ప్రవిశ్య శాపోపహతాం హరీశ్వర పురీం శుభాం రాక్షసముఖ్యపాలితామ్। యదృచ్ఛయా త్వం జనకాత్మజాం సతీం విమార్గ సర్వత్ర గతో యథాసుఖమ్
శాపగ్రస్తమైనా, రాక్షసులలో ప్రముఖులు కాపాడుతున్న ఆ పుణ్యనగరంలోకి ప్రవేశించి, నీవు కోరినట్లు యథేచ్ఛగా జనకునికుమారిని వెతుకు.
thumb|చతుర్థః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే సున్దరకాణ్డే చతుర్థః సర్గః ॥౫-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో, సుందరకాండలో, నాలుగవ సర్గను వినండి.
స నిర్జిత్య పురీం లంకాం శ్రేష్ఠాం తాం కామరూపిణీమ్। విక్రమేణ మహాతేజా హనూమాన్ కపిసత్తమః
తన పరాక్రమంతో, అద్భుతమైన రూపాలు ధరించగల ఆ లంకా నగరాన్ని జయించిన హనుమంతుడు, వానరులలో శ్రేష్ఠుడు, మహాతేజస్వి—
అద్వారేణ మహావీర్యః ప్రాకారమవపుప్లువే। నిశి లంకాం మహాసత్త్వో వివేశ కపికుఞ్జరః
అతడు గొప్ప ధైర్యంతో, గోడను దాటి, ద్వారం ద్వారా కాకుండా, రాత్రిపూట ఆ లంకా నగరంలోకి ప్రవేశించాడు.
ప్రవిశ్య నగరీం లంకాం కపిరాజహితంకరః। చక్రేఽథ పాదం సవ్యం చ శత్రూణాం స తు మూర్ధని
వానరరాజు హితార్థంగా లంకా నగరంలోకి ప్రవేశించిన అతడు, శత్రువుల తలపై తన ఎడమ కాలు పెట్టాడు.
తతస్తు తాం పురీం లంకాం రమ్యామభియయౌ కపిః। హసితోత్కృష్టనినదైస్తూర్యఘోషపురస్కృతైః
తర్వాత ఆ వానరుడు, హాస్యంతో కూడిన గొప్ప శబ్దాలు, వాద్యాల గోషతో కూడిన ఆ అందమైన లంకా నగరాన్ని చేరాడు.
వజ్రాఙ్కుశనికాశైశ్చ వజ్రజాలవిభూషితైః। గృహమేఘైః పురీ రమ్యా బభాసే ద్యౌరివామ్బుదైః
వజ్రపు అంకుశాల్లా మెరిసే, వజ్రజాలాలతో అలంకరించబడిన భవనాలతో ఆ లంకా నగరం ఆకాశంలో మేఘాల్లా ప్రకాశించింది.
ప్రజజ్వాల తదా లంకా రక్షోగణగృహైః శుభైః। సితాభ్రసదృశైశ్చిత్రైః పద్మస్వస్తికసంస్థితైః
ఆ సమయంలో, రాక్షస సమూహాల శుభ్రమైన, తెల్ల మేఘాల్లాంటి, పద్మం, స్వస్తిక ఆకారాలతో అలంకరించిన ఇళ్ళతో లంకా మెరిసిపోతూ కనిపించింది.
వర్ధమానగృహైశ్చాపి సర్వతః సువిభూషితైః। తాం చిత్రమాల్యాభరణాం కపిరాజహితంకరః
ప్రతి వైపునా అందంగా అలంకరించబడిన, పెరుగుతున్న గృహాలతో, వివిధ పుష్పమాలలు, ఆభరణాలతో అలంకరించబడిన ఆ నగరాన్ని వానరరాజు హితార్థిగా చూసాడు.
రాఘవార్థే చరన్ శ్రీమాన్ దదర్శ చ ననన్ద చ। భవనాద్ భవనం గచ్ఛన్ దదర్శ కపికుఞ్జరః
రాఘవుని కోసం సంచరిస్తూ, మహాత్ముడు హనుమంతుడు ఆనందంతో భవనం నుంచి భవనానికి వెళ్ళి వాటిని చూశాడు.
వివిధాకృతిరూపాణి భవనాని తతస్తతః। శుశ్రావ రుచిరం గీతం త్రిస్థానస్వరభూషితమ్
అక్కడక్కడ రకరకాల ఆకారాలతో ఉన్న భవనాలను చూశాడు. అందులో మూడు రకాల స్వరాలతో అలంకరించబడిన మధురమైన పాటలు వినిపించాయి.
