స్త్రీ చేతి మన్యమానేన నాతిక్రోధః స్వయం కృతః। సా తు తేన ప్రహారేణ విహ్వలాఙ్గీ నిశాచరీ। పపాత సహసా భూమౌ వికృతాననదర్శనా
ఆమె స్త్రీ అని భావించి, అతను ఎక్కువ కోపపడలేదు. కానీ అతని దెబ్బతో, ఆ రాత్రివేళ సంచరించే స్త్రీ, అవయవాలు తడబడిపోయి, ముఖం వంకరగా భూమిపై అకస్మాత్తుగా పడిపోయింది.
తతస్తు హనుమాన్ వీరస్తాం దృష్ట్వా వినిపాతితామ్। కృపాం చకార తేజస్వీ మన్యమానః స్త్రియం చ తామ్
అప్పుడు ధైర్యవంతుడైన హనుమంతుడు, ఆమె పడిపోయిన దాన్ని చూసి, ఆమెను స్త్రీగా భావించి, దయతో చూశాడు.
తతో వై భృశముద్విగ్నా లంకా సా గద్గదాక్షరమ్। ఉవాచాగర్వితం వాక్యం హనుమన్తం ప్లవఙ్గమమ్
అప్పుడు లంకా, ఎంతో ఆందోళనతో, మాటలు తడబడుతూ, గర్వంగా హనుమంతుడిని ఇలా అడిగింది.
ప్రసీద సుమహాబాహో త్రాయస్వ హరిసత్తమ। సమయే సౌమ్య తిష్ఠన్తి సత్త్వవన్తో మహాబలాః
దయచేసి, మహాబాహువూ, నన్ను కాపాడు, వానరులలో శ్రేష్ఠుడా. శాంతమైనవారు, బలవంతులు ఎప్పుడూ తమ హద్దులోనే ఉంటారు.
అహం తు నగరీ లంకా స్వయమేవ ప్లవఙ్గమ। నిర్జితాహం త్వయా వీర విక్రమేణ మహాబల
నేనే ఈ లంకా నగరం, వానరా. నీ పరాక్రమంతో, నీ బలంతో నీవు నన్ను జయించావు, వీరుడా.
ఇదం చ తథ్యం శృణు మే బ్రువన్త్యా వై హరీశ్వర। స్వయం స్వయమ్భువా దత్తం వరదానం యథా మమ
ఇప్పుడు నేను చెప్పేది నిజమే, వానరాధిపతీ, విను. స్వయంభువు నాకు ఒక వరం ఇచ్చాడు.
యదా త్వాం వానరః కశ్చిద్ విక్రమాద్ వశమానయేత్। తదా త్వయా హి విజ్ఞేయం రక్షసాం భయమాగతమ్
ఎప్పుడైనా ఏ వానరుడు తన శక్తితో నిన్ను జయిస్తే, అప్పుడే రాక్షసులకు ప్రమాదం దగ్గరపడిందని తెలుసుకో.
స హి మే సమయః సౌమ్య ప్రాప్తోఽద్య తవ దర్శనాత్। స్వయమ్భూవిహితః సత్యో న తస్యాస్తి వ్యతిక్రమః
ఆ నిబంధన, శాంతుడా, నీవు వచ్చి నేడు నెరవేరింది. స్వయంభువు నిర్ణయించినది, అది తప్పదు.
సీతానిమిత్తం రాజ్ఞస్తు రావణస్య దురాత్మనః। రక్షసాం చైవ సర్వేషాం వినాశః సముపాగతః
సీత కారణంగా, దుర్మార్గుడు రావణుడు కారణంగా, రాక్షసులందరికీ నాశనం సమీపించింది.
తత్ ప్రవిశ్య హరిశ్రేష్ఠ పురీం రావణపాలితామ్। విధత్స్వ సర్వకార్యాణి యాని యానీహ వాఞ్ఛసి
అందుకే, వానరులలో శ్రేష్ఠుడా, రావణుడు రక్షిస్తున్న నగరంలోకి ప్రవేశించి, నీవు కోరుకున్న కార్యాలన్నీ నెరవేర్చు.
