తతః కృతోదకం స్నాతం తం గృధ్రం హరియూథపాః। ఉపవిష్టా గిరౌ రమ్యే పరివార్య సమన్తతః
తర్వాత, నీటిస్నానం చేసి, ఆ గద్దను చుట్టూ అందరూ వానర నాయకులు అందమైన కొండపై చుట్టుముట్టి కూర్చున్నారు.
తమఙ్గదముపాసీనం తైః సర్వైర్హరిభిర్వృతమ్। జనితప్రత్యయో హర్షాత్ సమ్పాతిః పునరబ్రవీత్
అంగదుడు అక్కడ వానరులతో చుట్టుముట్టి కూర్చున్నప్పుడు, సంపాతి ఆనందంతో, నమ్మకంతో మళ్లీ ఇలా చెప్పాడు.
కృత్వా నిఃశబ్దమేకాగ్రాః శృణ్వన్తు హరయో మమ। తథ్యం సంకీర్తయిష్యామి యథా జానామి మైథిలీమ్
మీరు అందరూ నిశ్శబ్దంగా, ఏకాగ్రతతో నా మాట వినండి. మైథిలి గురించి నాకు తెలిసిన నిజాన్ని నేను చెబుతాను.
అస్య విన్ధ్యస్య శిఖరే పతితోఽస్మి పురానఘ। సూర్యతాపపరీతాఙ్గో నిర్దగ్ధః సూర్యరశ్మిభిః
ఓ పాపరహితుడా! పూర్వం నేను ఈ వింధ్య పర్వత శిఖరంపై పడిపోయాను. అప్పుడా సూర్యరశ్ములతో నా శరీరం బాగా కాలిపోయింది.
లబ్ధసంజ్ఞస్తు షడ్రాత్రాద్ వివశో విహ్వలన్నివ। వీక్షమాణో దిశః సర్వా నాభిజానామి కించన
ఆరు రాత్రుల తర్వాత నాకు మళ్లీ జ్ఞానం వచ్చింది. అలసిపోయి, అయోమయంగా అన్ని దిశలు చూశాను కానీ ఏదీ గుర్తు రాలేదు.
తతస్తు సాగరాన్ శైలాన్ నదీః సర్వాః సరాంసి చ। వనాని చ ప్రదేశాంశ్చ నిరీక్ష్య మతిరాగతా
తర్వాత సముద్రాలు, పర్వతాలు, నదులు, సరస్సులు, అడవులు, ప్రాంతాలు అన్నీ చూసిన తర్వాత నాకు మళ్లీ స్పష్టత వచ్చింది.
హృష్టపక్షిగణాకీర్ణః కన్దరోదరకూటవాన్। దక్షిణస్యోదధేస్తీరే విన్ధ్యోఽయమితి నిశ్చితః
ఈ వింధ్య పర్వతమే అని నాకు నిశ్చయమైంది. ఇది పక్షుల గుంపులతో, గుహలతో, కొండచోట్లతో నిండినది, దక్షిణ సముద్ర తీరంలో ఉంది.
ఆసీచ్చాత్రాశ్రమం పుణ్యం సురైరపి సుపూజితమ్। ఋషిర్నిశాకరో నామ యస్మిన్నుగ్రతపాఽభవత్
ఇక్కడ ఒక పవిత్రమైన ఆశ్రమం ఉండేది. దాన్ని దేవతలు కూడా గౌరవించేవారు. అక్కడ నిశాకరుడు అనే ఋషి కఠిన తపస్సు చేసేవాడు.
అష్టౌ వర్షసహస్రాణి తేనాస్మిన్నృషిణా గిరౌ। వసతో మమ ధర్మజ్ఞే స్వర్గతే తు నిశాకరే
ఆ ఋషి ఎనిమిది వేల సంవత్సరాలు ఈ పర్వతంపై నివసించాడు. ధర్మజ్ఞుడైన నిశాకరుడు స్వర్గానికి వెళ్లిన తర్వాత,
అవతీర్య చ విన్ధ్యాగ్రాత్ కృచ్ఛ్రేణ విషమాచ్ఛనైః। తీక్ష్ణదర్భాం వసుమతీం దుఃఖేన పునరాగతః
వింధ్య శిఖరంనుంచి కష్టంగా, నెమ్మదిగా దిగిపోతూ, గడ్డిగా ఉన్న దర్భ గడ్డితో నిండిన భూమిపై బాధతో మళ్లీ చేరాను.
