కన్దరాదభినిష్క్రమ్య స విన్ధ్యస్య మహాగిరేః। ఉపవిష్టాన్ హరీన్ దృష్ట్వా హృష్టాత్మా గిరమబ్రవీత్
వింధ్యపర్వతంలోని ఒక గుహ నుంచి బయటకు వచ్చి, అక్కడ కూర్చున్న వానరులను చూసి, ఆనందంతో ఆ గద్దపక్షి మాట్లాడాడు.
విధిః కిల నరం లోకే విధానేనానువర్తతే। యథాయం విహితో భక్ష్యశ్చిరాన్మహ్యముపాగతః
'ఈ లోకంలో ప్రతి మనిషిని విధి తన విధానంలో నడిపిస్తుంది. అలాగే, నాకు దక్కాల్సిన ఆహారం చాలా కాలం తర్వాత ఇప్పుడు నా వద్దకు వచ్చింది.' అని అన్నాడు.
పరమ్పరాణాం భక్షిష్యే వానరాణాం మృతం మృతమ్। ఉవాచైతద్ వచః పక్షీ తాన్ నిరీక్ష్య ప్లవంగమాన్
'ఇప్పుడు చనిపోయిన వానరులను ఒక్కొక్కరుగా తినిపోతాను' అని ఆ పక్షి, వానరులను చూసి చెప్పాడు.
తస్య తద్ వచనం శ్రుత్వా భక్ష్యలుబ్ధస్య పక్షిణః। అఙ్గదః పరమాయస్తో హనూమన్తమథాబ్రవీత్
ఆ ఆహారం కోసం ఆశతో ఉన్న గద్దపక్షి మాటలు విని, అంగదుడు చాలా బాధతో హనుమంతునితో ఇలా అన్నాడు.
పశ్య సీతాపదేశేన సాక్షాద్ వైవస్వతో యమః। ఇమం దేశమనుప్రాప్తో వానరాణాం విపత్తయే
'సీతా దేవి కారణంగా, యమధర్మరాజు స్వయంగా వానరుల వినాశనానికి ఈ ప్రదేశానికి వచ్చాడు చూడు.'
రామస్య న కృతం కార్యం న కృతం రాజశాసనమ్। హరీణామియమజ్ఞాతా విపత్తిః సహసాఽఽగతా
'రాముని పని పూర్తవలేదు, రాజు ఆజ్ఞ కూడా నెరవేరలేదు. వానరులకు తెలియకుండానే, ఈ అపాయం అకస్మాత్తుగా వచ్చిపడింది.'
వైదేహ్యాః ప్రియకామేన కృతం కర్మ జటాయుషా। గృధ్రరాజేన యత్ తత్ర శ్రుతం వస్తదశేషతః
'వైదేహి మీద ప్రేమతో జటాయువు చేసిన పని, అక్కడ ఆయన చెప్పినది మొత్తం వినిపించింది.'
తథా సర్వాణి భూతాని తిర్యగ్యోనిగతాన్యపి। ప్రియం కుర్వన్తి రామస్య త్యక్త్వా ప్రాణాన్ యథా వయమ్
'అలాగే, జంతువుల రూపంలో ఉన్న ప్రాణులు కూడా రామునికి ఇష్టమైనదాన్ని చేస్తారు. మనం చేసినట్టు, వారు కూడా ప్రాణాలను త్యజిస్తారు.'
అన్యోన్యముపకుర్వన్తి స్నేహకారుణ్యయన్త్రితాః। తతస్తస్యోపకారార్థం త్యజతాత్మానమాత్మనా
'ప్రేమ, దయ వల్ల ఒకరికి ఒకరు సహాయం చేస్తారు. అందుకే, సేవ కోసం మన ప్రాణాన్ని మనమే త్యజిస్తాం.'
ప్రియం కృతం హి రామస్య ధర్మజ్ఞేన జటాయుషా। రాఘవార్థే పరిశ్రాన్తా వయం సంత్యక్తజీవితాః
'ధర్మాన్ని తెలిసిన జటాయువు రామునికి ఇష్టమైన పని చేశాడు. రాఘవుని కోసం మనమూ అలసిపోయి ప్రాణాలు విడిచేశాం.'