ప్రవిశ్య శాపోపహతాం హరీశ్వర పురీం శుభాం రాక్షసముఖ్యపాలితామ్। యదృచ్ఛయా త్వం జనకాత్మజాం సతీం విమార్గ సర్వత్ర గతో యథాసుఖమ్
శాపగ్రస్తమైనా, రాక్షసులలో ప్రముఖులు కాపాడుతున్న ఆ పుణ్యనగరంలోకి ప్రవేశించి, నీవు కోరినట్లు యథేచ్ఛగా జనకునికుమారిని వెతుకు.
thumb|చతుర్థః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే సున్దరకాణ్డే చతుర్థః సర్గః ॥౫-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో, సుందరకాండలో, నాలుగవ సర్గను వినండి.
స నిర్జిత్య పురీం లంకాం శ్రేష్ఠాం తాం కామరూపిణీమ్। విక్రమేణ మహాతేజా హనూమాన్ కపిసత్తమః
తన పరాక్రమంతో, అద్భుతమైన రూపాలు ధరించగల ఆ లంకా నగరాన్ని జయించిన హనుమంతుడు, వానరులలో శ్రేష్ఠుడు, మహాతేజస్వి—
అద్వారేణ మహావీర్యః ప్రాకారమవపుప్లువే। నిశి లంకాం మహాసత్త్వో వివేశ కపికుఞ్జరః
అతడు గొప్ప ధైర్యంతో, గోడను దాటి, ద్వారం ద్వారా కాకుండా, రాత్రిపూట ఆ లంకా నగరంలోకి ప్రవేశించాడు.
ప్రవిశ్య నగరీం లంకాం కపిరాజహితంకరః। చక్రేఽథ పాదం సవ్యం చ శత్రూణాం స తు మూర్ధని
వానరరాజు హితార్థంగా లంకా నగరంలోకి ప్రవేశించిన అతడు, శత్రువుల తలపై తన ఎడమ కాలు పెట్టాడు.
తతస్తు తాం పురీం లంకాం రమ్యామభియయౌ కపిః। హసితోత్కృష్టనినదైస్తూర్యఘోషపురస్కృతైః
తర్వాత ఆ వానరుడు, హాస్యంతో కూడిన గొప్ప శబ్దాలు, వాద్యాల గోషతో కూడిన ఆ అందమైన లంకా నగరాన్ని చేరాడు.
వజ్రాఙ్కుశనికాశైశ్చ వజ్రజాలవిభూషితైః। గృహమేఘైః పురీ రమ్యా బభాసే ద్యౌరివామ్బుదైః
వజ్రపు అంకుశాల్లా మెరిసే, వజ్రజాలాలతో అలంకరించబడిన భవనాలతో ఆ లంకా నగరం ఆకాశంలో మేఘాల్లా ప్రకాశించింది.
ప్రజజ్వాల తదా లంకా రక్షోగణగృహైః శుభైః। సితాభ్రసదృశైశ్చిత్రైః పద్మస్వస్తికసంస్థితైః
ఆ సమయంలో, రాక్షస సమూహాల శుభ్రమైన, తెల్ల మేఘాల్లాంటి, పద్మం, స్వస్తిక ఆకారాలతో అలంకరించిన ఇళ్ళతో లంకా మెరిసిపోతూ కనిపించింది.
వర్ధమానగృహైశ్చాపి సర్వతః సువిభూషితైః। తాం చిత్రమాల్యాభరణాం కపిరాజహితంకరః
ప్రతి వైపునా అందంగా అలంకరించబడిన, పెరుగుతున్న గృహాలతో, వివిధ పుష్పమాలలు, ఆభరణాలతో అలంకరించబడిన ఆ నగరాన్ని వానరరాజు హితార్థిగా చూసాడు.
రాఘవార్థే చరన్ శ్రీమాన్ దదర్శ చ ననన్ద చ। భవనాద్ భవనం గచ్ఛన్ దదర్శ కపికుఞ్జరః
రాఘవుని కోసం సంచరిస్తూ, మహాత్ముడు హనుమంతుడు ఆనందంతో భవనం నుంచి భవనానికి వెళ్ళి వాటిని చూశాడు.
వివిధాకృతిరూపాణి భవనాని తతస్తతః। శుశ్రావ రుచిరం గీతం త్రిస్థానస్వరభూషితమ్
అక్కడక్కడ రకరకాల ఆకారాలతో ఉన్న భవనాలను చూశాడు. అందులో మూడు రకాల స్వరాలతో అలంకరించబడిన మధురమైన పాటలు వినిపించాయి.
