కాన్తారాణి ప్రపన్నాః స్మ న చ పశ్యామ మైథిలీమ్। స సుఖీ గృధ్రరాజస్తు రావణేన హతో రణే। ముక్తశ్చ సుగ్రీవభయాద్ గతశ్చ పరమాం గతిమ్
'మేము అడవుల్లోకి వచ్చాం, మైతిలిని కనబడటం లేదు. కానీ గద్దరాజు యుద్ధంలో రావణునిచేత చంపబడి, సుగ్రీవుని భయం నుంచి విముక్తి పొంది, పరమగతిని పొందాడు.'
జటాయుషో వినాశేన రాజ్ఞో దశరథస్య చ। హరణేన చ వైదేహ్యాః సంశయం హరయో గతాః
జటాయువు నాశనం, దశరథ మహారాజు మరణం, వైదేహి అపహరణం వల్ల వానరులు సందేహంలో పడిపోయారు.
రామలక్ష్మణయోర్వాసమరణ్యే సహ సీతయా। రాఘవస్య చ బాణేన వాలినశ్చ తథా వధః
రాముడు, లక్ష్మణుడు, సీతతో కలిసి అరణ్యంలో నివసించడం, రాఘవుడు తన బాణంతో వాలిని సంహరించడం — ఇవన్నీ జరిగినవే.
రామకోపాదశేషాణాం రక్షసాం చ తథా వధమ్। కైకేయ్యా వరదానేన ఇదం చ వికృతం కృతమ్
రాముడి కోపంతో రాక్షసులందరినీ సంహరించడం, కైకేయి వరాలిచ్చి ఈ అపవాదాన్ని కలిగించడం — ఇవన్నీ జరిగినవే.
తదసుఖమనుకీర్తితం వచో భువి పతితాంశ్చ నిరీక్ష్య వానరాన్। భృశచకితమతిర్మహామతిః కృపణముదాహృతవాన్ స గృధ్రరాజః
ఆ బాధాకరమైన మాటలు చెప్పి, నేలపై పడిపోయిన వానరులను చూసి, గొప్ప మనస్సున్న గృధ్రరాజు, మనసు బాగా కలవరపడి, దయతో ఇలా అన్నాడు.
తత్ తు శ్రుత్వా తథా వాక్యమఙ్గదస్య ముఖోద్గతమ్। అబ్రవీద్ వచనం గృధ్రస్తీక్ష్ణతుణ్డో మహాస్వనః
అంగదుడు చెప్పిన ఆ మాటలు విని, పదును తుంటున్న, గొప్ప స్వరంతో గల గృధ్రపక్షి ఇలా అన్నాడు.
కోఽయం గిరా ఘోషయతి ప్రాణైః ప్రియతరస్య మే। జటాయుషో వధం భ్రాతుః కమ్పయన్నివ మే మనః
ఈ మాటలతో నా ప్రాణాలకు ప్రియమైన నా సోదరుడు జటాయువు మరణాన్ని ఎవరు ప్రకటిస్తున్నారు? నా హృదయం కంపించిపోతుంది.
కథమాసీజ్జనస్థానే యుద్ధం రాక్షసగృధ్రయోః। నామధేయమిదం భ్రాతుశ్చిరస్యాద్య మయా శ్రుతమ్
జనస్థానంలో రాక్షసుడు, గృధ్రపక్షి మధ్య యుద్ధం ఎలా జరిగింది? చాలా కాలం తర్వాత ఈ రోజు నా సోదరుని పేరు వినిపించింది.
ఇచ్ఛేయం గిరిదుర్గాచ్చ భవద్భిరవతారితుమ్। యవీయసో గుణజ్ఞస్య శ్లాఘనీయస్య విక్రమైః
మీరు అందరూ చిన్నవారు, ధర్మాన్ని తెలిసినవారు, పరాక్రమంలో ప్రశంసనీయులు. మీరు ఈ కొండపై నుండి నన్ను దింపాలని నేను కోరుకుంటున్నాను.
అతిదీర్ఘస్య కాలస్య పరితుష్టోఽస్మి కీర్తనాత్। తదిచ్ఛేయమహం శ్రోతుం వినాశం వానరర్షభాః
చాలా కాలం తర్వాత ఈ కథ విని నాకు సంతృప్తి కలిగింది. వానరులలో శ్రేష్ఠులారా, ఆయన నాశనం గురించి నేను వినాలని కోరుకుంటున్నాను.
