సింహశార్దూలసహితం మత్తమాతఙ్గసేవితమ్। మత్తద్విజగణోద్ఘుష్టం సలిలోత్పీడసంకులమ్
ఆ పర్వతం సింహాలు, పులులతో కూడి, మత్తులో ఉన్న ఏనుగులు తిరిగే చోటు. ఉల్లాసంగా పక్షుల గుంపులు అరుస్తూ, నీటి ఊటలు ఎక్కడికక్కడ ఉప్పొంగుతున్నాయి.
మహద్భిరుచ్ఛ్రితం శృఙ్గైర్మహేన్ద్రం స మహాబలః। విచచార హరిశ్రేష్ఠో మహేన్ద్రసమవిక్రమః
ఎత్తైన శిఖరాలతో ఉన్న ఆ మహేంద్రపర్వతాన్ని, మహాబలశాలి, వానరులలో శ్రేష్ఠుడు, మహేంద్రునికి సమానమైన వీరుడు అక్కడ తిరిగాడు.
పాదాభ్యాం పీడితస్తేన మహాశైలో మహాత్మనా। రరాస సింహాభిహతో మహాన్ మత్త ఇవ ద్విపః
ఆ మహాత్ముడు తన పాదాలతో ఆ మహాశైలాన్ని నొక్కగా, సింహాలు కొట్టిన మత్తులో ఉన్న ఏనుగు గర్జనల వలె ఆ పర్వతం గర్జించింది.
ముమోచ సలిలోత్పీడాన్ విప్రకీర్ణశిలోచ్చయః। విత్రస్తమృగమాతఙ్గః ప్రకమ్పితమహాద్రుమః
ఆ పర్వతం నీటి ఊటలు విడిచింది, శిలలు చెల్లాచెదురుగా పడ్డాయి. భయపడిన మృగాలు, ఏనుగులు పరుగెత్తాయి, గొప్ప చెట్లు ఊగిపోయాయి.
నానాగన్ధర్వమిథునైః పానసంసర్గకర్కశైః। ఉత్పతద్భిర్విహంగైశ్చ విద్యాధరగణైరపి
వివిధ గంధర్వ దంపతులు, మద్యం తాగి ఉల్లాసంగా, పక్షులు ఎగిరిపోతూ, విద్యాధరుల గుంపులు కూడ ఆ పర్వతాన్ని అలంకరించాయి.
త్యజ్యమానమహాసానుః సంనిలీనమహోరగః। శైలశృఙ్గశిలోత్పాతస్తదాభూత్ స మహాగిరిః
ఆ పర్వతం మీద విస్తారమైన మైదానం ఖాళీ అయింది, గొప్ప పాములు దాగిపోయాయి, పర్వతశిఖరాలు, శిలలు ఎత్తెత్తున పైకి లేచాయి.
నిఃశ్వసద్భిస్తదా తైస్తు భుజగైరర్ధనిఃసృతైః। సపతాక ఇవాభాతి స తదా ధరణీధరః
ఆ సమయంలో, ఆ పాములు శ్వాసలు విడిచుతూ, అర్ధంగా బయటికి వచ్చి, ఆ పర్వతం జెండాలతో అలంకరించబడినట్టుగా కనిపించింది.
ఋషిభిస్త్రాససమ్భ్రాన్తైస్త్యజ్యమానః శిలోచ్చయః। సీదన్ మహతి కాన్తారే సార్థహీన ఇవాధ్వగః
భయంతో ఉలిక్కిపడిన ఋషులు ఆ పర్వతాన్ని విడిచిపోతూ, శిలలు కూలిపోతుండగా, ఆ పర్వతం విస్తారమైన అడవిలో తన సహాయకులను కోల్పోయిన ప్రయాణికుడిలా కుంగిపోయింది.
స వేగవాన్ వేగసమాహితాత్మా హరిప్రవీరః పరవీరహన్తా। మనః సమాధాయ మహానుభావో జగామ లఙ్కాం మనసా మనస్వీ
ఆ వేగవంతుడు, తన మనస్సును పూర్తిగా ఏకాగ్రపరిచి, శత్రువులను సంహరించే వానరవీరుడు, మహాత్ముడు, మనస్సులో లంకను చేరాడు.
thumb|ధ్యానశ్లోకః శ్రూయతామ్|center thumb|ప్రథమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే సున్దరకాణ్డే ప్రథమః సర్గః ॥౫-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో, సుందరకాండలో, మొదటి సర్గ ప్రారంభమవుతుంది.
