ఏవముక్త్వా మునిశ్రేష్ఠమరుదం భృశదుఃఖితః। అథ ధ్యాత్వా ముహూర్తం చ భగవానిదమబ్రవీత్
ఇలా మునిశ్రేష్ఠుడైన వాయుదేవునికి చెప్పి, అతడు తీవ్రమైన దుఃఖంతో కొంతసేపు ధ్యానం చేసి, పుణ్యాత్ముడు ఇలా అన్నాడు.
పక్షౌ చ తే ప్రపక్షౌ చ పునరన్యౌ భవిష్యతః। చక్షుషీ చైవ ప్రాణాశ్చ విక్రమశ్చ బలం చ తే
నీ రెక్కలు, ఉపరెక్కలు మళ్లీ పునరుద్ధరించబడతాయి. నీ చూపు, ప్రాణం, శక్తి, బలమూ తిరిగి వస్తాయి.
పురాణే సుమహత్కార్యం భవిష్యం హి మయా శ్రుతమ్। దృష్టం మే తపసా చైవ శ్రుత్వా చ విదితం మమ
పురాతన కాలంలో ఒక గొప్ప కార్యం జరగబోతుందని నేను విన్నాను. తపస్సుతో చూశాను, విని తెలుసుకున్నాను.
రాజా దశరథో నామ కశ్చిదిక్ష్వాకువర్ధనః। తస్య పుత్రో మహాతేజా రామో నామ భవిష్యతి
ఇక్ష్వాకువంశాన్ని పెంపొందించే దశరథుడు అనే రాజు ఉంటాడు. అతని కుమారుడు మహాతేజస్వి రాముడు అవుతాడు.
అరణ్యం చ సహ భ్రాత్రా లక్ష్మణేన గమిష్యతి। తస్మిన్నర్థే నియుక్తః సన్ పిత్రా సత్యపరాక్రమః
తన తండ్రి ఆదేశంతో, సత్యపరాక్రముడైన రాముడు తన అన్నయ్య లక్ష్మణుడితో కలిసి అరణ్యంలోకి వెళ్తాడు.
నైర్ఋతో రావణో నామ తస్య భార్యాం హరిష్యతి। రాక్షసేన్ద్రో జనస్థానే అవధ్యః సురదానవైః
జనస్థానంలో నివసించే రాక్షసుల రాజు రావణుడు అనే నైఋతుడు, రాముని భార్యను అపహరిస్తాడు. అతడు దేవతలు, దానవులు ఎవ్వరూ చంపలేని వాడు.
సా చ కామైః ప్రలోభ్యన్తీ భక్ష్యైర్భోజ్యైశ్చ మైథిలీ। న భోక్ష్యతి మహాభాగా దుఃఖమగ్నా యశస్వినీ
ఆ మైథిలీ, ఎంతగా ఆకాంక్షలతో, రకరకాల రుచికరమైన భోజనాలతో ప్రలోభపెట్టినా, ఆమె యశస్సుతో కూడినవారు, దుఃఖంలో మునిగిపోయి ఉండగా, వాటిని తినదు.
పరమాన్నం చ వైదేహ్యా జ్ఞాత్వా దాస్యతి వాసవః। యదన్నమమృతప్రఖ్యం సురాణామపి దుర్లభమ్
వైదేహికి ఏది ఉత్తమమైన ఆహారమో తెలుసుకుని, ఇంద్రుడు అదే ఆమెకు ఇస్తాడు. ఆ ఆహారం అమృతంతో సమానంగా, దేవతలకూ దుర్లభమైనది.
తదన్నం మైథిలీ ప్రాప్య విజ్ఞాయేన్ద్రాదిదం త్వితి। అగ్రముద్ధృత్య రామాయ భూతలే నిర్వపిష్యతి
ఆ మైథిలీ, ఆ ఆహారాన్ని ఇంద్రుని నుండి వచ్చినదని తెలుసుకుని, దానిలో కొంత భాగాన్ని తీసి, భూమిపై రామునికి సమర్పిస్తుంది.
యది జీవతి మే భర్తా లక్ష్మణో వాపి దేవరః। దేవత్వం గచ్ఛతోర్వాపి తయోరన్నమిదం త్వితి
నా భర్త గానీ, లేక నా మరిది లక్ష్మణుడు గానీ బతికివుంటే, లేదా వారిద్దరూ దేవతలలో చేరిపోయినా, ఈ ఆహారం వారికోసమే అని ఆమె అంటుంది.
ఏష్యన్తి ప్రేషితాస్తత్ర రామదూతాః ప్లవఙ్గమాః। ఆఖ్యేయా రామమహిషీ త్వయా తేభ్యో విహఙ్గమ
రాముని దూతలు అయిన వానరులు అక్కడికి వస్తారు. పక్షీ! నీవు వారికీ రాముని భార్య గురించి చెప్పాలి.
సర్వథా తు న గన్తవ్యమీదృశః క్వ గమిష్యసి। దేశకాలౌ ప్రతీక్షస్వ పక్షౌ త్వం ప్రతిపత్స్యసే
ఇప్పుడు ఎక్కడికైనా వెళ్లడం ఏ విధంగానూ కుదరదు. నువ్వు ఎక్కడికి వెళ్తావు? సరైన సమయం, చోటు కోసం వేచి ఉండు; నీ రెక్కలు తిరిగి వస్తాయి.
ఉత్సహేయమహం కర్తుమద్యైవ త్వాం సపక్షకమ్। ఇహస్థస్త్వం హి లోకానాం హితం కార్యం కరిష్యసి
నేను నిన్ను రెక్కలతో కూడినవాడిగా ఈరోజే చేయగలను. ఇక్కడే ఉండి, నువ్వు లోకాలకు మేలు చేసే పని చేయగలవు.
త్వయాపి ఖలు తత్ కార్యం తయోశ్చ నృపపుత్రయోః। బ్రాహ్మణానాం గురూణాం చ మునీనాం వాసవస్య చ
ఈ పని నీదే, ఆ ఇద్దరు రాజకుమారులదీ, బ్రాహ్మణులదీ, గురువులదీ, మునులదీ, ఇంద్రునిదీ కూడా.
ఇచ్ఛామ్యహమపి ద్రష్టుం భ్రాతరౌ రామలక్ష్మణౌ। నేచ్ఛే చిరం ధారయితుం ప్రాణాంస్త్యక్ష్యే కలేవరమ్। మహర్షిస్త్వబ్రవీదేవం దృష్టతత్త్వార్థదర్శనః
నాకూ రాముడు, లక్ష్మణుడు అన్న ఇద్దరు అన్నదమ్ములను చూడాలని ఉంది. నేను ఎక్కువ కాలం ప్రాణాలు నిలబెట్టుకోవాలని కోరుకోను, శరీరాన్ని విడిచిపెడతాను. అలా సత్యాన్ని గ్రహించిన మహర్షి అన్నాడు.
thumb|త్రిషష్ఠితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే త్రిషష్ఠితమః సర్గః ॥౪-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో కిష్కింధా కాండలో అరవైమూడు వ సర్గను వినండి.
ఏతైరన్యైశ్చ బహుభిర్వాక్యైర్వాక్యవిశారదః। మాం ప్రశస్యాభ్యనుజ్ఞాప్య ప్రవిష్టః స స్వమాలయమ్
ఇలాంటి మరెన్నో మాటలతో, ఆ వాక్పటువు నన్ను ప్రశంసించి, అనుమతించి, తన ఇంట్లోకి ప్రవేశించాడు.
కన్దరాత్ తు విసర్పిత్వా పర్వతస్య శనైః శనైః। అహం విన్ధ్యం సమారుహ్య భవతః ప్రతిపాలయే
ఆ పర్వత గుహ నుండి నెమ్మదిగా బయటికి వచ్చి, వింధ్య పర్వతాన్ని ఎక్కి, మీ కోసం ఎదురుచూశాను.
అద్య త్వేతస్య కాలస్య వర్షం సాగ్రశతం గతమ్। దేశకాలప్రతీక్షోఽస్మి హృది కృత్వా మునేర్వచః
ఇప్పుడు ఈ కాలంలో, వంద సంవత్సరాలు దాటి పోయాయి. మునివాక్యాన్ని హృదయంలో ఉంచుకుని, సరైన సమయం, చోటు కోసం ఎదురుచూస్తున్నాను.
మహాప్రస్థానమాసాద్య స్వర్గతే తు నిశాకరే। మాం నిర్దహతి సంతాపో వితర్కైర్బహుభిర్వృతమ్
మహాప్రస్థానాన్ని చేరుకుని, చంద్రుని స్వర్గారోహణం జరిగినప్పుడు, అనేక సందేహాలతో నన్ను బాధ కలిపే తాపం కాల్చేస్తోంది.
ఉదితాం మరణే బుద్ధిం మునివాక్యైర్నివర్తయే। బుద్ధిర్యా తేన మే దత్తా ప్రాణానాం రక్షణే మమ
మరణం గురించి ఆలోచన వచ్చినప్పుడు, మునివాక్యాలతో దాన్ని దూరం చేసుకుంటాను. ఆయన ఇచ్చిన ధైర్యమే నా ప్రాణాలను కాపాడుతోంది.
సా మేఽపనయతే దుఃఖం దీప్తేవాగ్నిశిఖా తమః। బుధ్యతా చ మయా వీర్యం రావణస్య దురాత్మనః
ఆ ధైర్యం నా దుఃఖాన్ని, అగ్నిశిఖ లా చీకటిని పోగొట్టినట్టు, తొలగిస్తుంది. అలాగే దుష్టుడు అయిన రావణుని బలాన్ని కూడా గుర్తు చేసుకుంటాను.
పుత్రః సంతర్జితో వాగ్భిర్న త్రాతా మైథిలీ కథమ్। తస్యా విలపితం శ్రుత్వా తౌ చ సీతావియోజితౌ
నా కుమారుడిని ఎంత మాటలతో బెదిరించినా, మైథిలీని ఎలా కాపాడలేకపోయాడు? ఆమె విలాపాన్ని, సీతతో విడిపోయిన ఆ ఇద్దరినీ విని—
న మే దశరథస్నేహాత్ పుత్రేణోత్పాదితం ప్రియమ్। తస్య త్వేవం బ్రువాణస్య సంహతైర్వానరైః సహ
దశరథుని ప్రేమ వల్ల నా కుమారుడి నుండి నాకు ఎలాంటి ఆనందం కలగలేదు. అతడు ఇలా మాట్లాడుతుండగా, సమూహంగా ఉన్న వానరులతో—
ఉత్పేతతుస్తదా పక్షౌ సమక్షం వనచారిణామ్। స దృష్ట్వా స్వాం తనుం పక్షైరుద్గతైరరుణచ్ఛదైః
అప్పుడు అటు అడవి జీవులందరి ముందు అతని రెక్కలు ఒక్కసారిగా మొలచాయి. ఆ రెక్కలు ఎర్రటి అంచులతో బయటకు వస్తున్న తన శరీరాన్ని చూసి—
ప్రహర్షమతులం లేభే వానరాంశ్చేదమబ్రవీత్। నిశాకరస్య రాజర్షేః ప్రసాదాదమితౌజసః
అతడు అపూర్వమైన ఆనందాన్ని పొందాడు. ఆ వానరులను చూసి ఇలా అన్నాడు: 'చంద్రుని కృప వల్ల, అపారమైన శక్తిగల రాజర్షి అనుగ్రహంతో—'
ఆదిత్యరశ్మినిర్దగ్ధౌ పక్షౌ పునరుపస్థితౌ। యౌవనే వర్తమానస్య మమాసీద్ యః పరాక్రమః
'సూర్యుని కిరణాలతో కాలిపోయిన నా రెక్కలు మళ్లీ వచ్చాయి. నా యవ్వనంలో నాకు ఉన్న పరాక్రమం—'
తమేవాద్యావగచ్ఛామి బలం పౌరుషమేవ చ। సర్వథా క్రియతాం యత్నః సీతామధిగమిష్యథ
'ఆ శక్తిని, ఆ ధైర్యాన్ని నేను ఇప్పుడు మళ్లీ పొందాను. మీరు అన్ని విధాలా ప్రయత్నించండి—మీరు తప్పక సీతాదేవిని కనుగొంటారు.'
పక్షలాభో మమాయం వః సిద్ధిప్రత్యయకారకః। ఇత్యుక్త్వా తాన్ హరీన్ సర్వాన్ సమ్పాతిః పతగోత్తమః
'నా రెక్కలు తిరిగి రావడం మీ విజయానికి సంకేతం.' అని అన్న అనంతరం, పక్షులలో శ్రేష్ఠుడైన సంపాతి ఆ వానరులందరితో—
ఉత్పపాత గిరేః శృఙ్గాజ్జిజ్ఞాసుః ఖగమో గతిమ్। తస్య తద్ వచనం శ్రుత్వా ప్రతిసంహృష్టమానసాః। బభూవుర్హరిశార్దూలా విక్రమాభ్యుదయోన్ముఖాః
ఆ పర్వత శిఖరంపై నుంచి ఎగిరాడు, తన పక్షి స్వరూపాన్ని పరీక్షించుకోవాలని ఉత్సాహంగా ఉన్నాడు. అతని మాటలు విని, వానర వీరులందరూ హర్షంతో ఉప్పొంగిపోయారు; వారు పరాక్రమానికి సిద్ధమయ్యారు.