లక్ష్మణేన సహ భ్రాత్రా వైదేహ్యా సహ భార్యయా। పితుర్నిదేశనిరతో ధర్మం పన్థానమాశ్రితః
లక్ష్మణుడితో అన్నయ్యగా, వైదేహితో భార్యగా, తండ్రి ఆజ్ఞకు నిబద్ధుడై, ధర్మమార్గాన్ని అనుసరించాడు.
తస్య భార్యా జనస్థానాద్ రావణేన హృతా బలాత్। రామస్య తు పితుర్మిత్రం జటాయుర్నామ గృధ్రరాట్
ఆయన భార్యను జనస్థానంలో రావణుడు బలవంతంగా అపహరించాడు. రాముని తండ్రి మిత్రుడు జటాయువు అనే గద్దరాజు ఉన్నాడు.
దదర్శ సీతాం వైదేహీం హ్రియమాణాం విహాయసా। రావణం విరథం కృత్వా స్థాపయిత్వా చ మైథిలీమ్। పరిశ్రాన్తశ్చ వృద్ధశ్చ రావణేన హతో రణే
వైదేహి సీతను ఆకాశమార్గంలో రావణుడు తీసుకుపోతున్నప్పుడు జటాయువు చూశాడు. రావణుడి రథాన్ని ఆపి, మైథిలిని కింద దింపి, అలసిపోయిన వృద్ధుడైన జటాయువు రణంలో రావణుని చేతిలో హతమయ్యాడు.
ఏవం గృధ్రో హతస్తేన రావణేన బలీయసా। సంస్కృతశ్చాపి రామేణ జగామ గతిముత్తమామ్
అలా బలవంతుడైన రావణుడు ఆ గద్దను చంపాడు. రాముడు గౌరవించడంతో, అతడు ఉత్తమ గతి పొందాడు.
తతో మమ పితృవ్యేణ సుగ్రీవేణ మహాత్మనా। చకార రాఘవః సఖ్యం సోఽవధీత్ పితరం మమ
తర్వాత నా చిన్నాన్న అయిన సుగ్రీవుడితో రాఘవుడు స్నేహం కలిపాడు. అదే సుగ్రీవుడు నా తండ్రిని చంపాడు.
మమ పిత్రా నిరుద్ధో హి సుగ్రీవః సచివైః సహ। నిహత్య వాలినం రామస్తతస్తమభిషేచయత్
నా తండ్రి సుగ్రీవుడిని అతని మంత్రులతో కలిపి నిర్బంధించాడు. ఆ తరువాత రాముడు వాలిని చంపి, సుగ్రీవుని పట్టాభిషేకం చేశాడు.
స రాజ్యే స్థాపితస్తేన సుగ్రీవో వానరేశ్వరః। రాజా వానరముఖ్యానాం తేన ప్రస్థాపితా వయమ్
అలా సుగ్రీవుడు రాజ్యంలో స్థాపించబడి వానరుల అధిపతిగా మారాడు. ఆయన ఆదేశంతో మేము వానరప్రధానులు వెళ్ళిపోతూ అన్వేషణకు బయలుదేరాం.
ఏవం రామప్రయుక్తాస్తు మార్గమాణాస్తతస్తతః। వైదేహీం నాధిగచ్ఛామో రాత్రౌ సూర్యప్రభామివ
ఇలా రాముని ఆజ్ఞతో మేము అన్ని చోట్ల వెతికాం. అయినా వైదేహిని కనుగొనలేకపోయాం; అది రాత్రిపూట సూర్యకాంతిని చూడలేకపోవడంలా అయింది.
తే వయం దణ్డకారణ్యం విచిత్య సుసమాహితాః। అజ్ఞానాత్ తు ప్రవిష్టాః స్మ ధరణ్యా వివృతం బిలమ్
మేము దండకారణ్యాన్ని పూర్తిగా అన్వేషించాం. కానీ తెలియకపోయి భూమిలో తెరచిన ఒక గుహలోకి ప్రవేశించాం.
మయస్య మాయావిహితం తద్ బిలం చ విచిన్వతామ్। వ్యతీతస్తత్ర నో మాసో యో రాజ్ఞా సమయః కృతః
మాయాసురుడు సృష్టించిన ఆ గుహలో మేము వెతుకుతూ ఉండగా, రాజు కట్టిన సమయం నెల దాటి పోయింది.
