పశ్యన్ దాశరథేర్భార్యాం రామస్య జనకాత్మజామ్। భ్రష్టాభరణకౌశేయాం శోకవేగపరాజితామ్
దశరథుని కుమారుడు రాముని భార్య, జనకుని కుమార్తె అయిన సీతను, ఆభరణాలు, పట్టు వస్త్రాలు లేక, దుఃఖంతో మునిగిపోయినవాడిగా నేను చూశాను.
రామలక్ష్మణయోర్నామ క్రోశన్తీం ముక్తమూర్ధజామ్। ఏష కాలాత్యయస్తాత ఇతి వాక్యవిదాం వరః
రాముడు, లక్ష్మణుడు అని అరుస్తూ, జుట్టు విడిచిపడి, ఏడుస్తూ ఉన్న ఆమెను చూశాను. ఇదీ, ప్రియమైనవాడా, కాలం గడిచిన సంగతి, మాటలలో నిపుణులు చెప్పిన విధంగా.
ఏతదర్థం సమగ్రం మే సుపార్శ్వః ప్రత్యవేదయత్ । తచ్ఛ్రుత్వాపి హి మే బుద్ధిర్నాసీత్ కాచిత్ పరాక్రమే
ఈ విషయం గురించి సుపార్శ్వుడు నాకు పూర్తిగా వివరించాడు. అయినా వినిన తర్వాత కూడా నాకు ఏ పని చేయాలన్న ధైర్యం కలగలేదు.
అపక్షో హి కథం పక్షీ కర్మ కించిత్ సమారభేత్। యత్ తు శక్యం మయా కర్తుం వాగ్బుద్ధిగుణవర్తినా
రెక్కలు లేని పక్షి ఏ విధమైన పని చేయగలడు? అయినా నా మాటలు, బుద్ధితో సాధ్యమైనంతవరకు నేను చేయగలను.
శ్రూయతాం తత్ర వక్ష్యామి భవతాం పౌరుషాశ్రయమ్। వాఙ్మతిభ్యాం హి సర్వేషాం కరిష్యామి ప్రియం హి వః
మీరు ధైర్యంతో ఉన్నారు కాబట్టి, ఇప్పుడు నేను చెప్పేదాన్ని వినండి. నా మాటలు, బుద్ధితో మీ అందరికీ ఇష్టమైనదాన్ని చేస్తాను.
యద్ధి దాశరథేః కార్యం మమ తన్నాత్ర సంశయః। తద్ భవన్తో మతిశ్రేష్ఠా బలవన్తో మనస్వినః
రామునికి చేయాల్సిన పని నాకు కూడా తప్పకుండా చేయాల్సిందే — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. మీరు అందరూ మంచి బుద్ధి గలవారు, బలవంతులు, ధైర్యవంతులు.
ప్రహితాః కపిరాజేన దేవైరపి దురాసదాః। రామలక్ష్మణబాణాశ్చ విహితాః కఙ్కపత్రిణః
వానరుల రాజు పంపిన మీరు దేవతలకు కూడా ఎదురయ్యేంత శక్తివంతులు. రాముడు, లక్ష్మణుడు వదిలే గద్దపక్షి రెక్కలతో తయారైన బాణాలు సిద్ధంగా ఉన్నాయి.
త్రయాణామపి లోకానాం పర్యాప్తాస్త్రాణనిగ్రహే। కామం ఖలు దశగ్రీవస్తేజోబలసమన్వితః। భవతాం తు సమర్థానాం న కించిదపి దుష్కరమ్
మూడు లోకాల ఆయుధాలను కూడా మీరు అడ్డుకోగలరు. దశముఖుడు ఎంత శక్తి, తేజస్సు కలవాడైనా, మీలాంటి సామర్థ్యం ఉన్నవారికి ఏ పని కష్టం కాదు.
తదలం కాలసఙ్గేన క్రియతాం బుద్ధినిశ్చయః। నహి కర్మసు సజ్జన్తే బుద్ధిమన్తో భవద్విధాః
అందుకే, ఇక ఆలస్యం వద్దు — బుద్ధిగా నిర్ణయం తీసుకోండి. మీలాంటి తెలివిగలవారు పనిలో ఆలస్యం చేయరు.
thumb|షష్ఠితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే షష్ఠితమః సర్గః ॥౪-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో కిష్కింధా కాండలో అరవై ఒకటవ సర్గను వినండి.
