మత్తప్రమత్తాని సమాకులాని రథాశ్వభద్రాసనసంకులాని। వీరశ్రియా చాపి సమాకులాని దదర్శ ధీమాన్ స కపిః కులాని
ఆ ధీమంతుడు వానరుడు, మత్తులో ఉన్న, గందరగోళంగా ఉన్న, రథాలు, గుర్రాలు, అద్భుతమైన ఆసనాలతో నిండిన, వీరుల కీర్తితో పరిపూర్ణమైన వంశాలను చూశాడు.
పరస్పరం చాధికమాక్షిపన్తి భుజాంశ్చ పీనానధివిక్షిపన్తి। మత్తప్రలాపానధివిక్షిపన్తి మత్తాని చాన్యోన్యమధిక్షిపన్తి
వారు పరస్పరం ఎక్కువగా దూషించుకుంటూ, బలమైన భుజాలను ఊపుతూ, మత్తులో అస్పష్టంగా మాట్లాడుతూ, మత్తులో ఒకరినొకరు అవమానించుకుంటున్నారు.
రక్షాంసి వక్షాంసి చ విక్షిపన్తి గాత్రాణి కాన్తాసు చ విక్షిపన్తి। రూపాణి చిత్రాణి చ విక్షిపన్తి దృఢాని చాపాని చ విక్షిపన్తి
రాక్షసులు తమ ఛాతీలను ఊపుతూ, ప్రియమైనవారి మీద దేహాన్ని విసిరిపెడుతూ, వింతవింత రూపాలను ప్రదర్శిస్తూ, బలమైన విల్లులను ఊపుతున్నారు.
దదర్శ కాన్తాశ్చ సమాలభన్త్య- స్తథాపరాస్తత్ర పునః స్వపన్త్యః। సురూపవక్త్రాశ్చ తథా హసన్త్యః క్రుద్ధాః పరాశ్చాపి వినిఃశ్వసన్త్యః
అతడు అక్కడ ప్రియమైన స్త్రీలు ఆలింగనం చేసుకుంటుండగా, మరికొంత మంది నిద్రపోతుండగా, అందమైన ముఖాలు కలిగినవారు నవ్వుతుండగా, కోపంతో ఉన్నవారు ఊపిరి పీల్చుతూ కనిపించారు.
మహాగజైశ్చాపి తథా నదద్భిః సుపూజితైశ్చాపి తథా సుసద్భిః। రరాజ వీరైశ్చ వినిఃశ్వసద్భి- ర్హ్రదా భుజంగైరివ నిఃశ్వసద్భిః
బలమైన ఏనుగులు గర్జిస్తూ, గౌరవంతో ఉన్నవారు సుఖాసీనంగా ఉండగా, వీరులు ఊపిరి తీసుకుంటూ, ఆ నగరం పాములతో నిండిన సరస్సుల్లా ప్రకాశించింది.
బుద్ధిప్రధానాన్ రుచిరాభిధానాన్ సంశ్రద్దధానాఞ్జగతః ప్రధానాన్। నానావిధానాన్ రుచిరాభిధానాన్ దదర్శ తస్యాం పురి యాతుధానాన్
ఆ నగరంలో బుద్ధి కలిగినవారు, మంచి పేర్లు కలిగినవారు, విధులకు నిబద్ధత కలిగినవారు, జగత్తుకు నాయకులైన వివిధ రకాల రాక్షసులను అతడు చూశాడు.
ననన్ద దృష్ట్వా స చ తాన్ సురూపాన్ నానాగుణానాత్మగుణానురూపాన్। విద్యోతమానాన్ స చ తాన్ సురూపాన్ దదర్శ కాంశ్చిచ్చ పునర్విరూపాన్
అందమైనవారిని, వారి స్వభావానికి తగిన ఎన్నో మంచి లక్షణాలతో మెరిసిపోతూ ఉన్న వారిని చూసి అతడు ఆనందించాడు. అలాగే, అక్కడ కొన్ని వికలాంగులనూ చూశాడు.