తమృషిం ద్రష్టుకామోఽస్మి దుఃఖేనాభ్యాగతో భృశమ్। జటాయుషా మయా చైవ బహుశోఽధిగతో హి సః
ఆ ఋషిని చూడాలని నేను చాలా బాధతో ఇక్కడికి వచ్చాను. జటాయువు కూడా నేను కూడా ఎన్నోసార్లు ఆయనను కలిసాము.
తస్యాశ్రమపదాభ్యాశే వవుర్వాతాః సుగన్ధినః। వృక్షో నాపుష్పితః కశ్చిదఫలో వా న దృశ్యతే
ఆయన ఆశ్రమం దగ్గర సువాసన గల గాలులు వీస్తున్నాయి. అక్కడ ఒక్క చెట్టు కూడా పువ్వులేకుండా లేదా ఫలాలేకుండా కనిపించదు.
ఉపేత్య చాశ్రమం పుణ్యం వృక్షమూలముపాశ్రితః। ద్రష్టుకామః ప్రతీక్షే చ భగవన్తం నిశాకరమ్
ఆ పవిత్రమైన ఆశ్రమాన్ని చేరుకుని, ఒక చెట్టు వేరుశాఖ వద్ద ఆశ్రయం తీసుకుని, ఆ భగవంతుడైన నిశాకరుణి దర్శించాలనే కోరికతో ఎదురుచూశాను.
అథ పశ్యామి దూరస్థమృషిం జ్వలితతేజసమ్। కృతాభిషేకం దుర్ధర్షముపావృత్తముదఙ్ముఖమ్
ఆ తర్వాత దూరంలో అగ్ని వంటి తేజస్సుతో మెరిసే, అభిషేకం పూర్తిచేసుకుని, ఉత్తర దిశగా తిరిగి వస్తున్న ఆ ఋషిని చూశాను.
తమృక్షాః సృమరా వ్యాఘ్రాః సింహా నానాసరీసృపాః। పరివార్యోపగచ్ఛన్తి దాతారం ప్రాణినో యథా
ఆ ఋషి దగ్గరకు వస్తున్నప్పుడు, ఎలుగుబంట్లు, పులులు, సింహాలు, వేర్వేరు జాతుల సర్పాలు—all ఆ ప్రాణదాతను చుట్టుముట్టినట్లు ఆయనను చుట్టేశారు.
తతః ప్రాప్తమృషిం జ్ఞాత్వా తాని సత్త్వాని వై యయుః। ప్రవిష్టే రాజని యథా సర్వం సామాత్యకం బలమ్
ఆ ఋషి వచ్చాడని తెలుసుకుని, ఆ జంతువులన్నీ అక్కడినుంచి వెళ్లిపోయాయి. రాజు ప్రవేశించినప్పుడు సర్వ సైన్యమూ మంత్రులతో కలిసి వెనక్కి వెళ్లినట్లు.
ఋషిస్తు దృష్ట్వా మాం తుష్టః ప్రవిష్టశ్చాశ్రమం పునః। ముహూర్తమాత్రాన్నిర్గమ్య తతః కార్యమపృచ్ఛత
ఆ ఋషి నన్ను చూసి సంతోషించి, తిరిగి ఆశ్రమంలోకి వెళ్లాడు. కొంతసేపటి తర్వాత బయటికి వచ్చి, నా పని ఏమిటో అడిగాడు.
సౌమ్య వైకల్యతాం దృష్ట్వా రోమ్ణాం తే నావగమ్యతే। అగ్నిదగ్ధావిమౌ పక్షౌ ప్రాణాశ్చాపి శరీరకే
సౌమ్యా, నీ రెక్కల స్థితిని చూసి నాకు స్పష్టంగా తెలుస్తోంది. నీ రెండు రెక్కలు అగ్నిలో కాలిపోయాయి. నీ ప్రాణాలు కూడా శరీరంలో కష్టంగా ఉన్నాయి.
గృధ్రౌ ద్వౌ దృష్టపూర్వౌ మే మాతరిశ్వసమౌ జవే। గృధ్రాణాం చైవ రాజానౌ భ్రాతరౌ కామరూపిణౌ
నేను ఇంతకుముందు రెండు గద్దలను చూశాను. అవి గాలివేగంతో సమానంగా, గద్దలలో రాజులు, అన్నదమ్ములు, కావలసిన రూపం ధరించగలవారు.