తతః కృతోదకం స్నాతం తం గృధ్రం హరియూథపాః। ఉపవిష్టా గిరౌ రమ్యే పరివార్య సమన్తతః
తర్వాత, నీటిస్నానం చేసి, ఆ గద్దను చుట్టూ అందరూ వానర నాయకులు అందమైన కొండపై చుట్టుముట్టి కూర్చున్నారు.
తమఙ్గదముపాసీనం తైః సర్వైర్హరిభిర్వృతమ్। జనితప్రత్యయో హర్షాత్ సమ్పాతిః పునరబ్రవీత్
అంగదుడు అక్కడ వానరులతో చుట్టుముట్టి కూర్చున్నప్పుడు, సంపాతి ఆనందంతో, నమ్మకంతో మళ్లీ ఇలా చెప్పాడు.
కృత్వా నిఃశబ్దమేకాగ్రాః శృణ్వన్తు హరయో మమ। తథ్యం సంకీర్తయిష్యామి యథా జానామి మైథిలీమ్
మీరు అందరూ నిశ్శబ్దంగా, ఏకాగ్రతతో నా మాట వినండి. మైథిలి గురించి నాకు తెలిసిన నిజాన్ని నేను చెబుతాను.
అస్య విన్ధ్యస్య శిఖరే పతితోఽస్మి పురానఘ। సూర్యతాపపరీతాఙ్గో నిర్దగ్ధః సూర్యరశ్మిభిః
ఓ పాపరహితుడా! పూర్వం నేను ఈ వింధ్య పర్వత శిఖరంపై పడిపోయాను. అప్పుడా సూర్యరశ్ములతో నా శరీరం బాగా కాలిపోయింది.
లబ్ధసంజ్ఞస్తు షడ్రాత్రాద్ వివశో విహ్వలన్నివ। వీక్షమాణో దిశః సర్వా నాభిజానామి కించన
ఆరు రాత్రుల తర్వాత నాకు మళ్లీ జ్ఞానం వచ్చింది. అలసిపోయి, అయోమయంగా అన్ని దిశలు చూశాను కానీ ఏదీ గుర్తు రాలేదు.
తతస్తు సాగరాన్ శైలాన్ నదీః సర్వాః సరాంసి చ। వనాని చ ప్రదేశాంశ్చ నిరీక్ష్య మతిరాగతా
తర్వాత సముద్రాలు, పర్వతాలు, నదులు, సరస్సులు, అడవులు, ప్రాంతాలు అన్నీ చూసిన తర్వాత నాకు మళ్లీ స్పష్టత వచ్చింది.
హృష్టపక్షిగణాకీర్ణః కన్దరోదరకూటవాన్। దక్షిణస్యోదధేస్తీరే విన్ధ్యోఽయమితి నిశ్చితః
ఈ వింధ్య పర్వతమే అని నాకు నిశ్చయమైంది. ఇది పక్షుల గుంపులతో, గుహలతో, కొండచోట్లతో నిండినది, దక్షిణ సముద్ర తీరంలో ఉంది.
ఆసీచ్చాత్రాశ్రమం పుణ్యం సురైరపి సుపూజితమ్। ఋషిర్నిశాకరో నామ యస్మిన్నుగ్రతపాఽభవత్
ఇక్కడ ఒక పవిత్రమైన ఆశ్రమం ఉండేది. దాన్ని దేవతలు కూడా గౌరవించేవారు. అక్కడ నిశాకరుడు అనే ఋషి కఠిన తపస్సు చేసేవాడు.
అష్టౌ వర్షసహస్రాణి తేనాస్మిన్నృషిణా గిరౌ। వసతో మమ ధర్మజ్ఞే స్వర్గతే తు నిశాకరే
ఆ ఋషి ఎనిమిది వేల సంవత్సరాలు ఈ పర్వతంపై నివసించాడు. ధర్మజ్ఞుడైన నిశాకరుడు స్వర్గానికి వెళ్లిన తర్వాత,
అవతీర్య చ విన్ధ్యాగ్రాత్ కృచ్ఛ్రేణ విషమాచ్ఛనైః। తీక్ష్ణదర్భాం వసుమతీం దుఃఖేన పునరాగతః
వింధ్య శిఖరంనుంచి కష్టంగా, నెమ్మదిగా దిగిపోతూ, గడ్డిగా ఉన్న దర్భ గడ్డితో నిండిన భూమిపై బాధతో మళ్లీ చేరాను.
తమృషిం ద్రష్టుకామోఽస్మి దుఃఖేనాభ్యాగతో భృశమ్। జటాయుషా మయా చైవ బహుశోఽధిగతో హి సః
ఆ ఋషిని చూడాలని నేను చాలా బాధతో ఇక్కడికి వచ్చాను. జటాయువు కూడా నేను కూడా ఎన్నోసార్లు ఆయనను కలిసాము.