స్త్రీణాం మదనవిద్ధానాం దివి చాప్సరసామివ। శుశ్రావ కాఞ్చీనినదం నూపురాణాం చ నిఃస్వనమ్
ఆ ప్రేమలో మునిగిపోయిన స్త్రీల నడుముబెల్టుల మోగుడు, పాదసరం మణుల శబ్దం, ఆకాశంలో అప్సరసల వలె, అతనికి వినిపించాయి.
సోపాననినదాంశ్చాపి భవనేషు మహాత్మనామ్। ఆస్ఫోటితనినాదాంశ్చ క్ష్వేడితాంశ్చ తతస్తతః
మహాత్ముల ఇళ్లలో అడుగుల శబ్దాలు, చేతులు కొట్టే శబ్దాలు, ఎక్కడక్కడ ఊదే శబ్దాలు కూడా అతను వినిపించుకున్నాడు.
శుశ్రావ జపతాం తత్ర మన్త్రాన్ రక్షోగృహేషు వై। స్వాధ్యాయనిరతాంశ్చైవ యాతుధానాన్ దదర్శ సః
అక్కడ రాక్షసుల ఇళ్లలో మంత్రాలు జపిస్తున్న వారి స్వరాలు వినిపించాయి. తమ స్వాధ్యాయంలో నిమగ్నమైన యాతుధానులను కూడా అతను చూశాడు.
రావణస్తవసంయుక్తాన్ గర్జతో రాక్షసానపి। రాజమార్గం సమావృత్య స్థితం రక్షోగణం మహత్
రావణుడిని స్తుతిస్తూ గర్జిస్తున్న రాక్షస సమూహాన్ని, రాజమార్గాన్ని నిండుగా నిలబడి ఉన్న గొప్ప రాక్షస గణాన్ని అతను చూశాడు.
దదర్శ మధ్యమే గుల్మే రాక్షసస్య చరాన్ బహూన్। దీక్షితాఞ్జటిలాన్ ముణ్డాన్ గోజినామ్బరవాససః
మధ్య భాగంలో, రాక్షసుని అనేక గూఢచారులను చూశాడు. వారు దీక్ష తీసుకున్నవారు, జటలు వేసుకున్నవారు, తల ముండన చేసుకున్నవారు, ఆవు చర్మపు వస్త్రాలు ధరించినవారు.
దర్భముష్టిప్రహరణానగ్నికుణ్డాయుధాంస్తథా। కూటముద్గరపాణీంశ్చ దణ్డాయుధధరానపి
దర్భ గడ్డి ముఠా చేత పట్టుకున్నవారు, అగ్నికుండాలను ఆయుధాలుగా ఉన్నవారు, గొడ్డళ్లను, ముసలాలను, దండాలను ఆయుధాలుగా ధరించినవారిని కూడా చూశాడు.
ఏకాక్షానేకవర్ణాంశ్చ లంబోదరపయోధరాన్। కరాలాన్ భుగ్నవక్త్రాంశ్చ వికటాన్ వామనాంస్తథా
ఒక కన్ను ఉన్నవారు, అనేక రంగులవారు, పొట్ట పెద్దవారు, పెద్ద వక్షస్సు ఉన్నవారు, భయంకరమైనవారు, వంకర నోరు ఉన్నవారు, విచిత్రమైనవారు, చిన్నకాయవారు కూడా అతను చూశాడు.
ధన్వినః ఖడ్గినశ్చైవ శతఘ్నీముసలాయుధాన్। పరిఘోత్తమహస్తాంశ్చ విచిత్రకవచోజ్జ్వలాన్
బాణసాయధారులు, ఖడ్గాలు పట్టినవారు, శతఘ్నులు, ముసలాలు, గొప్ప ఇనుప దండాలు చేత పట్టినవారు, రకరకాల కవచాలతో మెరిసిపోతున్నవారిని చూశాడు.
నాతిస్థూలాన్ నాతికృశాన్ నాతిదీర్ఘాతిహ్రస్వకాన్। నాతిగౌరాన్ నాతికృష్ణాన్నాతికుబ్జాన్న వామనాన్
అతిగా లావుగా కానివారు, బాగా సన్నగా కానివారు, ఎక్కువ పొడవుగా కానివారు, తక్కువ పొడవుగా కానివారు, ఎక్కువ తెల్లగా కానివారు, బాగా నల్లగా కానివారు, అతిగా వంకరగా కానివారు, చిన్నకాయవారు కానివారిని చూశాడు.