తామపశ్యన్ కపిస్తత్ర పశ్యంశ్చాన్యా వరస్త్రియః। అపక్రమ్య తదా వీరః ప్రస్థాతుముపచక్రమే
అక్కడ ఆ కోతి జానకిని కనిపెట్టలేదు. ఇతర సత్కన్యలను చూసినా, ఆ వీరుడు అక్కడి నుండి వెనక్కు తగ్గి వెళ్లిపోవడానికి సిద్ధమయ్యాడు.
స భూయః సర్వతః శ్రీమాన్ మారుతిర్యత్నమాశ్రితః। ఆపానభూమిముత్సృజ్య తాం విచేతుం ప్రచక్రమే
అప్పుడు మహావాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు అన్ని విధాలా ప్రయత్నిస్తూ, ఆ మద్యం మందిరాన్ని వదిలి, ఇంకెక్కడైనా వెతకాలని ప్రారంభించాడు.
thumb|ద్వాదశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే సున్దరకాణ్డే ద్వాదశః సర్గః ॥౫-
ఇప్పుడు ద్వాదశ సర్గము వినండి.
స తస్య మధ్యే భవనస్య సంస్థితో లతాగృహాంశ్చిత్రగృహాన్ నిశాగృహాన్। జగామ సీతాం ప్రతిదర్శనోత్సుకో న చైవ తాం పశ్యతి చారుదర్శనామ్
ఆ భవనమధ్యంలో నిలబడి, లతా గృహాలు, రంగురంగుల గదులు, రాత్రి విశ్రాంతి గదులు అన్నింటినీ హనుమంతుడు జాగ్రత్తగా చూశాడు. సీతను చూడాలని ఎంతో ఆశతో వెతికినా, అందమైన రూపముగల ఆమెను కనుగొనలేకపోయాడు.
స చిన్తయామాస తతో మహాకపిః ప్రియామపశ్యన్ రఘునన్దనస్య తామ్। ధ్రువం న సీతా ధ్రియతే యథా న మే విచిన్వతో దర్శనమేతి మైథిలీ
రఘునందనుని ప్రియమైన సీతను కనుగొనలేక, ఆ మహాకపిని తనలో తానే ఇలా ఆలోచించాడు: "నిజంగా సీత ఇక్కడ లేనే లేదు. నేను ఎంత వెతికినా మైతిలి కనబడటం లేదు."
సా రాక్షసానాం ప్రవరేణ జానకీ స్వశీలసంరక్షణతత్పరా సతీ। అనేన నూనం ప్రతి దుష్టకర్మణా హతా భవేదార్యపథే పరే స్థితా
స్వశీలాన్ని కాపాడుకోవడంలో నిశ్చయంగా ఉన్న జానకి, రాక్షసులలో అగ్రగణ్యుడైన ఈ దుష్టునిచేత హతమై ఉండవచ్చు. ఆమె సద్గతిలో నిలబడింది కాబట్టి, అతడు ఆమెను హానిచేసి ఉండవచ్చు.
విరూపరూపా వికృతా వివర్చసో మహాననా దీర్ఘవిరూపదర్శనాః। సమీక్ష్య తా రాక్షసరాజయోషితో భయాద్ వినష్టా జనకేశ్వరాత్మజా
రాక్షసరాజు భార్యలు—all అగ్లీగా, భయంకరంగా, విచిత్రమైన రూపాలతో, పెద్ద ముఖాలతో ఉన్నవారిని చూసి, జనకుని కుమార్తె భయంతో నశించి ఉండవచ్చు.
సీతామదృష్ట్వా హ్యనవాప్య పౌరుషం విహృత్య కాలం సహ వానరైశ్చిరమ్। న మేఽస్తి సుగ్రీవసమీపగా గతిః సుతీక్ష్ణదణ్డో బలవాంశ్చ వానరః
సీతను కనుగొనక, నా పని పూర్తికాక, వానరులతో కలిసి కాలం వృథా చేసాను. ఇప్పుడు నాకు సుగ్రీవుని దగ్గరకు తిరిగి వెళ్లే మార్గమే లేదు. వానరాధిపతి చాలా కఠినుడు, బలవంతుడు.
దృష్టమన్తఃపురం సర్వం దృష్టా రావణయోషితః। న సీతా దృశ్యతే సాధ్వీ వృథా జాతో మమ శ్రమః
రావణుని అంతఃపురాన్ని మొత్తం చూశాను. అతని భార్యల్ని కూడా చూశాను. కానీ సతీమణి అయిన సీత మాత్రం కనబడలేదు. నా శ్రమ వృథా అయింది.
