ఉదితాం మరణే బుద్ధిం మునివాక్యైర్నివర్తయే। బుద్ధిర్యా తేన మే దత్తా ప్రాణానాం రక్షణే మమ
మరణం గురించి ఆలోచన వచ్చినప్పుడు, మునివాక్యాలతో దాన్ని దూరం చేసుకుంటాను. ఆయన ఇచ్చిన ధైర్యమే నా ప్రాణాలను కాపాడుతోంది.
సా మేఽపనయతే దుఃఖం దీప్తేవాగ్నిశిఖా తమః। బుధ్యతా చ మయా వీర్యం రావణస్య దురాత్మనః
ఆ ధైర్యం నా దుఃఖాన్ని, అగ్నిశిఖ లా చీకటిని పోగొట్టినట్టు, తొలగిస్తుంది. అలాగే దుష్టుడు అయిన రావణుని బలాన్ని కూడా గుర్తు చేసుకుంటాను.
పుత్రః సంతర్జితో వాగ్భిర్న త్రాతా మైథిలీ కథమ్। తస్యా విలపితం శ్రుత్వా తౌ చ సీతావియోజితౌ
నా కుమారుడిని ఎంత మాటలతో బెదిరించినా, మైథిలీని ఎలా కాపాడలేకపోయాడు? ఆమె విలాపాన్ని, సీతతో విడిపోయిన ఆ ఇద్దరినీ విని—
న మే దశరథస్నేహాత్ పుత్రేణోత్పాదితం ప్రియమ్। తస్య త్వేవం బ్రువాణస్య సంహతైర్వానరైః సహ
దశరథుని ప్రేమ వల్ల నా కుమారుడి నుండి నాకు ఎలాంటి ఆనందం కలగలేదు. అతడు ఇలా మాట్లాడుతుండగా, సమూహంగా ఉన్న వానరులతో—
ఉత్పేతతుస్తదా పక్షౌ సమక్షం వనచారిణామ్। స దృష్ట్వా స్వాం తనుం పక్షైరుద్గతైరరుణచ్ఛదైః
అప్పుడు అటు అడవి జీవులందరి ముందు అతని రెక్కలు ఒక్కసారిగా మొలచాయి. ఆ రెక్కలు ఎర్రటి అంచులతో బయటకు వస్తున్న తన శరీరాన్ని చూసి—
ప్రహర్షమతులం లేభే వానరాంశ్చేదమబ్రవీత్। నిశాకరస్య రాజర్షేః ప్రసాదాదమితౌజసః
అతడు అపూర్వమైన ఆనందాన్ని పొందాడు. ఆ వానరులను చూసి ఇలా అన్నాడు: 'చంద్రుని కృప వల్ల, అపారమైన శక్తిగల రాజర్షి అనుగ్రహంతో—'
ఆదిత్యరశ్మినిర్దగ్ధౌ పక్షౌ పునరుపస్థితౌ। యౌవనే వర్తమానస్య మమాసీద్ యః పరాక్రమః
'సూర్యుని కిరణాలతో కాలిపోయిన నా రెక్కలు మళ్లీ వచ్చాయి. నా యవ్వనంలో నాకు ఉన్న పరాక్రమం—'
తమేవాద్యావగచ్ఛామి బలం పౌరుషమేవ చ। సర్వథా క్రియతాం యత్నః సీతామధిగమిష్యథ
'ఆ శక్తిని, ఆ ధైర్యాన్ని నేను ఇప్పుడు మళ్లీ పొందాను. మీరు అన్ని విధాలా ప్రయత్నించండి—మీరు తప్పక సీతాదేవిని కనుగొంటారు.'
పక్షలాభో మమాయం వః సిద్ధిప్రత్యయకారకః। ఇత్యుక్త్వా తాన్ హరీన్ సర్వాన్ సమ్పాతిః పతగోత్తమః
'నా రెక్కలు తిరిగి రావడం మీ విజయానికి సంకేతం.' అని అన్న అనంతరం, పక్షులలో శ్రేష్ఠుడైన సంపాతి ఆ వానరులందరితో—
ఉత్పపాత గిరేః శృఙ్గాజ్జిజ్ఞాసుః ఖగమో గతిమ్। తస్య తద్ వచనం శ్రుత్వా ప్రతిసంహృష్టమానసాః। బభూవుర్హరిశార్దూలా విక్రమాభ్యుదయోన్ముఖాః
ఆ పర్వత శిఖరంపై నుంచి ఎగిరాడు, తన పక్షి స్వరూపాన్ని పరీక్షించుకోవాలని ఉత్సాహంగా ఉన్నాడు. అతని మాటలు విని, వానర వీరులందరూ హర్షంతో ఉప్పొంగిపోయారు; వారు పరాక్రమానికి సిద్ధమయ్యారు.