జ్యేష్ఠోఽవితస్త్వం సమ్పాతే జటాయురనుజస్తవ। మానుషం రూపమాస్థాయ గృహ్ణీతాం చరణౌ మమ
నీవే పెద్దవాడవు సంపాతి, జటాయువు నీ తమ్ముడు. మానవ రూపంలో వచ్చి నా పాదాలను పట్టుకో.
కిం తే వ్యాధిసముత్థానం పక్షయోః పతనం కథమ్। దణ్డో వాయం ధృతః కేన సర్వమాఖ్యాహి పృచ్ఛతః
నీ వ్యాధికి కారణం ఏమిటి? నీ రెక్కలు ఎలా పడ్డాయి? ఈ శిక్షను ఎవరు విధించారు? నేను అడుగుతున్న ప్రతిదీ నన్ను పూర్తిగా చెప్పు.
thumb|ఏకషష్ఠితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే ఏకషష్ఠితమః సర్గః ॥౪-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో కిష్కింధాకాండలో ఒకటవది అరవై ఒకటవ అధ్యాయాన్ని వినండి.
తతస్తద్ దారుణం కర్మ దుష్కరం సహసా కృతమ్। ఆచచక్షే మునేః సర్వం సూర్యానుగమనం తథా
ఆ భయంకరమైన, చేయడం కష్టమైన కార్యాన్ని వెంటనే పూర్తిచేశాను. ఆ సూర్యుని వెంబడించిన విషయాన్ని కూడా ఆ మునికి అన్నీ వివరంగా చెప్పాను.
భగవన్ వ్రణయుక్తత్వాల్లజ్జయా చాకులేన్ద్రియః। పరిశ్రాన్తో న శక్నోమి వచనం పరిభాషితుమ్
భగవంతుడా, గాయాలతో, లజ్జతో నా ఇంద్రియాలు కలవరపడి, అలసటతో నేను స్పష్టంగా మాట్లాడలేకపోతున్నాను.
అహం చైవ జటాయుశ్చ సంఘర్షాద్ గర్వమోహితౌ। ఆకాశం పతితౌ దూరాజ్జిజ్ఞాసన్తౌ పరాక్రమమ్
నేను, జటాయువు ఇద్దరం గర్వంతో, పోటీతో, మన శక్తిని పరీక్షించుకోవాలని ఆకాశంలోకి దూరంగా ఎగిరాము.
కైలాసశిఖరే బద్ధ్వా మునీనామగ్రతః పణమ్। రవిః స్యాదనుయాతవ్యో యావదస్తం మహాగిరిమ్
కైలాస శిఖరంపై మునుల సమక్షంలో, సూర్యుని అతడు అస్తమించే వరకు వెంబడిద్దామని పందెం కట్టుకున్నాము.
అప్యావాం యుగపత్ ప్రాప్తావపశ్యావ మహీతలే। రథచక్రప్రమాణాని నగరాణి పృథక్ పృథక్
మేము ఇద్దరం కలసి ప్రయాణిస్తుండగా, భూమిపై రథచక్రం పరిమాణంలో వేర్వేరు నగరాలను చూశాము.
క్వచిద్ వాదిత్రఘోషశ్చ క్వచిద్ భూషణనిఃస్వనః। గాయన్తీః స్మాఙ్గనా బహ్వీః పశ్యావో రక్తవాససః
ఎక్కడైనా వాద్యాల శబ్దం, ఇంకొక్కడైనా ఆభరణాల మోగుడు వినిపించేది. ఎర్ర వస్త్రాలు ధరించిన అనేక స్త్రీలు పాటలు పాడుతూ కనిపించేవారు.
తూర్ణముత్పత్య చాకాశమాదిత్యపదమాస్థితౌ। ఆవామాలోకయావస్తద్ వనం శాద్వలసంస్థితమ్
మేము వేగంగా ఆకాశంలోకి ఎగిరి, సూర్యుని మార్గాన్ని చేరుకున్నాం. అక్కడినుంచి ఆ అడవిని, పచ్చని మైదానాలతో నిండినదిగా, కిందనుంచి చూశాం.
ఉపలైరివ సంఛన్నా దృశ్యతే భూః శిలోచ్చయైః। ఆపగాభిశ్చ సంవీతా సూత్రైరివ వసుంధరా
ఆ భూమి పెద్ద పెద్ద రాళ్లతో కప్పబడి ఉన్నట్టు కనిపించింది. నదులు చుట్టూ ప్రవహిస్తూ, భూమిని దారాలతో చుట్టినట్టు కనిపించాయి.