కాన్తారాణి ప్రపన్నాః స్మ న చ పశ్యామ మైథిలీమ్। స సుఖీ గృధ్రరాజస్తు రావణేన హతో రణే। ముక్తశ్చ సుగ్రీవభయాద్ గతశ్చ పరమాం గతిమ్
'మేము అడవుల్లోకి వచ్చాం, మైతిలిని కనబడటం లేదు. కానీ గద్దరాజు యుద్ధంలో రావణునిచేత చంపబడి, సుగ్రీవుని భయం నుంచి విముక్తి పొంది, పరమగతిని పొందాడు.'
జటాయుషో వినాశేన రాజ్ఞో దశరథస్య చ। హరణేన చ వైదేహ్యాః సంశయం హరయో గతాః
జటాయువు నాశనం, దశరథ మహారాజు మరణం, వైదేహి అపహరణం వల్ల వానరులు సందేహంలో పడిపోయారు.
రామలక్ష్మణయోర్వాసమరణ్యే సహ సీతయా। రాఘవస్య చ బాణేన వాలినశ్చ తథా వధః
రాముడు, లక్ష్మణుడు, సీతతో కలిసి అరణ్యంలో నివసించడం, రాఘవుడు తన బాణంతో వాలిని సంహరించడం — ఇవన్నీ జరిగినవే.
రామకోపాదశేషాణాం రక్షసాం చ తథా వధమ్। కైకేయ్యా వరదానేన ఇదం చ వికృతం కృతమ్
రాముడి కోపంతో రాక్షసులందరినీ సంహరించడం, కైకేయి వరాలిచ్చి ఈ అపవాదాన్ని కలిగించడం — ఇవన్నీ జరిగినవే.
తదసుఖమనుకీర్తితం వచో భువి పతితాంశ్చ నిరీక్ష్య వానరాన్। భృశచకితమతిర్మహామతిః కృపణముదాహృతవాన్ స గృధ్రరాజః
ఆ బాధాకరమైన మాటలు చెప్పి, నేలపై పడిపోయిన వానరులను చూసి, గొప్ప మనస్సున్న గృధ్రరాజు, మనసు బాగా కలవరపడి, దయతో ఇలా అన్నాడు.
తత్ తు శ్రుత్వా తథా వాక్యమఙ్గదస్య ముఖోద్గతమ్। అబ్రవీద్ వచనం గృధ్రస్తీక్ష్ణతుణ్డో మహాస్వనః
అంగదుడు చెప్పిన ఆ మాటలు విని, పదును తుంటున్న, గొప్ప స్వరంతో గల గృధ్రపక్షి ఇలా అన్నాడు.
కోఽయం గిరా ఘోషయతి ప్రాణైః ప్రియతరస్య మే। జటాయుషో వధం భ్రాతుః కమ్పయన్నివ మే మనః
ఈ మాటలతో నా ప్రాణాలకు ప్రియమైన నా సోదరుడు జటాయువు మరణాన్ని ఎవరు ప్రకటిస్తున్నారు? నా హృదయం కంపించిపోతుంది.
కథమాసీజ్జనస్థానే యుద్ధం రాక్షసగృధ్రయోః। నామధేయమిదం భ్రాతుశ్చిరస్యాద్య మయా శ్రుతమ్
జనస్థానంలో రాక్షసుడు, గృధ్రపక్షి మధ్య యుద్ధం ఎలా జరిగింది? చాలా కాలం తర్వాత ఈ రోజు నా సోదరుని పేరు వినిపించింది.
ఇచ్ఛేయం గిరిదుర్గాచ్చ భవద్భిరవతారితుమ్। యవీయసో గుణజ్ఞస్య శ్లాఘనీయస్య విక్రమైః
మీరు అందరూ చిన్నవారు, ధర్మాన్ని తెలిసినవారు, పరాక్రమంలో ప్రశంసనీయులు. మీరు ఈ కొండపై నుండి నన్ను దింపాలని నేను కోరుకుంటున్నాను.
అతిదీర్ఘస్య కాలస్య పరితుష్టోఽస్మి కీర్తనాత్। తదిచ్ఛేయమహం శ్రోతుం వినాశం వానరర్షభాః
చాలా కాలం తర్వాత ఈ కథ విని నాకు సంతృప్తి కలిగింది. వానరులలో శ్రేష్ఠులారా, ఆయన నాశనం గురించి నేను వినాలని కోరుకుంటున్నాను.