అథ పవనసమానవిక్రమాః ప్లవగవరాః ప్రతిలబ్ధపౌరుషాః। అభిజిదభిముఖాం దిశం యయు- ర్జనకసుతాపరిమార్గణోన్ముఖాః
తర్వాత, పవనుని సమానమైన బలమున్న, వానరులలో శ్రేష్ఠులు ధైర్యాన్ని తిరిగి పొందారు. జనకుని కుమార్తెను వెతకాలని ఉత్సాహంతో, ఆకాశ దిశగా ప్రయాణమయ్యారు.
thumb|చతుఃషష్ఠితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే చతుఃషష్ఠితమః సర్గః ॥౪-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలోని కిష్కింధా కాండలో నలభై నాల్గవ అధ్యాయాన్ని వినండి.
ఆఖ్యాతా గృధ్రరాజేన సముత్ప్లుత్య ప్లవఙ్గమాః। సంగతాః ప్రీతిసంయుక్తా వినేదుః సింహవిక్రమాః
గద్దరాజు సంపాతి చెప్పిన మాటలు విని, వానరులు ఎగిరారు. వారు ఆనందంతో కలసి, సింహపరాక్రమంతో గర్జించారు.
సమ్పాతేర్వచనం శ్రుత్వా హరయో రావణక్షయమ్। హృష్టాః సాగరమాజగ్ముః సీతాదర్శనకాంక్షిణః
సంపాతి రాక్షసరాజు రావణుని నాశనం గురించి చెప్పిన మాటలు విని, సీతాదేవిని చూడాలని ఆశతో, ఆనందంగా వానరులు సముద్రానికి చేరుకున్నారు.
అభిగమ్య తు తం దేశం దదృశుర్భీమవిక్రమాః। కృత్స్నం లోకస్య మహతః ప్రతిబిమ్బమవస్థితమ్
ఆ ప్రదేశానికి చేరుకున్న వీర వానరులు, అక్కడ విశాలమైన లోకమంతటిని ప్రతిబింబంగా కనిపిస్తూ చూసారు.
దక్షిణస్య సముద్రస్య సమాసాద్యోత్తరాం దిశమ్। సంనివేశం తతశ్చక్రుర్హరివీరా మహాబలాః
దక్షిణ సముద్రం ఉత్తర తీరానికి చేరుకుని, ఆ మహాబలవంతులైన వానర వీరులు అక్కడే తమ విడిది ఏర్పాటు చేసుకున్నారు.
ప్రసుప్తమివ చాన్యత్ర క్రీడన్తమివ చాన్యతః। క్వచిత్ పర్వతమాత్రైశ్చ జలరాశిభిరావృతమ్
ఎక్కడో అది నిద్రిస్తున్నట్టు, ఇంకెక్కడో ఆడుకుంటున్నట్టు, మరికొన్ని చోట్ల పర్వతాలంతటి నీటి సముదాయాలతో కప్పబడి కనిపించింది.
సంకులం దానవేన్ద్రైశ్చ పాతాలతలవాసిభిః। రోమహర్షకరం దృష్ట్వా విషేదుః కపికుఞ్జరాః
పాతాళంలో నివసించే దానవేంద్రులతో ఆ ప్రదేశం కిక్కిరిసిపోయి, చూసేవారికి జుట్టు నిక్కబొడుచుకునేలా ఉండేది. దాన్ని చూసి వానర వీరులు భయపడిపోయారు.
ఆకాశమివ దుష్పారం సాగరం ప్రేక్ష్య వానరాః। విషేదుః సహితాః సర్వే కథం కార్యమితి బ్రువన్
ఆ సముద్రాన్ని, ఆకాశంలా దాటి పోవడం అసాధ్యమని చూసి, అందరూ కలసి 'ఈ పని ఎలా సాధ్యమవుతుంది?' అని నిరాశచెందారు.
విషణ్ణాం వాహినీం దృష్ట్వా సాగరస్య నిరీక్షణాత్। ఆశ్వాసయామాస హరీన్ భయార్తాన్ హరిసత్తమః
సముద్రాన్ని చూసి ఆ సైన్యం మిగులుగా నిరాశతో ఉన్నప్పుడు, వానరులలో శ్రేష్ఠుడు భయంతో ఉన్న వారిని ధైర్యపరిచాడు.