భ్రాతుర్జటాయుషస్తస్య జనస్థాననివాసినః। తస్యైవ చ మమ భ్రాతుః సఖా దశరథః కథమ్
జనస్థానంలో నివసించిన నా సోదరుడు జటాయువు గురించి, అలాగే నా సోదరుని స్నేహితుడు దశరథుడు ఎలా ఉన్నాడు?
యస్య రామః ప్రియః పుత్రో జ్యేష్ఠో గురుజనప్రియః। సూర్యాంశుదగ్ధపక్షత్వాన్న శక్నోమి విసర్పితుమ్। ఇచ్ఛేయం పర్వతాదస్మాదవతర్తుమరిందమాః
రాముడు అతని ప్రియమైన పెద్ద కుమారుడు, పెద్దవారికి ప్రీతిపాత్రుడు. నా రెక్కలు సూర్యకిరణాలతో కాలిపోయాయి, నేను ఎగరలేను. శత్రువులను సంహరించేవారూ, మీరు ఈ కొండపై నుండి నన్ను దింపాలని కోరుకుంటున్నాను.
thumb|సప్తపఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే సప్తపఞ్చాశః సర్గః ॥౪-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో కిష్కిందాకాండలో యెప్పత్తొమ్మిదవ సర్గను వినండి.
శోకాద్ భ్రష్టస్వరమపి శ్రుత్వా వానరయూథపాః। శ్రద్దధుర్నైవ తద్వాక్యం కర్మణా తస్య శఙ్కితాః
విపత్తుతో స్వరం మారిపోయినా, ఆ గృధ్రపక్షి మాటలు విని, వానరయూథాధిపతులు అతని చర్యలపై అనుమానం వేసుకొని, అతని మాటలను నమ్మలేదు.
తే ప్రాయముపవిష్టాస్తు దృష్ట్వా గృధ్రం ప్లవంగమాః। చక్రుర్బుద్ధిం తదా రౌద్రాం సర్వాన్ నో భక్షయిష్యతి
అక్కడ ఉపవాసంగా కూర్చున్న వానరులు ఆ గృధ్రపక్షిని చూసి, 'ఇతడు మనందరినీ తినేస్తాడు' అని భయంకరమైన నిర్ణయం తీసుకున్నారు.
సర్వథా ప్రాయమాసీనాన్ యది నో భక్షయిష్యతి। కృతకృత్యా భవిష్యామః క్షిప్రం సిద్ధిమితో గతాః
మనం ఇక్కడ ఉపవాసంగా కూర్చుంటే, అతడు మనలను తినకపోతే, మన పని పూర్తయినట్టే. త్వరలోనే విజయాన్ని సాధిస్తాము.
ఏతాం బుద్ధిం తతశ్చక్రుః సర్వే తే హరియూథపాః। అవతార్య గిరేః శృఙ్గాద్ గృధ్రమాహాఙ్గదస్తదా
అందరు వానరయూథాధిపతులు ఈ నిర్ణయం తీసుకున్నారు. అప్పుడు అంగదుడు కొండ శిఖరంనుంచి దిగిపోతూ ఆ గృధ్రపక్షిని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
బభూవర్క్షరజో నామ వానరేన్ద్రః ప్రతాపవాన్। మమార్యః పార్థివః పక్షిన్ ధార్మికౌ తస్య చాత్మజౌ
ఒకప్పుడు రిక్షరాజు అనే పరాక్రమశాలి వానరరాజు ఉండేవాడు. పక్షీ, ఆయన నాకు పెద్దవాడు. ఆయనకు ఇద్దరు ధార్మిక కుమారులు ఉన్నారు.
సుగ్రీవశ్చైవ వాలీ చ పుత్రౌ ఘనబలావుభౌ। లోకే విశ్రుతకర్మాభూద్ రాజా వాలీ పితా మమ
ఆ ఇద్దరు కుమారులు సుగ్రీవుడు, వాలీ. వీరిద్దరూ బలవంతులు. వాలీ, నా తండ్రి, తన కార్యాలతో లోకంలో ప్రసిద్ధి పొందాడు.
రాజా కృత్స్నస్య జగత ఇక్ష్వాకూణాం మహారథః। రామో దాశరథిః శ్రీమాన్ ప్రవిష్టో దణ్డకావనమ్
ఇక్ష్వాకువంశానికి చెందిన మహారథుడు, జగత్తుకు రాజైన దశరథుని కుమారుడు రాముడు, దండకారణ్యంలో ప్రవేశించాడు.