తే వయం కపిరాజస్య సర్వే వచనకారిణః। కృతాం సంస్థామతిక్రాన్తా భయాత్ ప్రాయముపాసితాః
మేమంతా వానరరాజు ఆజ్ఞను పాటిస్తూ, నిర్ణయించిన కాలాన్ని మించిపోయాం. భయంతో ఉపవాసాన్ని ఆశ్రయించాం.
క్రుద్ధే తస్మింస్తు కాకుత్స్థే సుగ్రీవే చ సలక్ష్మణే। గతానామపి సర్వేషాం తత్ర నో నాస్తి జీవితమ్
కాకుత్స్థుడు, సుగ్రీవుడు, లక్ష్మణుడు కోపించితే, ఇక్కడికి వచ్చిన మనందరికీ ప్రాణాలు ఉండవు.
thumb|అష్టపఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే అష్టపఞ్చాశః సర్గః ॥౪-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలోని కిష్కింధాకాండలో యాభై ఎనిమిదవ సర్గను వినండి.
ఇత్యుక్తః కరుణం వాక్యం వానరైస్త్యక్తజీవితైః। సబాష్పో వానరాన్ గృధ్రః ప్రత్యువాచ మహాస్వనః
జీవితం మీద ఆశ విడిచిన వానరులు దుఃఖంగా మాట్లాడగా, కన్నీళ్లు పెట్టుకున్న గొప్ప గద్ద, గంభీర స్వరంతో వారికి ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.
యవీయాన్ స మమ భ్రాతా జటాయుర్నామ వానరాః। యమాఖ్యాత హతం యుద్ధే రావణేన బలీయసా
వానరులారా, నా తమ్ముడు జటాయువు. మీరు చెప్పినట్లుగా, బలవంతుడైన రావణుడు యుద్ధంలో అతన్ని చంపాడు.
వృద్ధభావాదపక్షత్వాచ్ఛృణ్వంస్తదపి మర్షయే। నహి మే శక్తిరస్త్యద్య భ్రాతుర్వైరవిమోక్షణే
వృద్ధాప్యంతో, రెక్కలు కోల్పోయినందువల్ల, ఆ సంగతి విన్నా సహించాను. ఇప్పుడు తమ్ముడి శత్రుత్వాన్ని తీర్చే శక్తి నాకు లేదు.
పురా వృత్రవధే వృత్తే స చాహం చ జయైషిణౌ। ఆదిత్యముపయాతౌ స్వో జ్వలన్తం రశ్మిమాలినమ్
పూర్వం వృత్రాసురుని సంహారం అయిన తర్వాత, నేను, అతడూ విజయాన్ని కోరుతూ, కాంతులతో మెరిసే సూర్యుని వైపు వెళ్లాం.
ఆవృత్యాకాశమార్గేణ జవేన స్వర్గతౌ భృశమ్। మధ్యం ప్రాప్తే తు సూర్యే తు జటాయురవసీదతి
ఆకాశ మార్గంలో వేగంగా పరిగెత్తుతూ, మేము స్వర్గానికి చేరేలా ఎగిరాం. సూర్యుని మధ్యభాగానికి రాగానే, జటాయువు బలహీనపడ్డాడు.
తమహం భ్రాతరం దృష్ట్వా సూర్యరశ్మిభిరర్దితమ్। పక్షాభ్యాం ఛాదయామాస స్నేహాత్ పరమవిహ్వలమ్
నా సోదరుడు సూర్యకిరణాల వేడితో బాధపడుతూ కనిపించగానే, అతనిపట్ల ఉన్న అపారమైన ప్రేమతో నా రెక్కలతో అతన్ని దాచిపెట్టాను.
నిర్దగ్ధపత్రః పతితో విన్ధ్యేఽహం వానరర్షభాః। అహమస్మిన్ వసన్ భ్రాతుః ప్రవృత్తిం నోపలక్షయే
నా రెక్కలు కాలిపోయి, నేను వింధ్య పర్వతాలపై పడిపోయాను, ఓ వానరులారా. ఇక్కడ ఉండగా నా సోదరుని గురించి నాకు ఏ వార్తా తెలియలేదు.