భ్రాతుర్జటాయుషస్తస్య జనస్థాననివాసినః। తస్యైవ చ మమ భ్రాతుః సఖా దశరథః కథమ్
జనస్థానంలో నివసించిన నా సోదరుడు జటాయువు గురించి, అలాగే నా సోదరుని స్నేహితుడు దశరథుడు ఎలా ఉన్నాడు?
యస్య రామః ప్రియః పుత్రో జ్యేష్ఠో గురుజనప్రియః। సూర్యాంశుదగ్ధపక్షత్వాన్న శక్నోమి విసర్పితుమ్। ఇచ్ఛేయం పర్వతాదస్మాదవతర్తుమరిందమాః
రాముడు అతని ప్రియమైన పెద్ద కుమారుడు, పెద్దవారికి ప్రీతిపాత్రుడు. నా రెక్కలు సూర్యకిరణాలతో కాలిపోయాయి, నేను ఎగరలేను. శత్రువులను సంహరించేవారూ, మీరు ఈ కొండపై నుండి నన్ను దింపాలని కోరుకుంటున్నాను.
thumb|సప్తపఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే సప్తపఞ్చాశః సర్గః ॥౪-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో కిష్కిందాకాండలో యెప్పత్తొమ్మిదవ సర్గను వినండి.
శోకాద్ భ్రష్టస్వరమపి శ్రుత్వా వానరయూథపాః। శ్రద్దధుర్నైవ తద్వాక్యం కర్మణా తస్య శఙ్కితాః
విపత్తుతో స్వరం మారిపోయినా, ఆ గృధ్రపక్షి మాటలు విని, వానరయూథాధిపతులు అతని చర్యలపై అనుమానం వేసుకొని, అతని మాటలను నమ్మలేదు.
తే ప్రాయముపవిష్టాస్తు దృష్ట్వా గృధ్రం ప్లవంగమాః। చక్రుర్బుద్ధిం తదా రౌద్రాం సర్వాన్ నో భక్షయిష్యతి
అక్కడ ఉపవాసంగా కూర్చున్న వానరులు ఆ గృధ్రపక్షిని చూసి, 'ఇతడు మనందరినీ తినేస్తాడు' అని భయంకరమైన నిర్ణయం తీసుకున్నారు.
సర్వథా ప్రాయమాసీనాన్ యది నో భక్షయిష్యతి। కృతకృత్యా భవిష్యామః క్షిప్రం సిద్ధిమితో గతాః
మనం ఇక్కడ ఉపవాసంగా కూర్చుంటే, అతడు మనలను తినకపోతే, మన పని పూర్తయినట్టే. త్వరలోనే విజయాన్ని సాధిస్తాము.
ఏతాం బుద్ధిం తతశ్చక్రుః సర్వే తే హరియూథపాః। అవతార్య గిరేః శృఙ్గాద్ గృధ్రమాహాఙ్గదస్తదా
అందరు వానరయూథాధిపతులు ఈ నిర్ణయం తీసుకున్నారు. అప్పుడు అంగదుడు కొండ శిఖరంనుంచి దిగిపోతూ ఆ గృధ్రపక్షిని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
బభూవర్క్షరజో నామ వానరేన్ద్రః ప్రతాపవాన్। మమార్యః పార్థివః పక్షిన్ ధార్మికౌ తస్య చాత్మజౌ
ఒకప్పుడు రిక్షరాజు అనే పరాక్రమశాలి వానరరాజు ఉండేవాడు. పక్షీ, ఆయన నాకు పెద్దవాడు. ఆయనకు ఇద్దరు ధార్మిక కుమారులు ఉన్నారు.
సుగ్రీవశ్చైవ వాలీ చ పుత్రౌ ఘనబలావుభౌ। లోకే విశ్రుతకర్మాభూద్ రాజా వాలీ పితా మమ
ఆ ఇద్దరు కుమారులు సుగ్రీవుడు, వాలీ. వీరిద్దరూ బలవంతులు. వాలీ, నా తండ్రి, తన కార్యాలతో లోకంలో ప్రసిద్ధి పొందాడు.
రాజా కృత్స్నస్య జగత ఇక్ష్వాకూణాం మహారథః। రామో దాశరథిః శ్రీమాన్ ప్రవిష్టో దణ్డకావనమ్
ఇక్ష్వాకువంశానికి చెందిన మహారథుడు, జగత్తుకు రాజైన దశరథుని కుమారుడు రాముడు, దండకారణ్యంలో ప్రవేశించాడు.