లక్ష్మణేన సహ భ్రాత్రా వైదేహ్యా సహ భార్యయా। పితుర్నిదేశనిరతో ధర్మం పన్థానమాశ్రితః
లక్ష్మణుడితో అన్నయ్యగా, వైదేహితో భార్యగా, తండ్రి ఆజ్ఞకు నిబద్ధుడై, ధర్మమార్గాన్ని అనుసరించాడు.
తస్య భార్యా జనస్థానాద్ రావణేన హృతా బలాత్। రామస్య తు పితుర్మిత్రం జటాయుర్నామ గృధ్రరాట్
ఆయన భార్యను జనస్థానంలో రావణుడు బలవంతంగా అపహరించాడు. రాముని తండ్రి మిత్రుడు జటాయువు అనే గద్దరాజు ఉన్నాడు.
దదర్శ సీతాం వైదేహీం హ్రియమాణాం విహాయసా। రావణం విరథం కృత్వా స్థాపయిత్వా చ మైథిలీమ్। పరిశ్రాన్తశ్చ వృద్ధశ్చ రావణేన హతో రణే
వైదేహి సీతను ఆకాశమార్గంలో రావణుడు తీసుకుపోతున్నప్పుడు జటాయువు చూశాడు. రావణుడి రథాన్ని ఆపి, మైథిలిని కింద దింపి, అలసిపోయిన వృద్ధుడైన జటాయువు రణంలో రావణుని చేతిలో హతమయ్యాడు.
ఏవం గృధ్రో హతస్తేన రావణేన బలీయసా। సంస్కృతశ్చాపి రామేణ జగామ గతిముత్తమామ్
అలా బలవంతుడైన రావణుడు ఆ గద్దను చంపాడు. రాముడు గౌరవించడంతో, అతడు ఉత్తమ గతి పొందాడు.
తతో మమ పితృవ్యేణ సుగ్రీవేణ మహాత్మనా। చకార రాఘవః సఖ్యం సోఽవధీత్ పితరం మమ
తర్వాత నా చిన్నాన్న అయిన సుగ్రీవుడితో రాఘవుడు స్నేహం కలిపాడు. అదే సుగ్రీవుడు నా తండ్రిని చంపాడు.
మమ పిత్రా నిరుద్ధో హి సుగ్రీవః సచివైః సహ। నిహత్య వాలినం రామస్తతస్తమభిషేచయత్
నా తండ్రి సుగ్రీవుడిని అతని మంత్రులతో కలిపి నిర్బంధించాడు. ఆ తరువాత రాముడు వాలిని చంపి, సుగ్రీవుని పట్టాభిషేకం చేశాడు.
స రాజ్యే స్థాపితస్తేన సుగ్రీవో వానరేశ్వరః। రాజా వానరముఖ్యానాం తేన ప్రస్థాపితా వయమ్
అలా సుగ్రీవుడు రాజ్యంలో స్థాపించబడి వానరుల అధిపతిగా మారాడు. ఆయన ఆదేశంతో మేము వానరప్రధానులు వెళ్ళిపోతూ అన్వేషణకు బయలుదేరాం.
ఏవం రామప్రయుక్తాస్తు మార్గమాణాస్తతస్తతః। వైదేహీం నాధిగచ్ఛామో రాత్రౌ సూర్యప్రభామివ
ఇలా రాముని ఆజ్ఞతో మేము అన్ని చోట్ల వెతికాం. అయినా వైదేహిని కనుగొనలేకపోయాం; అది రాత్రిపూట సూర్యకాంతిని చూడలేకపోవడంలా అయింది.
తే వయం దణ్డకారణ్యం విచిత్య సుసమాహితాః। అజ్ఞానాత్ తు ప్రవిష్టాః స్మ ధరణ్యా వివృతం బిలమ్
మేము దండకారణ్యాన్ని పూర్తిగా అన్వేషించాం. కానీ తెలియకపోయి భూమిలో తెరచిన ఒక గుహలోకి ప్రవేశించాం.
మయస్య మాయావిహితం తద్ బిలం చ విచిన్వతామ్। వ్యతీతస్తత్ర నో మాసో యో రాజ్ఞా సమయః కృతః
మాయాసురుడు సృష్టించిన ఆ గుహలో మేము వెతుకుతూ ఉండగా, రాజు కట్టిన సమయం నెల దాటి పోయింది.