దుష్కరం నిష్ప్రతిద్వన్ద్వం చికీర్షన్ కర్మ వానరః। సముదగ్రశిరోగ్రీవో గవాం పతిరివాబభౌ
అసాధ్యమైన, సమానమైన ప్రతిస్పర్ధి లేని కార్యాన్ని చేయాలని సంకల్పించిన ఆ వానరుడు, తల, మెడలను ఎత్తిపట్టి, పశువుల అధిపతిలా కనిపించాడు.
అథ వైదూర్యవర్ణేషు శాద్వలేషు మహాబలః। ధీరః సలిలకల్పేషు విచచార యథాసుఖమ్
ఆపై, వైడూర్యపు రంగులో మెరిసే పచ్చిక మైదానాల్లో, నీటివంటి ప్రదేశాల్లో, ఆ మహాబలుడు, ధీరుడు, ఆనందంగా సంచరించాడు.
ద్విజాన్ విత్రాసయన్ ధీమానురసా పాదపాన్ హరన్। మృగాంశ్చ సుబహూన్ నిఘ్నన్ ప్రవృద్ధ ఇవ కేసరీ
పక్షులను భయపెట్టి, తన ఛాతీతో చెట్లు విరిచిపడేస్తూ, అనేక జంతువులను కొడుతూ, ఆ ధీమంతుడు పెరిగిన సింహంలా సంచరించాడు.
నీలలోహితమాఞ్జిష్ఠపద్మవర్ణైః సితాసితైః। స్వభావసిద్ధైర్విమలైర్ధాతుభిః సమలంకృతమ్
నీలం, ఎరుపు, మంజిష్ఠ, పద్మవర్ణాలతో, తెలుపు, నలుపు రంగులతో, సహజంగా ఏర్పడిన నిర్మలమైన ఖనిజాలతో అలంకరించబడి ఉంది.
కామరూపిభిరావిష్టమభీక్ష్ణం సపరిచ్ఛదైః। యక్షకింనరగన్ధర్వైర్దేవకల్పైః సపన్నగైః
కామరూపులు, వారి పరివారాలతో, యక్షులు, కిన్నరులు, గంధర్వులు, దేవతలకు సమానమైన వారు, పాములతో కలిసి ఎప్పుడూ అక్కడ నివసిస్తున్నారు.
స తస్య గిరివర్యస్య తలే నాగవరాయుతే। తిష్ఠన్ కపివరస్తత్ర హ్రదే నాగ ఇవాబభౌ
ఆ పర్వతశ్రేష్ఠానికి అడుగున, ఉత్తమ నాగులతో చుట్టుముట్టబడి, ఆ వానరశ్రేష్ఠుడు అక్కడ హ్రదంలో ఉన్న నాగంలా నిలబడ్డాడు.
స సూర్యాయ మహేన్ద్రాయ పవనాయ స్వయమ్భువే। భూతేభ్యశ్చాఞ్జలిం కృత్వా చకార గమనే మతిమ్
ఆ వానరుడు సూర్యునికి, ఇంద్రునికి, వాయుదేవునికి, స్వయంభువునికి, భూతాలకు చేతులు జోడించి నమస్కరించి, ప్రయాణానికి మనసు పెట్టాడు.
అఞ్జలిం ప్రాఙ్ముఖం కుర్వన్ పవనాయాత్మయోనయే। తతో హి వవృధే గన్తుం దక్షిణో దక్షిణాం దిశమ్
తూర్పు దిశగా ముఖం తిప్పి, వాయుదేవునికి, స్వయంభువునికి చేతులు జోడించి నమస్కరించాడు. ఆ తరువాత దక్షిణ దిశగా వెళ్లేందుకు సిద్ధమయ్యాడు.
ప్లవగప్రవరైర్దృష్టః ప్లవనే కృతనిశ్చయః। వవృధే రామవృద్ధ్యర్థం సముద్ర ఇవ పర్వసు
వానరులందరూ అతడిని దాటి వెళ్లాలని నిశ్చయించుకున్నవాడిగా చూశారు. రాముని కోరిక నెరవేర్చేందుకు అతడు సముద్రం పోటు పెరిగినట్టు శరీరాన్ని పెంచుకున్నాడు.