స్త్రీణాం మదనవిద్ధానాం దివి చాప్సరసామివ। శుశ్రావ కాఞ్చీనినదం నూపురాణాం చ నిఃస్వనమ్
ఆ ప్రేమలో మునిగిపోయిన స్త్రీల నడుముబెల్టుల మోగుడు, పాదసరం మణుల శబ్దం, ఆకాశంలో అప్సరసల వలె, అతనికి వినిపించాయి.
సోపాననినదాంశ్చాపి భవనేషు మహాత్మనామ్। ఆస్ఫోటితనినాదాంశ్చ క్ష్వేడితాంశ్చ తతస్తతః
మహాత్ముల ఇళ్లలో అడుగుల శబ్దాలు, చేతులు కొట్టే శబ్దాలు, ఎక్కడక్కడ ఊదే శబ్దాలు కూడా అతను వినిపించుకున్నాడు.
శుశ్రావ జపతాం తత్ర మన్త్రాన్ రక్షోగృహేషు వై। స్వాధ్యాయనిరతాంశ్చైవ యాతుధానాన్ దదర్శ సః
అక్కడ రాక్షసుల ఇళ్లలో మంత్రాలు జపిస్తున్న వారి స్వరాలు వినిపించాయి. తమ స్వాధ్యాయంలో నిమగ్నమైన యాతుధానులను కూడా అతను చూశాడు.
రావణస్తవసంయుక్తాన్ గర్జతో రాక్షసానపి। రాజమార్గం సమావృత్య స్థితం రక్షోగణం మహత్
రావణుడిని స్తుతిస్తూ గర్జిస్తున్న రాక్షస సమూహాన్ని, రాజమార్గాన్ని నిండుగా నిలబడి ఉన్న గొప్ప రాక్షస గణాన్ని అతను చూశాడు.
దదర్శ మధ్యమే గుల్మే రాక్షసస్య చరాన్ బహూన్। దీక్షితాఞ్జటిలాన్ ముణ్డాన్ గోజినామ్బరవాససః
మధ్య భాగంలో, రాక్షసుని అనేక గూఢచారులను చూశాడు. వారు దీక్ష తీసుకున్నవారు, జటలు వేసుకున్నవారు, తల ముండన చేసుకున్నవారు, ఆవు చర్మపు వస్త్రాలు ధరించినవారు.
దర్భముష్టిప్రహరణానగ్నికుణ్డాయుధాంస్తథా। కూటముద్గరపాణీంశ్చ దణ్డాయుధధరానపి
దర్భ గడ్డి ముఠా చేత పట్టుకున్నవారు, అగ్నికుండాలను ఆయుధాలుగా ఉన్నవారు, గొడ్డళ్లను, ముసలాలను, దండాలను ఆయుధాలుగా ధరించినవారిని కూడా చూశాడు.
ఏకాక్షానేకవర్ణాంశ్చ లంబోదరపయోధరాన్। కరాలాన్ భుగ్నవక్త్రాంశ్చ వికటాన్ వామనాంస్తథా
ఒక కన్ను ఉన్నవారు, అనేక రంగులవారు, పొట్ట పెద్దవారు, పెద్ద వక్షస్సు ఉన్నవారు, భయంకరమైనవారు, వంకర నోరు ఉన్నవారు, విచిత్రమైనవారు, చిన్నకాయవారు కూడా అతను చూశాడు.
ధన్వినః ఖడ్గినశ్చైవ శతఘ్నీముసలాయుధాన్। పరిఘోత్తమహస్తాంశ్చ విచిత్రకవచోజ్జ్వలాన్
బాణసాయధారులు, ఖడ్గాలు పట్టినవారు, శతఘ్నులు, ముసలాలు, గొప్ప ఇనుప దండాలు చేత పట్టినవారు, రకరకాల కవచాలతో మెరిసిపోతున్నవారిని చూశాడు.
నాతిస్థూలాన్ నాతికృశాన్ నాతిదీర్ఘాతిహ్రస్వకాన్। నాతిగౌరాన్ నాతికృష్ణాన్నాతికుబ్జాన్న వామనాన్
అతిగా లావుగా కానివారు, బాగా సన్నగా కానివారు, ఎక్కువ పొడవుగా కానివారు, తక్కువ పొడవుగా కానివారు, ఎక్కువ తెల్లగా కానివారు, బాగా నల్లగా కానివారు, అతిగా వంకరగా కానివారు, చిన్నకాయవారు కానివారిని చూశాడు.