కిం ను మాం వానరాః సర్వే గతం వక్ష్యన్తి సంగతాః। గత్వా తత్ర త్వయా వీర కిం కృతం తద్ వదస్వ నః
నేను తిరిగి వెళ్లినప్పుడు, అక్కడ సమకూరిన వానరులు నన్ను చూసి ఏమంటారు? 'వీరా! అక్కడికి వెళ్లి నువ్వేమి చేసావో చెప్పు' అని అడుగుతారు.
అదృష్ట్వా కిం ప్రవక్ష్యామి తామహం జనకాత్మజామ్। ధ్రువం ప్రాయముపాసిష్యే కాలస్య వ్యతివర్తనే
జనకుని కుమార్తెను చూడకుండా, నేను వారికి ఏమి చెప్పగలను? కాలం గడుస్తూ ఉండగా, నేను ఖచ్చితంగా ఉపవాసదీక్ష చేపడతాను.
కిం వా వక్ష్యతి వృద్ధశ్చ జామ్బవానంగదశ్చ సః। గతం పారం సముద్రస్య వానరాశ్చ సమాగతాః
సముద్రాన్ని దాటి తిరిగి వచ్చినప్పుడు, వృద్ధుడు జాంబవంతుడు, అంగదుడు, ఇతర వానరులు ఏమంటారు?
అనిర్వేదః శ్రియో మూలమనిర్వేదః పరం సుఖమ్। భూయస్తత్ర విచేష్యామి న యత్ర విచయః కృతః
ధైర్యమే ఐశ్వర్యానికి మూలం; ధైర్యమే పరమానందం. ఇంకా వెతకని చోట్ల నేను మళ్లీ వెతుకుతాను.
అనిర్వేదో హి సతతం సర్వార్థేషు ప్రవర్తకః। కరోతి సఫలం జన్తోః కర్మ యచ్చ కరోతి సః
ఎప్పుడూ ధైర్యంగా ఉండటం అన్ని పనుల్లో విజయానికి కారణం. మనిషి చేసే పని ఫలించాలంటే ధైర్యమే అవసరం.
ఆపానశాలా విచితాస్తథా పుష్పగృహాణి చ। చిత్రశాలాశ్చ విచితా భూయః క్రీడాగృహాణి చ
అతడు అద్భుతమైన మద్యం మందిరాలు, పుష్పగృహాలు, అలంకృతమైన గదులు, మధురమైన క్రీడాగృహాలు అన్నింటినీ చూశాడు.
నిష్కుటాన్తరరథ్యాశ్చ విమానాని చ సర్వశః। ఇతి సంచిన్త్య భూయోఽపి విచేతుముపచక్రమే
అతడు అంతఃపురాలు, చిన్న వీధులు, అన్ని భవనాలను చూశాడు. ఇలా ఆలోచిస్తూ, మళ్లీ వెతకడం ప్రారంభించాడు.
భూమీగృహాంశ్చైత్యగృహాన్ గృహాతిగృహకానపి। ఉత్పతన్ నిపతంశ్చాపి తిష్ఠన్ గచ్ఛన్ పునః క్వచిత్
ఆ వానరుడు నేలమీద ఉన్న ఇళ్లను, గుడిసెలను, దేవాలయాల్ని, బయట గదులనూ ఎక్కడో ఎగిరిపోతూ, ఎక్కడో దిగిపోతూ, నిలబడి, తిరుగుతూ, కొన్నిచోట్ల ఆగిపోతూ పరిశీలించాడు.
అపవృణ్వంశ్చ ద్వారాణి కపాటాన్యవఘట్టయన్। ప్రవిశన్ నిష్పతంశ్చాపి ప్రపతన్నుత్పతన్నివ
అతడు తలుపులు తెరిచాడు, పలకలు తొలగించాడు, లోపలికి ప్రవేశించి, బయటికి వచ్చాడు, కొన్నిసార్లు జారి పడుతూ, మరికొన్ని సార్లు ఎగిరిపోతూ కనిపించాడు.
సర్వమప్యవకాశం స విచచార మహాకపిః। చతురంగులమాత్రోఽపి నావకాశః స విద్యతే। రావణాన్తఃపురే తస్మిన్ యం కపిర్న జగామ సః
ఆ మహావానరుడు రావణుని అంతఃపురంలో నాలుగు వేళ్ల వెడల్పు స్థలం కూడా మిగలకుండా అన్నీ చోట్లను వెతికాడు, అతడు వెళ్ళని ప్రదేశం ఒక్కటైనా మిగలలేదు.
