తే వయం కపిరాజస్య సర్వే వచనకారిణః। కృతాం సంస్థామతిక్రాన్తా భయాత్ ప్రాయముపాసితాః
మేమంతా వానరరాజు ఆజ్ఞను పాటిస్తూ, నిర్ణయించిన కాలాన్ని మించిపోయాం. భయంతో ఉపవాసాన్ని ఆశ్రయించాం.
క్రుద్ధే తస్మింస్తు కాకుత్స్థే సుగ్రీవే చ సలక్ష్మణే। గతానామపి సర్వేషాం తత్ర నో నాస్తి జీవితమ్
కాకుత్స్థుడు, సుగ్రీవుడు, లక్ష్మణుడు కోపించితే, ఇక్కడికి వచ్చిన మనందరికీ ప్రాణాలు ఉండవు.
thumb|అష్టపఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే అష్టపఞ్చాశః సర్గః ॥౪-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలోని కిష్కింధాకాండలో యాభై ఎనిమిదవ సర్గను వినండి.
ఇత్యుక్తః కరుణం వాక్యం వానరైస్త్యక్తజీవితైః। సబాష్పో వానరాన్ గృధ్రః ప్రత్యువాచ మహాస్వనః
జీవితం మీద ఆశ విడిచిన వానరులు దుఃఖంగా మాట్లాడగా, కన్నీళ్లు పెట్టుకున్న గొప్ప గద్ద, గంభీర స్వరంతో వారికి ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.
యవీయాన్ స మమ భ్రాతా జటాయుర్నామ వానరాః। యమాఖ్యాత హతం యుద్ధే రావణేన బలీయసా
వానరులారా, నా తమ్ముడు జటాయువు. మీరు చెప్పినట్లుగా, బలవంతుడైన రావణుడు యుద్ధంలో అతన్ని చంపాడు.
వృద్ధభావాదపక్షత్వాచ్ఛృణ్వంస్తదపి మర్షయే। నహి మే శక్తిరస్త్యద్య భ్రాతుర్వైరవిమోక్షణే
వృద్ధాప్యంతో, రెక్కలు కోల్పోయినందువల్ల, ఆ సంగతి విన్నా సహించాను. ఇప్పుడు తమ్ముడి శత్రుత్వాన్ని తీర్చే శక్తి నాకు లేదు.
పురా వృత్రవధే వృత్తే స చాహం చ జయైషిణౌ। ఆదిత్యముపయాతౌ స్వో జ్వలన్తం రశ్మిమాలినమ్
పూర్వం వృత్రాసురుని సంహారం అయిన తర్వాత, నేను, అతడూ విజయాన్ని కోరుతూ, కాంతులతో మెరిసే సూర్యుని వైపు వెళ్లాం.
ఆవృత్యాకాశమార్గేణ జవేన స్వర్గతౌ భృశమ్। మధ్యం ప్రాప్తే తు సూర్యే తు జటాయురవసీదతి
ఆకాశ మార్గంలో వేగంగా పరిగెత్తుతూ, మేము స్వర్గానికి చేరేలా ఎగిరాం. సూర్యుని మధ్యభాగానికి రాగానే, జటాయువు బలహీనపడ్డాడు.
తమహం భ్రాతరం దృష్ట్వా సూర్యరశ్మిభిరర్దితమ్। పక్షాభ్యాం ఛాదయామాస స్నేహాత్ పరమవిహ్వలమ్
నా సోదరుడు సూర్యకిరణాల వేడితో బాధపడుతూ కనిపించగానే, అతనిపట్ల ఉన్న అపారమైన ప్రేమతో నా రెక్కలతో అతన్ని దాచిపెట్టాను.
నిర్దగ్ధపత్రః పతితో విన్ధ్యేఽహం వానరర్షభాః। అహమస్మిన్ వసన్ భ్రాతుః ప్రవృత్తిం నోపలక్షయే
నా రెక్కలు కాలిపోయి, నేను వింధ్య పర్వతాలపై పడిపోయాను, ఓ వానరులారా. ఇక్కడ ఉండగా నా సోదరుని గురించి నాకు ఏ వార్తా తెలియలేదు.