విరూపాన్ బహురూపాంశ్చ సురూపాంశ్చ సువర్చసః। ధ్వజినః పతాకినశ్చైవ దదర్శ వివిధాయుధాన్
వికారమైనవారు, అనేక రూపాలవారు, అందమైనవారు, ప్రకాశవంతమైనవారు, జెండాలు, పతాకాలు పట్టినవారు, రకరకాల ఆయుధాలు ధరించినవారిని చూశాడు.
శక్తివృక్షాయుధాంశ్చైవ పట్టిశాశనిధారిణః। క్షేపణీపాశహస్తాంశ్చ దదర్శ స మహాకపిః
ఆ మహాకపిని, శక్తులు, చెట్లు, ఆయుధాలు పట్టినవారు, కత్తులు, వజ్రాయుధాలు, కవచాలు, పాశాలు చేత పట్టిన యోధులను చూశాడు.
స్రగ్విణస్త్వనులిప్తాంశ్చ వరాభరణభూషితాన్। నానావేషసమాయుక్తాన్ యథాస్వైరచరాన్ బహూన్
పుష్పమాలలు, అంగరాగాలు, విలాసవంతమైన ఆభరణాలు ధరించినవారు, రకరకాల వస్త్రధారణలో ఉన్నవారు, తమ ఇష్టానుసారం సంచరిస్తున్న అనేక మందిని చూశాడు.
తీక్ష్ణశూలధరాంశ్చైవ వజ్రిణశ్చ మహాబలాన్। శతసాహస్రమవ్యగ్రమారక్షం మధ్యమం కపిః
తీవ్రమైన శూలాలు, వజ్రాయుధాలు పట్టిన మహాబలశాలులను, లక్షలాది అప్రమత్తంగా విధి నిర్వహిస్తున్న రాక్షసులను ఆ మధ్యమ కపిని చూశాడు.
రక్షోఽధిపతినిర్దిష్టం దదర్శాన్తఃపురాగ్రతః। స తదా తద్ గృహం దృష్ట్వా మహాహాటకతోరణమ్
రాక్షసాధిపతి ఆదేశించిన ఇంటిని, అంతఃపురానికి ముందు అతను చూశాడు. ఆ ఇంటిని, గొప్ప బంగారు తలుపుతో అలంకరించబడినదిగా చూశాడు.
రాక్షసేన్ద్రస్య విఖ్యాతమద్రిమూర్ధ్ని ప్రతిష్ఠితమ్। పుణ్డరీకావతంసాభిః పరిఖాభిః సమావృతమ్
రాక్షసేంద్రుని ప్రసిద్ధమైన నివాసాన్ని, కొండపై నిర్మించబడినదిగా, పద్మమాలలతో అలంకరించబడిన పరిఖలతో చుట్టబడి ఉన్నదిగా చూశాడు.
ప్రాకారావృతమత్యన్తం దదర్శ స మహాకపిః। త్రివిష్టపనిభం దివ్యం దివ్యనాదవినాదితమ్
ఆ మహాకపిని, ఆ భవనం పూర్తిగా ప్రాకారాలతో చుట్టబడి, దివ్యమైన రూపంతో, దేవతల సంగీతంతో మార్మోగుతూ, స్వర్గానికి సమానంగా ఉన్నదిగా చూశాడు.
వాజిహ్రేషితసంఘుష్టం నాదితం భూషణైస్తథా। రథైర్యానైర్విమానైశ్చ తథా హయగజైః శుభైః
అక్కడ గుర్రాల హీనగొరుకు, ఆభరణాల మోగుడు, రథాలు, వాహనాలు, విమానాలు, శుభ్రమైన గుర్రాలు, ఏనుగులు నిండిన శబ్దాలతో మారుమోగిపోతున్నదిగా చూశాడు.
వారణైశ్చ చతుర్దన్తైః శ్వేతాభ్రనిచయోపమైః। భూషితై రుచిరద్వారం మత్తైశ్చ మృగపక్షిభిః
నాలుగు దంతాలున్న తెల్ల మేఘాలను పోలిన ఏనుగులు, అందమైన గుమ్మాళ్ల వద్ద అలంకరించబడి నిలబడి ఉండగా, మత్తులో ఉన్న జంతువులు, పక్షులతో కూడి ఆ ప్రాంగణం ఎంతో శోభగా కనిపించింది.
రక్షితం సుమహావీర్యైర్యాతుధానైః సహస్రశః। రాక్షసాధిపతేర్గుప్తమావివేశ గృహం కపిః
వెయ్యి వేల గొప్ప బలమున్న రాక్షసులు కాపలా వహిస్తూ, రాక్షసాధిపతి రావణుడు రక్షణ కల్పిస్తూ ఉండగా, ఆ వానరుడు ఆ ఇంట్లోకి ప్రవేశించాడు.