న విషాదే మనః కార్యం విషాదో దోషవత్తరః। విషాదో హన్తి పురుషం బాలం క్రుద్ధ ఇవోరగః
మనసులో నిరాశను పెట్టుకోవద్దు; నిరాశ చాలా హానికరం. నిరాశ మనిషిని, కోపంతో ఉన్న పాము పిల్లను చంపినట్టు నాశనం చేస్తుంది.
యో విషాదం ప్రసహతే విక్రమే సముపస్థితే। తేజసా తస్య హీనస్య పురుషార్థో న సిద్ధ్యతి
పనిచేయాల్సిన సమయంలో ఎవడు నిరాశకు లోనవుతాడో, అతడికి శక్తి లేకపోవడం వల్ల అతని కార్యం పూర్తికాదు.
తస్యాం రాత్ర్యాం వ్యతీతాయామఙ్గదో వానరైః సహ। హరివృద్ధైః సమాగమ్య పునర్మన్త్రమమన్త్రయత్
ఆ రాత్రి గడిచిన తర్వాత, అంగదుడు వృద్ధ వానరులతో కలిసి మళ్లీ సమావేశమై, ఏం చేయాలో ఆలోచించాడు.
సా వానరాణాం ధ్వజినీ పరివార్యాఙ్గదం బభౌ। వాసవం పరివార్యేవ మరుతాం వాహినీ స్థితా
అంగదుని చుట్టూ వానరసైన్యం చేరి నిలిచింది. అది ఇంద్రుని చుట్టూ వాయుదేవతల సైన్యం నిలిచినట్లు ప్రకాశించింది.
కోఽన్యస్తాం వానరీం సేనాం శక్తః స్తమ్భయితుం భవేత్ । అన్యత్ర వాలితనయాదన్యత్ర చ హనూమతః
వాలిని కుమారుడు లేదా హనుమంతుడు కాకుండా, ఇంకెవరు ఈ వానరసైన్యాన్ని అదుపులో పెట్టగలరు?
తతస్తాన్ హరివృద్ధాంశ్చ తచ్చ సైన్యమరిందమః। అనుమాన్యాఙ్గదః శ్రీమాన్ వాక్యమర్థవదబ్రవీత్
అంతట అంగదుడు, శత్రువులను జయించేవాడు, వృద్ధ వానరులతో, సైన్యంతో మాట్లాడి, అర్థవంతమైన మాటలు చెప్పాడు.
క ఇదానీం మహాతేజా లఙ్ఘయిష్యతి సాగరమ్। కః కరిష్యతి సుగ్రీవం సత్యసంధమరిందమమ్
ఇప్పుడు మీలో ఎవరు గొప్ప తేజస్సుతో సముద్రాన్ని దాటి పోగలరు? శత్రువులను జయించేవాడు అయిన సుగ్రీవుని వాగ్దానాన్ని ఎవరు నెరవేర్చగలరు?
కో వీరో యోజనశతం లఙ్ఘయేత ప్లవఙ్గమః। ఇమాంశ్చ యూథపాన్ సర్వాన్ మోచయేత్ కో మహాభయాత్
ఈ వానరులలో ఎవరు వంద యోజనాలు దాటి పోగలరు? ఈ మహా ప్రమాదం నుండి ఈ యూతపతులను ఎవరు విడిపించగలరు?
కస్య ప్రసాదాద్ దారాంశ్చ పుత్రాంశ్చైవ గృహాణి చ। ఇతో నివృత్తాః పశ్యేమ సిద్ధార్థాః సుఖినో వయమ్
ఎవరికి దయవల్ల మనం మన కార్యాన్ని పూర్తి చేసి ఇక్కడినుంచి తిరిగి వెళ్లి, భార్యలు, పిల్లలు, ఇళ్లు చూసి సంతోషంగా ఉండగలము?
కస్య ప్రసాదాద్ రామం చ లక్ష్మణం చ మహాబలమ్। అభిగచ్ఛేమ సంహృష్టాః సుగ్రీవం చ వనౌకసమ్
ఎవరికి దయవల్ల మనం ఆనందంతో రాముడు, మహాబలుడు లక్ష్మణుడు, వనవాసుల అధిపతి సుగ్రీవుని చేరగలము?