నిష్ప్రమాణశరీరః సఁల్లిలఙ్ఘయిషురర్ణవమ్। బాహుభ్యాం పీడయామాస చరణాభ్యాం చ పర్వతమ్
అతని శరీరం కొలవలేనంత పెరిగింది. సముద్రాన్ని ఒక్క దూకుతో దాటి వెళ్లాలని ఉద్దేశించి, చేతులతో, కాళ్లతో ఆ కొండను బలంగా నొక్కాడు.
స చచాలాచలశ్చాశు ముహూర్తం కపిపీడితః। తరూణాం పుష్పితాగ్రాణాం సర్వం పుష్పమశాతయత్
ఆ వానరుడు కొండను నొక్కడంతో, ఆ కొండ క్షణకాలంలో కంపించింది. పూలతో నిండిన చెట్లన్నిటి పువ్వులు నేలపై జారిపడ్డాయి.
తేన పాదపముక్తేన పుష్పౌఘేణ సుగన్ధినా। సర్వతః సంవృతః శైలో బభౌ పుష్పమయో యథా
చెట్ల నుంచి రాలిన సువాసన పువ్వులతో ఆ కొండ అంతా చుట్టూ కప్పబడింది. అది మొత్తం పువ్వులతో తయారైనట్టు మెరిసిపోయింది.
తేన చోత్తమవీర్యేణ పీడ్యమానః స పర్వతః। సలిలం సమ్ప్రసుస్రావ మదమత్త ఇవ ద్విపః
అతడి గొప్ప బలానికి ఆ కొండ బలంగా నొక్కబడింది. మత్తులో ఉన్న ఏనుగు నీళ్లు కార్చినట్టు, ఆ కొండ నుంచి నీళ్లు పారిపోయాయి.
పీడ్యమానస్తు బలినా మహేన్ద్రస్తేన పర్వతః। రీతీర్నిర్వర్తయామాస కాఞ్చనాఞ్జనరాజతీః
బలవంతుడైన వానరుడు నొక్కడంతో, ఆ మహేంద్రపర్వతం నుంచి బంగారం, కాజల్, వెండి వంటి ప్రవాహాలు బయలుదేరాయి.
ముమోచ చ శిలాః శైలో విశాలాః సమనఃశిలాః। మధ్యమేనార్చిషా జుష్టో ధూమరాజీరివానలః
ఆ కొండ పెద్ద పెద్ద, సమతలమైన రాళ్లను వదిలిపెట్టింది. మధ్యలో అగ్ని జ్వాలలు మెరిసిపోతూ, పొగల రేఖలతో కూడిన అగ్నిలా కనిపించింది.
హరిణా పీడ్యమానేన పీడ్యమానాని సర్వతః। గుహావిష్టాని సత్త్వాని వినేదుర్వికృతైః స్వరైః
ఆ వానరుడు నొక్కడంతో, గుహల్లో దాగున్న జంతువులన్నీ విచిత్రమైన శబ్దాలతో అరవసాగాయి.
స మహాన్ సత్త్వసన్నాదః శైలపీడానిమిత్తజః। పృథివీం పూరయామాస దిశశ్చోపవనాని చ
ఆ కొండ నొక్కబడినప్పుడు, ఆ జంతువుల గొప్ప అరుపు భూమి అంతటా, దిక్కులన్నిటిలోకి, వనాలలోకి వ్యాపించింది.
శిరోభిః పృథుభిర్నాగా వ్యక్తస్వస్తికలక్షణైః। వమన్తః పావకం ఘోరం దదంశుర్దశనైః శిలాః
పొడవాటి తలలతో, స్పష్టమైన స్వస్తిక గుర్తులతో ఉన్న నాగులు, భయంకరమైన అగ్ని ఉమ్ముతూ, తమ పళ్లతో రాళ్లను కొరికాయి.
తాస్తదా సవిషైర్దష్టాః కుపితైస్తైర్మహాశిలాః। జజ్వలుః పావకోద్దీప్తా బిభిదుశ్చ సహస్రధా
ఆ నాగులు విషంతో కోపంగా ఉన్నప్పుడు, వారు కొరికిన పెద్ద రాళ్లు అగ్ని మండుతూ, వేల ముక్కలుగా పగిలిపోయాయి.
యాని త్వౌషధజాలాని తస్మిఞ్జాతాని పర్వతే। విషఘ్నాన్యపి నాగానాం న శేకుః శమితుం విషమ్
ఆ కొండపై పెరిగిన విషనాశక ఔషధాలు కూడా, ఆ నాగుల విషాన్ని నివారించలేకపోయాయి.