తతో వరార్హాః సువిశుద్ధభావా- స్తేషాం స్త్రియస్తత్ర మహానుభావాః। ప్రియేషు పానేషు చ సక్తభావా దదర్శ తారా ఇవ సుస్వభావాః
అతడు అక్కడ ఉన్న గొప్ప గౌరవానికి పాత్రమైన, నిర్మలమైన హృదయంతో, మహత్తరమైన స్వభావం కలిగిన, తమ ప్రియమైనవారిని, మద్యం సేవించడాన్ని ఇష్టపడే, స్వభావంలో తారలవలె మెరిసే స్త్రీలను చూశాడు.
స్త్రియో జ్వలన్తీస్త్రపయోపగూఢా నిశీథకాలే రమణోపగూఢాః। దదర్శ కాశ్చిత్ ప్రమదోపగూఢా యథా విహంగా విహగోపగూఢాః
కొన్ని స్త్రీలు అర్థరాత్రి తమ ప్రియుల చెంత ఆలింగనం పొందుతూ ప్రకాశిస్తూ కనిపించాయి. మరికొన్ని స్నేహితుల చేత ఆలింగనం పొందుతూ, పక్షులు ఇతర పక్షులను ఆలింగనం చేసుకున్నట్టు కనిపించాయి.
అన్యాః పునర్హర్మ్యతలోపవిష్టా- స్తత్ర ప్రియాఙ్కేషు సుఖోపవిష్టాః। భర్తుః పరా ధర్మపరా నివిష్టా దదర్శ ధీమాన్ మదనోపవిష్టాః
ఇంకా, కొంతమంది స్త్రీలు భవనాల పైభాగంలో, ప్రియుల మడిలో సుఖంగా కూర్చుని, భర్తకు అంకితమై, ధర్మాన్ని పాటిస్తూ, మరికొందరు కామంతో కూర్చున్న వారిని ఆ బుద్ధిమంతుడు చూశాడు.
అప్రావృతాః కాఞ్చనరాజివర్ణాః కాశ్చిత్పరార్ఘ్యాస్తపనీయవర్ణాః। పునశ్చ కాశ్చిచ్ఛశలక్ష్మవర్ణాః కాన్తప్రహీణా రుచిరాఙ్గవర్ణాః
కొన్ని స్త్రీలు దుస్తులు లేకుండా, బంగారు కమలాల వర్ణంతో మెరిసిపోతూ, మరికొన్ని అత్యంత విలువైన స్వర్ణవర్ణంతో, ఇంకొన్ని చంద్రకాంతి వర్ణంతో, తమ ప్రియుల నుంచి వేరుపడి అందం తగ్గిపోయినా, శరీర సౌందర్యంతో కనిపించాయి.
తతః ప్రియాన్ ప్రాప్య మనోఽభిరామాన్ సుప్రీతియుక్తాః సుమనోఽభిరామాః। గృహేషు హృష్టాః పరమాభిరామా హరిప్రవీరః స దదర్శ రామాః
తమ ప్రియమైనవారిని పొందిన, హృదయానికి ఆనందాన్ని ఇచ్చే, పరమ సంతోషంతో, ఇళ్లలో ఉల్లాసంగా, అతి ఆకర్షణీయంగా ఉన్న ఆ స్త్రీలను ఆ వీర వానరం చూశాడు.
చన్ద్రప్రకాశాశ్చ హి వక్త్రమాలా వక్రాః సుపక్ష్మాశ్చ సునేత్రమాలాః। విభూషణానాం చ దదర్శ మాలాః శతహ్రదానామివ చారుమాలాః
చంద్రకాంతి వంటి ముఖములు, వంకరైన అందమైన కంటిపొడులు, సుందరమైన కళ్ళతో, అలంకారాల హారాలతో, వంద పద్మసరోవరాల హారాల వలె ఆకర్షణీయంగా ఉన్నవారిని చూశాడు.