జటాయుషస్త్వేవముక్తో భ్రాత్రా సమ్పాతినా తదా। యువరాజో మహాప్రజ్ఞః ప్రత్యువాచాఙ్గదస్తదా
అప్పుడు జటాయువు తన సోదరుడు సంపాతి చెప్పిన మాటలు విని, అంగదుడు ఆ మహాప్రజ్ఞుడు, యువరాజు, ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.
జటాయుషో యది భ్రాతా శ్రుతం తే గదితం మయా। ఆఖ్యాహి యది జానాసి నిలయం తస్య రక్షసః
జటాయువు సోదరుని గురించి నేను చెప్పినది నీవు వినివుంటే, ఆ రాక్షసుని నివాసం నీకు తెలుసా? అయితే దయచేసి మాకు చెప్పు.
అదీర్ఘదర్శినం తం వై రావణం రాక్షసాధమమ్। అన్తికే యది వా దూరే యది జానాసి శంస నః
ఆ రాక్షసులలో చెడ్డవాడు అయిన రావణుడు దగ్గరగా ఉన్నాడా, దూరంగా ఉన్నాడా, నీకు తెలిసినంతవరకు మాకు చెప్పు.
తతోఽబ్రవీన్మహాతేజా భ్రాతా జ్యేష్ఠో జటాయుషః। ఆత్మానురూపం వచనం వానరాన్ సమ్ప్రహర్షయన్
అప్పుడు జటాయువు పెద్ద సోదరుడు, మహాతేజస్సుతో ఉన్నవాడు, తన స్థాయికి తగిన మాటలు చెప్పి వానరులను ఆనందపరిచాడు.
నిర్దగ్ధపక్షో గృధ్రోఽహం గతవీర్యః ప్లవఙ్గమాః। వాఙ్మాత్రేణ తు రామస్య కరిష్యే సాహ్యముత్తమమ్
నా రెక్కలు కాలిపోయాయి, నా శక్తి పోయింది, ఓ వానరులారా. అయినా మాటలతోనే రామునికి గొప్ప సహాయం చేస్తాను.
జానామి వారుణాఁల్లోకాన్ విష్ణోస్త్రైవిక్రమానపి। దేవాసురవిమర్దాంశ్చ హ్యమృతస్య విమన్థనమ్
నేను వరుణుని లోకాలను, విష్ణువు మూడు అడుగులను, దేవతలు-దానవుల యుద్ధాలను, అమృత మథనాన్ని కూడా తెలుసు.
రామస్య యదిదం కార్యం కర్తవ్యం ప్రథమం మయా। జరయా చ హృతం తేజః ప్రాణాశ్చ శిథిలా మమ
రామునికి చేయాల్సిన పని ఏదైనా ముందుగా నేను చేయాలి. కానీ వృద్ధాప్యంతో నా తేజస్సు తగ్గిపోయింది, ప్రాణాలు బలహీనమయ్యాయి.
తరుణీ రూపసమ్పన్నా సర్వాభరణభూషితా। హ్రియమాణా మయా దృష్టా రావణేన దురాత్మనా
యువతిగా, అందంగా, అన్ని ఆభరణాలతో అలంకరించబడిన ఒక యువతి, దుష్టుడైన రావణుడు ఆమెను అపహరిస్తున్నప్పుడు నేను చూశాను.
క్రోశన్తీ రామరామేతి లక్ష్మణేతి చ భామినీ। భూషణాన్యపవిధ్యన్తీ గాత్రాణి చ విధున్వతీ
ఆ కాంతిమంతురాలు 'రామా! రామా!' 'లక్ష్మణా!' అని అరుస్తూ, తన ఆభరణాలు విసిరేస్తూ, శరీరాన్ని ఊపుతూ కనిపించింది.
సూర్యప్రభేవ శైలాగ్రే తస్యాః కౌశేయముత్తమమ్। అసితే రాక్షసే భాతి యథా వా తడిదమ్బుదే
ఆమె ధరించిన ఉత్తమమైన పట్టు వస్త్రం, పర్వత శిఖరంపై సూర్యకాంతిలా ప్రకాశిస్తూ, ఆ నల్లటి రాక్షసునిపై మెరుపు మేఘంపై మెరుపులా మెరిసింది.