జటాయుషస్త్వేవముక్తో భ్రాత్రా సమ్పాతినా తదా। యువరాజో మహాప్రజ్ఞః ప్రత్యువాచాఙ్గదస్తదా
అప్పుడు జటాయువు తన సోదరుడు సంపాతి చెప్పిన మాటలు విని, అంగదుడు ఆ మహాప్రజ్ఞుడు, యువరాజు, ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.
జటాయుషో యది భ్రాతా శ్రుతం తే గదితం మయా। ఆఖ్యాహి యది జానాసి నిలయం తస్య రక్షసః
జటాయువు సోదరుని గురించి నేను చెప్పినది నీవు వినివుంటే, ఆ రాక్షసుని నివాసం నీకు తెలుసా? అయితే దయచేసి మాకు చెప్పు.
అదీర్ఘదర్శినం తం వై రావణం రాక్షసాధమమ్। అన్తికే యది వా దూరే యది జానాసి శంస నః
ఆ రాక్షసులలో చెడ్డవాడు అయిన రావణుడు దగ్గరగా ఉన్నాడా, దూరంగా ఉన్నాడా, నీకు తెలిసినంతవరకు మాకు చెప్పు.
తతోఽబ్రవీన్మహాతేజా భ్రాతా జ్యేష్ఠో జటాయుషః। ఆత్మానురూపం వచనం వానరాన్ సమ్ప్రహర్షయన్
అప్పుడు జటాయువు పెద్ద సోదరుడు, మహాతేజస్సుతో ఉన్నవాడు, తన స్థాయికి తగిన మాటలు చెప్పి వానరులను ఆనందపరిచాడు.
నిర్దగ్ధపక్షో గృధ్రోఽహం గతవీర్యః ప్లవఙ్గమాః। వాఙ్మాత్రేణ తు రామస్య కరిష్యే సాహ్యముత్తమమ్
నా రెక్కలు కాలిపోయాయి, నా శక్తి పోయింది, ఓ వానరులారా. అయినా మాటలతోనే రామునికి గొప్ప సహాయం చేస్తాను.
జానామి వారుణాఁల్లోకాన్ విష్ణోస్త్రైవిక్రమానపి। దేవాసురవిమర్దాంశ్చ హ్యమృతస్య విమన్థనమ్
నేను వరుణుని లోకాలను, విష్ణువు మూడు అడుగులను, దేవతలు-దానవుల యుద్ధాలను, అమృత మథనాన్ని కూడా తెలుసు.
రామస్య యదిదం కార్యం కర్తవ్యం ప్రథమం మయా। జరయా చ హృతం తేజః ప్రాణాశ్చ శిథిలా మమ
రామునికి చేయాల్సిన పని ఏదైనా ముందుగా నేను చేయాలి. కానీ వృద్ధాప్యంతో నా తేజస్సు తగ్గిపోయింది, ప్రాణాలు బలహీనమయ్యాయి.
తరుణీ రూపసమ్పన్నా సర్వాభరణభూషితా। హ్రియమాణా మయా దృష్టా రావణేన దురాత్మనా
యువతిగా, అందంగా, అన్ని ఆభరణాలతో అలంకరించబడిన ఒక యువతి, దుష్టుడైన రావణుడు ఆమెను అపహరిస్తున్నప్పుడు నేను చూశాను.
క్రోశన్తీ రామరామేతి లక్ష్మణేతి చ భామినీ। భూషణాన్యపవిధ్యన్తీ గాత్రాణి చ విధున్వతీ
ఆ కాంతిమంతురాలు 'రామా! రామా!' 'లక్ష్మణా!' అని అరుస్తూ, తన ఆభరణాలు విసిరేస్తూ, శరీరాన్ని ఊపుతూ కనిపించింది.
సూర్యప్రభేవ శైలాగ్రే తస్యాః కౌశేయముత్తమమ్। అసితే రాక్షసే భాతి యథా వా తడిదమ్బుదే
ఆమె ధరించిన ఉత్తమమైన పట్టు వస్త్రం, పర్వత శిఖరంపై సూర్యకాంతిలా ప్రకాశిస్తూ, ఆ నల్లటి రాక్షసునిపై మెరుపు మేఘంపై మెరుపులా మెరిసింది.