తస్యాశ్రమపదాభ్యాశే వవుర్వాతాః సుగన్ధినః। వృక్షో నాపుష్పితః కశ్చిదఫలో వా న దృశ్యతే
ఆయన ఆశ్రమం దగ్గర సువాసన గల గాలులు వీస్తున్నాయి. అక్కడ ఒక్క చెట్టు కూడా పువ్వులేకుండా లేదా ఫలాలేకుండా కనిపించదు.
ఉపేత్య చాశ్రమం పుణ్యం వృక్షమూలముపాశ్రితః। ద్రష్టుకామః ప్రతీక్షే చ భగవన్తం నిశాకరమ్
ఆ పవిత్రమైన ఆశ్రమాన్ని చేరుకుని, ఒక చెట్టు వేరుశాఖ వద్ద ఆశ్రయం తీసుకుని, ఆ భగవంతుడైన నిశాకరుణి దర్శించాలనే కోరికతో ఎదురుచూశాను.
అథ పశ్యామి దూరస్థమృషిం జ్వలితతేజసమ్। కృతాభిషేకం దుర్ధర్షముపావృత్తముదఙ్ముఖమ్
ఆ తర్వాత దూరంలో అగ్ని వంటి తేజస్సుతో మెరిసే, అభిషేకం పూర్తిచేసుకుని, ఉత్తర దిశగా తిరిగి వస్తున్న ఆ ఋషిని చూశాను.
తమృక్షాః సృమరా వ్యాఘ్రాః సింహా నానాసరీసృపాః। పరివార్యోపగచ్ఛన్తి దాతారం ప్రాణినో యథా
ఆ ఋషి దగ్గరకు వస్తున్నప్పుడు, ఎలుగుబంట్లు, పులులు, సింహాలు, వేర్వేరు జాతుల సర్పాలు—all ఆ ప్రాణదాతను చుట్టుముట్టినట్లు ఆయనను చుట్టేశారు.
తతః ప్రాప్తమృషిం జ్ఞాత్వా తాని సత్త్వాని వై యయుః। ప్రవిష్టే రాజని యథా సర్వం సామాత్యకం బలమ్
ఆ ఋషి వచ్చాడని తెలుసుకుని, ఆ జంతువులన్నీ అక్కడినుంచి వెళ్లిపోయాయి. రాజు ప్రవేశించినప్పుడు సర్వ సైన్యమూ మంత్రులతో కలిసి వెనక్కి వెళ్లినట్లు.
ఋషిస్తు దృష్ట్వా మాం తుష్టః ప్రవిష్టశ్చాశ్రమం పునః। ముహూర్తమాత్రాన్నిర్గమ్య తతః కార్యమపృచ్ఛత
ఆ ఋషి నన్ను చూసి సంతోషించి, తిరిగి ఆశ్రమంలోకి వెళ్లాడు. కొంతసేపటి తర్వాత బయటికి వచ్చి, నా పని ఏమిటో అడిగాడు.
సౌమ్య వైకల్యతాం దృష్ట్వా రోమ్ణాం తే నావగమ్యతే। అగ్నిదగ్ధావిమౌ పక్షౌ ప్రాణాశ్చాపి శరీరకే
సౌమ్యా, నీ రెక్కల స్థితిని చూసి నాకు స్పష్టంగా తెలుస్తోంది. నీ రెండు రెక్కలు అగ్నిలో కాలిపోయాయి. నీ ప్రాణాలు కూడా శరీరంలో కష్టంగా ఉన్నాయి.
గృధ్రౌ ద్వౌ దృష్టపూర్వౌ మే మాతరిశ్వసమౌ జవే। గృధ్రాణాం చైవ రాజానౌ భ్రాతరౌ కామరూపిణౌ
నేను ఇంతకుముందు రెండు గద్దలను చూశాను. అవి గాలివేగంతో సమానంగా, గద్దలలో రాజులు, అన్నదమ్ములు, కావలసిన రూపం ధరించగలవారు.
జ్యేష్ఠోఽవితస్త్వం సమ్పాతే జటాయురనుజస్తవ। మానుషం రూపమాస్థాయ గృహ్ణీతాం చరణౌ మమ
నీవే పెద్దవాడవు సంపాతి, జటాయువు నీ తమ్ముడు. మానవ రూపంలో వచ్చి నా పాదాలను పట్టుకో.