తాం తు సీతామహం మన్యే రామస్య పరికీర్తనాత్। శ్రూయతాం మే కథయతో నిలయం తస్య రక్షసః
రాముని పేరు పలికినందువల్ల ఆమె సీత అని నేను అనుకుంటున్నాను. ఇప్పుడు ఆ రాక్షసుని నివాసాన్ని నేను చెప్పబోతున్నాను, వినండి.
పుత్రో విశ్రవసః సాక్షాద్ భ్రాతా వైశ్రవణస్య చ। అధ్యాస్తే నగరీం లఙ్కాం రావణో నామ రాక్షసః
విశ్రవసుని కుమారుడు, వైశ్రవణుని సోదరుడు అయిన రాక్షసుడు రావణుడు లంక అనే నగరంలో నివసిస్తున్నాడు.
ఇతో ద్వీపే సముద్రస్య సమ్పూర్ణే శతయోజనే। తస్మిఁల్లఙ్కా పురీ రమ్యా నిర్మితా విశ్వకర్మణా
ఈ సముద్రంలో ఉన్న దీవిలో, ఇక్కడినుండి నూరు యోజనల దూరంలో, విశ్వకర్మ నిర్మించిన అందమైన లంకా నగరం ఉంది.
జామ్బూనదమయైర్ద్వారైశ్చిత్రైః కాఞ్చనవేదికైః। ప్రాసాదైర్హేమవర్ణైశ్చ మహద్భిః సుసమాకృతా
ఆ నగరం జాంబూనద సువర్ణంతో చేసిన అద్భుతమైన ద్వారాలు, బంగారు వేదికలు, గొప్ప బంగారు కోటలు కలిగి ఉంది.
ప్రాకారేణార్కవర్ణేన మహతా చ సమన్వితా। తస్యాం వసతి వైదేహీ దీనా కౌశేయవాసినీ
సూర్యుడిలా మెరిసే గొప్ప ప్రాకారంతో చుట్టుముట్టబడి, అక్కడ దుఃఖంతో ఉన్న వైదేహి, పట్టు వస్త్రం ధరించి నివసిస్తోంది.
రావణాన్తఃపురే రుద్ధా రాక్షసీభిః సురక్షితా। జనకస్యాత్మజాం రాజ్ఞస్తస్యాం ద్రక్ష్యథ మైథిలీమ్
రావణుని అంతఃపురంలో రాక్షసస్త్రీలు కాపాడుతూ నిర్బంధించిన జనకుని కుమార్తె మైథిలిని మీరు అక్కడ చూడగలరు.
లఙ్కాయామథ గుప్తాయాం సాగరేణ సమన్తతః। సమ్ప్రాప్య సాగరస్యాన్తం సమ్పూర్ణం శతయోజనమ్
లంకా అన్నది సముద్రంతో అన్ని వైపులా రక్షించబడినది. మీరు ఆ సముద్రాన్ని పూర్తిగా దాటి, వంద యోజనల దూరాన్ని చేరుకుంటారు.
ఆసాద్య దక్షిణం తీరం తతో ద్రక్ష్యథ రావణమ్। తత్రైవ త్వరితాః క్షిప్రం విక్రమధ్వం ప్లవఙ్గమాః
మీరు ఆ దక్షిణ తీరానికి చేరుకున్నాక, అక్కడ రావణుడిని చూస్తారు. అక్కడే మీరు త్వరగా, ధైర్యంగా ముందుకు సాగాలి, ఓ వానరులారా.
జ్ఞానేన ఖలు పశ్యామి దృష్ట్వా ప్రత్యాగమిష్యథ। ఆద్యః పన్థాః కులిఙ్గానాం యే చాన్యే ధాన్యజీవినః
జ్ఞానంతో నేను చూస్తున్నాను, మీరు వెళ్లి తిరిగి వస్తారని నాకు తెలుసు. మొదటి మార్గం కులింగ పక్షులు, ధాన్యాన్ని తినే ఇతర పక్షులకు ఉంటుంది.
ద్వితీయో బలిభోజానాం యే చ వృక్షఫలాశనాః। భాసాస్తృతీయం గచ్ఛన్తి క్రౌఞ్చాశ్చ కురరైః సహ
రెండవది బలమైన ఆహారం తినేవారికీ, వృక్షఫలాలు తినేవారికీ. భాస పక్షులు మూడవ మార్గాన్ని, క్రౌంచ పక్షులు కురర పక్షులతో కలిసి ప్రయాణిస్తారు.