ప్రాకారాన్తరవీథ్యశ్చ వేదికాశ్చైత్యసంశ్రయాః। శ్వభ్రాశ్చ పుష్కరిణ్యశ్చ సర్వం తేనావలోకితమ్
ప్రాకారాల మధ్య వీధులు, మంటపాలు, దేవాలయాల దగ్గర, బావులు, పద్మసరోవరాలు—అన్నీ హనుమంతుడు చూశాడు.
రాక్షస్యో వివిధాకారా విరూపా వికృతాస్తథా। దృష్టా హనుమతా తత్ర న తు సా జనకాత్మజా
అక్కడ హనుమంతుడు ఎన్నో రూపాలున్న, భయంకరమైన, వికృతమైన రాక్షసస్త్రీలను చూశాడు, కానీ జనకుని కుమార్తెను మాత్రం చూడలేకపోయాడు.
రూపేణాప్రతిమా లోకే పరా విద్యాధరస్త్రియః। దృష్టా హనుమతా తత్ర న తు రాఘవనన్దినీ
ఈ లోకంలో ఎవరికీ సమానంగా లేని అందమైన స్త్రీలను, దేవకన్యలకు మించినవారిని కూడా హనుమంతుడు చూశాడు, కానీ రాముని ప్రియమైనవారిని మాత్రం చూడలేకపోయాడు.
నాగకన్యా వరారోహాః పూర్ణచన్ద్రనిభాననాః। దృష్టా హనుమతా తత్ర న తు సా జనకాత్మజా
నాగకన్యలు, అందమైన నడుములు, పూర్ణచంద్రునిలాంటి ముఖాలు ఉన్నవారిని హనుమంతుడు చూశాడు, కానీ జనకుని కుమార్తెను మాత్రం చూడలేదు.
ప్రమథ్య రాక్షసేన్ద్రేణ నాగకన్యా బలాద్ధృతాః। దృష్టా హనుమతా తత్ర న సా జనకనన్దినీ
రాక్షసాధిపతి బలవంతంగా పట్టుకున్న నాగకన్యలను హనుమంతుడు చూశాడు, కానీ జనకుని ప్రియ కుమార్తెను మాత్రం చూడలేకపోయాడు.
సోఽపశ్యంస్తాం మహాబాహుః పశ్యంశ్చాన్యా వరస్త్రియః। విషసాద మహాబాహుర్హనూమాన్ మారుతాత్మజః
ఆ మహాబాహువు హనుమంతుడు, వాయుపుత్రుడు, అక్కడ ఉన్న గొప్ప స్త్రీలను చూశాడు, కానీ ఆమెను చూడలేక, మనసు దిగులుతో నిండిపోయింది.
ఉద్యోగం వానరేన్ద్రాణాం ప్లవనం సాగరస్య చ। వ్యర్థం వీక్ష్యానిలసుతశ్చిన్తాం పునరుపాగతః
వానరాధిపతుల ప్రయత్నం, సముద్రాన్ని దాటి రావడం—all వృథా అయిందని చూసి, వాయుపుత్రుడు మళ్లీ ఆలోచనలో పడిపోయాడు.
అవతీర్య విమానాచ్చ హనూమాన్ మారుతాత్మజః। చిన్తాముపజగామాథ శోకోపహతచేతనః
విమానంనుంచి దిగిన హనుమంతుడు, వాయుపుత్రుడు, శోకంతో మనసు మందిపోయి, లోతైన ఆలోచనలో మునిగిపోయాడు.
thumb|త్రయోదశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే సున్దరకాణ్డే త్రయోదశః సర్గః ॥౫-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో, సుందరకాండలో, పదమూడవ సర్గ చదువబడుతోంది.
విమానాత్ తు స సంక్రమ్య ప్రాకారం హరియూథపః। హనూమాన్ వేగవానాసీద్ యథా విద్యుద్ ఘనాన్తరే
వేగవంతుడైన వానరసేనాధిపతి హనుమంతుడు, విమానంనుంచి ప్రాకారంపైకి ఎగిరాడు, మేఘాల్లో మెరుపులా కదిలాడు.
సమ్పరిక్రమ్య హనుమాన్ రావణస్య నివేశనాన్। అదృష్ట్వా జానకీం సీతామబ్రవీద్ వచనం కపిః
హనుమంతుడు రావణుని నివాసాలన్నింటినీ తిరిగి, సీతను కనుగొనలేక, ఇలా అన్నాడు: