తమృషిం ద్రష్టుకామోఽస్మి దుఃఖేనాభ్యాగతో భృశమ్। జటాయుషా మయా చైవ బహుశోఽధిగతో హి సః
ఆ ఋషిని చూడాలని నేను చాలా బాధతో ఇక్కడికి వచ్చాను. జటాయువు కూడా నేను కూడా ఎన్నోసార్లు ఆయనను కలిసాము.
తస్యాశ్రమపదాభ్యాశే వవుర్వాతాః సుగన్ధినః। వృక్షో నాపుష్పితః కశ్చిదఫలో వా న దృశ్యతే
ఆయన ఆశ్రమం దగ్గర సువాసన గల గాలులు వీస్తున్నాయి. అక్కడ ఒక్క చెట్టు కూడా పువ్వులేకుండా లేదా ఫలాలేకుండా కనిపించదు.
ఉపేత్య చాశ్రమం పుణ్యం వృక్షమూలముపాశ్రితః। ద్రష్టుకామః ప్రతీక్షే చ భగవన్తం నిశాకరమ్
ఆ పవిత్రమైన ఆశ్రమాన్ని చేరుకుని, ఒక చెట్టు వేరుశాఖ వద్ద ఆశ్రయం తీసుకుని, ఆ భగవంతుడైన నిశాకరుణి దర్శించాలనే కోరికతో ఎదురుచూశాను.
అథ పశ్యామి దూరస్థమృషిం జ్వలితతేజసమ్। కృతాభిషేకం దుర్ధర్షముపావృత్తముదఙ్ముఖమ్
ఆ తర్వాత దూరంలో అగ్ని వంటి తేజస్సుతో మెరిసే, అభిషేకం పూర్తిచేసుకుని, ఉత్తర దిశగా తిరిగి వస్తున్న ఆ ఋషిని చూశాను.
తమృక్షాః సృమరా వ్యాఘ్రాః సింహా నానాసరీసృపాః। పరివార్యోపగచ్ఛన్తి దాతారం ప్రాణినో యథా
ఆ ఋషి దగ్గరకు వస్తున్నప్పుడు, ఎలుగుబంట్లు, పులులు, సింహాలు, వేర్వేరు జాతుల సర్పాలు—all ఆ ప్రాణదాతను చుట్టుముట్టినట్లు ఆయనను చుట్టేశారు.
తతః ప్రాప్తమృషిం జ్ఞాత్వా తాని సత్త్వాని వై యయుః। ప్రవిష్టే రాజని యథా సర్వం సామాత్యకం బలమ్
ఆ ఋషి వచ్చాడని తెలుసుకుని, ఆ జంతువులన్నీ అక్కడినుంచి వెళ్లిపోయాయి. రాజు ప్రవేశించినప్పుడు సర్వ సైన్యమూ మంత్రులతో కలిసి వెనక్కి వెళ్లినట్లు.
ఋషిస్తు దృష్ట్వా మాం తుష్టః ప్రవిష్టశ్చాశ్రమం పునః। ముహూర్తమాత్రాన్నిర్గమ్య తతః కార్యమపృచ్ఛత
ఆ ఋషి నన్ను చూసి సంతోషించి, తిరిగి ఆశ్రమంలోకి వెళ్లాడు. కొంతసేపటి తర్వాత బయటికి వచ్చి, నా పని ఏమిటో అడిగాడు.
సౌమ్య వైకల్యతాం దృష్ట్వా రోమ్ణాం తే నావగమ్యతే। అగ్నిదగ్ధావిమౌ పక్షౌ ప్రాణాశ్చాపి శరీరకే
సౌమ్యా, నీ రెక్కల స్థితిని చూసి నాకు స్పష్టంగా తెలుస్తోంది. నీ రెండు రెక్కలు అగ్నిలో కాలిపోయాయి. నీ ప్రాణాలు కూడా శరీరంలో కష్టంగా ఉన్నాయి.
గృధ్రౌ ద్వౌ దృష్టపూర్వౌ మే మాతరిశ్వసమౌ జవే। గృధ్రాణాం చైవ రాజానౌ భ్రాతరౌ కామరూపిణౌ
నేను ఇంతకుముందు రెండు గద్దలను చూశాను. అవి గాలివేగంతో సమానంగా, గద్దలలో రాజులు, అన్నదమ్ములు, కావలసిన రూపం ధరించగలవారు.
జ్యేష్ఠోఽవితస్త్వం సమ్పాతే జటాయురనుజస్తవ। మానుషం రూపమాస్థాయ గృహ్ణీతాం చరణౌ మమ
నీవే పెద్దవాడవు సంపాతి, జటాయువు నీ తమ్ముడు. మానవ రూపంలో వచ్చి నా పాదాలను పట్టుకో.
కిం తే వ్యాధిసముత్థానం పక్షయోః పతనం కథమ్। దణ్డో వాయం ధృతః కేన సర్వమాఖ్యాహి పృచ్ఛతః
నీ వ్యాధికి కారణం ఏమిటి? నీ రెక్కలు ఎలా పడ్డాయి? ఈ శిక్షను ఎవరు విధించారు? నేను అడుగుతున్న ప్రతిదీ నన్ను పూర్తిగా చెప్పు.
thumb|ఏకషష్ఠితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే ఏకషష్ఠితమః సర్గః ॥౪-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో కిష్కింధాకాండలో ఒకటవది అరవై ఒకటవ అధ్యాయాన్ని వినండి.
తతస్తద్ దారుణం కర్మ దుష్కరం సహసా కృతమ్। ఆచచక్షే మునేః సర్వం సూర్యానుగమనం తథా
ఆ భయంకరమైన, చేయడం కష్టమైన కార్యాన్ని వెంటనే పూర్తిచేశాను. ఆ సూర్యుని వెంబడించిన విషయాన్ని కూడా ఆ మునికి అన్నీ వివరంగా చెప్పాను.
భగవన్ వ్రణయుక్తత్వాల్లజ్జయా చాకులేన్ద్రియః। పరిశ్రాన్తో న శక్నోమి వచనం పరిభాషితుమ్
భగవంతుడా, గాయాలతో, లజ్జతో నా ఇంద్రియాలు కలవరపడి, అలసటతో నేను స్పష్టంగా మాట్లాడలేకపోతున్నాను.
అహం చైవ జటాయుశ్చ సంఘర్షాద్ గర్వమోహితౌ। ఆకాశం పతితౌ దూరాజ్జిజ్ఞాసన్తౌ పరాక్రమమ్
నేను, జటాయువు ఇద్దరం గర్వంతో, పోటీతో, మన శక్తిని పరీక్షించుకోవాలని ఆకాశంలోకి దూరంగా ఎగిరాము.
కైలాసశిఖరే బద్ధ్వా మునీనామగ్రతః పణమ్। రవిః స్యాదనుయాతవ్యో యావదస్తం మహాగిరిమ్
కైలాస శిఖరంపై మునుల సమక్షంలో, సూర్యుని అతడు అస్తమించే వరకు వెంబడిద్దామని పందెం కట్టుకున్నాము.
అప్యావాం యుగపత్ ప్రాప్తావపశ్యావ మహీతలే। రథచక్రప్రమాణాని నగరాణి పృథక్ పృథక్
మేము ఇద్దరం కలసి ప్రయాణిస్తుండగా, భూమిపై రథచక్రం పరిమాణంలో వేర్వేరు నగరాలను చూశాము.
క్వచిద్ వాదిత్రఘోషశ్చ క్వచిద్ భూషణనిఃస్వనః। గాయన్తీః స్మాఙ్గనా బహ్వీః పశ్యావో రక్తవాససః
ఎక్కడైనా వాద్యాల శబ్దం, ఇంకొక్కడైనా ఆభరణాల మోగుడు వినిపించేది. ఎర్ర వస్త్రాలు ధరించిన అనేక స్త్రీలు పాటలు పాడుతూ కనిపించేవారు.
తూర్ణముత్పత్య చాకాశమాదిత్యపదమాస్థితౌ। ఆవామాలోకయావస్తద్ వనం శాద్వలసంస్థితమ్
మేము వేగంగా ఆకాశంలోకి ఎగిరి, సూర్యుని మార్గాన్ని చేరుకున్నాం. అక్కడినుంచి ఆ అడవిని, పచ్చని మైదానాలతో నిండినదిగా, కిందనుంచి చూశాం.
ఉపలైరివ సంఛన్నా దృశ్యతే భూః శిలోచ్చయైః। ఆపగాభిశ్చ సంవీతా సూత్రైరివ వసుంధరా
ఆ భూమి పెద్ద పెద్ద రాళ్లతో కప్పబడి ఉన్నట్టు కనిపించింది. నదులు చుట్టూ ప్రవహిస్తూ, భూమిని దారాలతో చుట్టినట్టు కనిపించాయి.
హిమవాంశ్చైవ విన్ధ్యశ్చ మేరుశ్చ సుమహాగిరిః। భూతలే సమ్ప్రకాశన్తే నాగా ఇవ జలాశయే
హిమవంతుడు, వింధ్యపర్వతం, మహా మెరు పర్వతం భూమిపై ప్రకాశిస్తూ, నీటిలో ఉన్న పెద్ద నాగుల్లా కనిపించాయి.
తీవ్రః స్వేదశ్చ ఖేదశ్చ భయం చాసీత్ తదావయోః। సమావిశత మోహశ్చ తతో మూర్చ్ఛా చ దారుణా
అప్పుడు మమ్మల్ని తీవ్రమైన చెమట, అలసట, భయం పట్టుకున్నాయి. మనస్సు మబ్బయ్యింది, వెంటనే తీవ్రమైన మూర్చ వచ్చేసింది.
న చ దిగ్ జ్ఞాయతే యామ్యా న చాగ్నేయీ న వారుణీ। యుగాన్తే నియతో లోకో హతో దగ్ధ ఇవాగ్నినా
దక్షిణ, ఆగ్నేయ, పడమర దిక్కులు ఏదీ గుర్తించలేకపోయాం. యుగాంతంలో ప్రపంచం అగ్నిలో కాలిపోయినట్టు కనిపించింది.
మనశ్చ మే హతం భూయశ్చక్షుః ప్రాప్య తు సంశ్రయమ్। యత్నేన మహతా హ్యస్మిన్ మనః సంధాయ చక్షుషీ
నా మనస్సు బలహీనమై, చూపు కూడా తగ్గిపోయింది. చాలా కష్టపడి అక్కడ నా మనస్సును, చూపును స్థిరపరిచాను.
యత్నేన మహతా భూయో భాస్కరః ప్రతిలోకితః। తుల్యపృథ్వీప్రమాణేన భాస్కరః ప్రతిభాతి నౌ
పునః మరింత ప్రయత్నంతో సూర్యుణ్ణి చూశాను. ఆ సమయంలో భూమికి సమానంగా సూర్యుడు మాకు కనిపించాడు.
జటాయుర్మామనాపృచ్ఛ్య నిపపాత మహీం తతః। తం దృష్ట్వా తూర్ణమాకాశాదాత్మానం ముక్తవానహమ్
జటాయువు నన్ను వీడకుండా నేలపై పడిపోయాడు. అతడిని ఆకాశం నుంచి త్వరగా పడిపోతున్నట్టు చూసి, నేనూ నా శరీరాన్ని వదిలేశాను.
పక్షాభ్యాం చ మయా గుప్తో జటాయుర్న ప్రదహ్యత। ప్రమాదాత్ తత్ర నిర్దగ్ధః పతన్ వాయుపథాదహమ్
నా రెక్కలతో కప్పినందువల్ల జటాయువు కాలిపోలేదు. కాని నేను అప్రమత్తంగా లేకపోవడం వల్ల, వాయుపథం నుంచి పడిపోతూ కాలిపోయాను.
ఆశఙ్కే తం నిపతితం జనస్థానే జటాయుషమ్। అహం తు పతితో విన్ధ్యే దగ్ధపక్షో జడీకృతః
జటాయువు జనస్థానంలో పడిపోయాడేమో అనిపిస్తోంది. నేను మాత్రం వింధ్యపర్వతంపై రెక్కలు కాలిపోయి, శరీరం కదలలేక పడిపోయాను.
రాజ్యాచ్చ హీనో భ్రాత్రా చ పక్షాభ్యాం విక్రమేణ చ। సర్వథా మర్తుమేవేచ్ఛన్ పతిష్యే శిఖరాద్ గిరేః
రాజ్యం పోయింది, అన్నయ్య పోయాడు, రెక్కల బలం పోయింది. అన్ని విధాలా చనిపోవాలని నిర్ణయించి, పర్వత శిఖరం నుంచి దూకేశాను.
thumb|ద్విషష్ఠితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే ద్విషష్ఠితమః సర్గః ॥౪-
ఇప్పుడు శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలోని కిష్కింధాకాండలో అరవయ్యిరెండవ సర్గను వినండి.