న త్వేవ సీతాం పరమాభిజాతాం పథి స్థితే రాజకులే ప్రజాతామ్। లతాం ప్రఫుల్లామివ సాధుజాతాం దదర్శ తన్వీం మనసాభిజాతామ్
అయితే, రాజవంశంలో జన్మించిన, మార్గంలో నిలబడి, మంచి వంశానికి చెందిన, పుష్పించిన వల్లి వంటి, మనసు కూడా ఉన్నతమైన సీతను మాత్రం అతడు చూడలేకపోయాడు.
సనాతనే వర్త్మని సంనివిష్టాం రామేక్షణీం తాం మదనాభివిష్టామ్। భర్తుర్మనః శ్రీమదనుప్రవిష్టాం స్త్రీభ్యః పరాభ్యశ్చ సదా విశిష్టామ్
పురాతన ధర్మమార్గంలో నిలబడిన, మృగనయనమైన, మనసు మక్కువతో నిండిన, భర్త మనస్సులో మహిమగా నిలిచిన, ఇతర స్త్రీలకన్నా ఎప్పుడూ ప్రత్యేకమైన ఆమెను చూశాడు.
ఉష్ణార్దితాం సానుసృతాస్రకణ్ఠీం పురా వరార్హోత్తమనిష్కకణ్ఠీమ్। సుజాతపక్ష్మామభిరక్తకణ్ఠీం వనే ప్రనృత్తామివ నీలకణ్ఠీమ్
వేడితో బాధపడుతూ, కన్నీరు గొంతును తడిపిన, ముందు అత్యంత విలువైన హారాలు ధరించిన, సుందరమైన కంటిపొడులు, లోతైన రంగుతో మెరిసే గొంతుతో, అడవిలో నాట్యం చేసే నీలకంఠ పక్షిలా కనిపించింది.
అవ్యక్తరేఖామివ చన్ద్రలేఖాం పాంసుప్రదిగ్ధామివ హేమరేఖామ్। క్షతప్రరూఢామివ వర్ణరేఖాం వాయుప్రభుగ్నామివ మేఘరేఖామ్
అస్పష్టంగా కనిపించే చంద్రరేఖలా, మట్టితో కప్పబడిన బంగారు రేఖలా, గాయమై మచ్చగా మిగిలిన రంగు రేఖలా, గాలికి వంగిపోయిన మేఘరేఖలా ఆమె కనిపించింది.
సీతామపశ్యన్మనుజేశ్వరస్య రామస్య పత్నీం వదతాం వరస్య। బభూవ దుఃఖోపహతశ్చిరస్య ప్లవంగమో మన్ద ఇవాచిరస్య
మనుషులలో శ్రేష్ఠుడైన రాముని భార్య అయిన సీతను చూడక, ఆ వానరం చాలా కాలం తర్వాత మళ్లీ దుఃఖంతో నిండిపోయాడు, కొంతకాలం విశ్రాంతి తర్వాత మళ్లీ మాంద్యంగా మారినవాడిలా.
thumb|షష్ఠః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే సున్దరకాణ్డే షష్ఠః సర్గః ॥౫-
ఇప్పుడు ఆరవ సర్గను వినండి.
స నికామం విమానేషు విచరన్ కామరూపధృక్। విచచార కపిర్లఙ్కాం లాఘవేన సమన్వితః
తనకు కావలసిన రూపం ధరించి, ఆ వానరం విమానాలలో స్వేచ్ఛగా సంచరిస్తూ, లంకను ఎంతో చురుకుగా పరిశీలించాడు.
ఆససాద చ లక్ష్మీవాన్ రాక్షసేన్ద్రనివేశనమ్। ప్రాకారేణార్కవర్ణేన భాస్వరేణాభిసంవృతమ్
శ్రీమంతుడైన అతడు, సూర్యుడి వర్ణంతో మెరిసే ప్రాకారంతో చుట్టుముట్టబడిన రాక్షసాధిపతి నివాసాన్ని చేరుకున్నాడు.
