!' అని మితిలా కుమార్తె వైదేహి ఎన్నో విధాలుగా విలపించి, తన ప్రాణాన్ని విడిచిపోయి ఉండవచ్చు.
అథవా నిహితా మన్యే రావణస్య నివేశనే। భృశం లాలప్యతే బాలా పఞ్జరస్థేవ సారికా
లేదా, రావణుని ఇంట్లో ఎక్కడో దాచిపెట్టి, ఆ చిన్న పక్షి పంజరంలో ఉన్నట్టు, ఆ బాలిక బాగా ఏడుస్తూ ఉండవచ్చు.
జనకస్య కులే జాతా రామపత్నీ సుమధ్యమా। కథముత్పలపత్రాక్షీ రావణస్య వశం వ్రజేత్
జనకుని వంశంలో పుట్టిన, రాముని భార్య అయిన సీత, కమలదళపు కన్నులతో, సన్నని నడుముతో ఉండి, రావణుని వశానికి ఎలా వచ్చిందో ఆశ్చర్యంగా ఉంది.
వినష్టా వా ప్రణష్టా వా మృతా వా జనకాత్మజా। రామస్య ప్రియభార్యస్య న నివేదయితుం క్షమమ్
జనకుని కుమార్తె, రామునికి ప్రియమైన భార్య, పోయిందా, కనపడడం లేదా, మరణించిందా, ఏదైనా అయినా, ఈ వార్తను చెప్పడం తగదని అనిపిస్తోంది.
నివేద్యమానే దోషః స్యాద్ దోషః స్యాదనివేదనే। కథం ను ఖలు కర్తవ్యం విషమం ప్రతిభాతి మే
చెప్పినా తప్పే, చెప్పకపోయినా తప్పే. ఏం చేయాలి? ఈ విషయంలో నాకు సందేహంగా ఉంది.
అస్మిన్ నేవంగతే కార్యే ప్రాప్తకాలం క్షమం చ కిమ్। భవేదితి మతిం భూయో హనుమాన్ ప్రవిచారయన్
ఇలా పరిస్థితి ఉండగా, ఇప్పుడు ఏది సమయానికి తగినది, ఏది చేయాలి అని హనుమంతుడు మళ్లీ మళ్లీ ఆలోచించాడు.
యది సీతామదృష్ట్వాహం వానరేన్ద్రపురీమితః। గమిష్యామి తతః కో మే పురుషార్థో భవిష్యతి
ఇక్కడ నుంచి సీతను చూడకుండా, వానరుల రాజధానికి వెళితే, నా ప్రయోజనం ఏముంటుంది?
మమేదం లఙ్ఘనం వ్యర్థం సాగరస్య భవిష్యతి। ప్రవేశశ్చైవ లంకాయాం రాక్షసానాం చ దర్శనమ్
నేను సముద్రాన్ని దాటి రావడం, లంకలోకి ప్రవేశించడం, రాక్షసులను చూడడం అన్నీ వృథా అయిపోతాయి.
కిం వా వక్ష్యతి సుగ్రీవో హరయో వాపి సంగతాః। కిష్కిన్ధామనుసమ్ప్రాప్తం తౌ వా దశరథాత్మజౌ
నేను కిష్కిందకు తిరిగి వెళ్ళినప్పుడు, సుగ్రీవుడు, వానరులు, దశరథుని ఇద్దరు కుమారులు ఏమంటారు?
గత్వా తు యది కాకుత్స్థం వక్ష్యామి పరుషం వచః। న దృష్టేతి మయా సీతా తతస్త్యక్ష్యతి జీవితమ్
నేను వెళ్లి, 'నేను సీతను చూడలేదు' అని కఠినంగా చెప్పితే, కకుత్స్థుడు రాముడు ప్రాణం విడిచిపెడతాడు.