రక్షితం రాక్షసైర్భీమైః సింహైరివ మహద్ వనమ్। సమీక్షమాణో భవనం చకాశే కపికుఞ్జరః
భయంకరమైన రాక్షసులు కాపలాగా ఉండే, సింహాలు అడవిని కాపాడినట్లు, ఆ వానరుడు ఆ భవనాన్ని పరిశీలిస్తూ మెరిసిపోతూ కనిపించాడు.
రూప్యకోపహితైశ్చిత్రైస్తోరణైర్హేమభూషణైః। విచిత్రాభిశ్చ కక్ష్యాభిర్ద్వారైశ్చ రుచిరైర్వృతమ్
వివిధ వెండి తలుపులు, బంగారు అలంకారాలతో, వింతైన ప్రాంగణాలు, అందమైన ద్వారాలతో ఆ భవనం అలంకరించబడి ఉంది.
గజాస్థితైర్మహామాత్రైః శూరైశ్చ విగతశ్రమైః। ఉపస్థితమసంహార్యైర్హయైః స్యన్దనయాయిభిః
పెద్ద ఏనుగులపై కూర్చున్న మహామాత్రులు, ధైర్యవంతులైన యోధులు, అలసట లేని వీరులు, ఎదుర్కోలేని గుర్రాలు, రథసారథులు అక్కడ సమీకృతమై ఉన్నారు.
బహురత్నసమాకీర్ణం పరార్ఘ్యాసనభూషితమ్। మహారథసమావాపం మహారథమహాసనమ్
అనేక విలువైన రత్నాలతో నిండినది, అతి విలువైన ఆసనాలతో అలంకరించబడినది, మహారథులు, గొప్ప సింహాసనాలతో కిక్కిరిసినది.
దృశ్యైశ్చ పరమోదారైస్తైస్తైశ్చ మృగపక్షిభిః। వివిధైర్బహుసాహస్రైః పరిపూర్ణం సమన్తతః
అద్భుతమైన దృశ్యాలతో, అనేక రకాల జంతువులు, పక్షులతో, వేలాది సంఖ్యలో చుట్టూ నిండిపోయినది.
వినీతైరన్తపాలైశ్చ రక్షోభిశ్చ సురక్షితమ్। ముఖ్యాభిశ్చ వరస్త్రీభిః పరిపూర్ణం సమన్తతః
వినయంగా ఉన్న అంతఃపాలకులు, రాక్షసులు కాపాడుతూ, ముఖ్యమైన ఉత్తమ స్త్రీలతో పూర్తిగా నిండినది.
ముదితప్రమదారత్నం రాక్షసేన్ద్రనివేశనమ్। వరాభరణసంహ్రాదైః సముద్రస్వననిఃస్వనమ్
ఆ రాక్షసేంద్రుని నివాసం ఆనందంగా ఉన్న అందమైన స్త్రీలతో ప్రకాశిస్తూ, అద్భుతమైన ఆభరణాల శబ్దంతో సముద్రంలా మారుమోగింది.
తద్ రాజగుణసమ్పన్నం ముఖ్యైశ్చ వరచన్దనైః। మహాజనసమాకీర్ణం సింహైరివ మహద్ వనమ్
ఆ రాజప్రాసాదు రాజోచిత గుణాలతో, ఉత్తమ చంద్రనంతో పరిమళించి, మహా జనులతో నిండిపోయి, సింహాలతో నిండిన అరణ్యంలా కనిపించింది.
భేరీమృదఙ్గాభిరుతం శఙ్ఖఘోషవినాదితమ్। నిత్యార్చితం పర్వసుతం పూజితం రాక్షసైః సదా
బెరులు, మృదంగాల ధ్వనులతో, శంఖనాదంతో మారుమోగుతూ, ఎప్పుడూ పండుగ రోజుల్లో పూజలు జరిపేలా, రాక్షసులు ఎల్లప్పుడూ గౌరవించే ప్రదేశంగా ఉంది.