thumb|చతుఃపఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే చతుఃపఞ్చాశః సర్గః ॥౪-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో కిష్కింధా కాండలో నలభై నాలుగవ అధ్యాయాన్ని వినండి.
తథా బ్రువతి తారే తు తారాధిపతివర్చసి। అథ మేనే హృతం రాజ్యం హనూమానఙ్గదేన తత్
తార చంద్రుడిలా ప్రకాశిస్తూ ఇలా మాట్లాడినప్పుడు, హనుమంతుడు అంగదుని రాజ్యం నిజంగా పోయిందని భావించాడు.
బుద్ధ్యా హ్యష్టాఙ్గయా యుక్తం చతుర్బలసమన్వితమ్। చతుర్దశగుణం మేనే హనూమాన్ వాలినః సుతమ్
ఎనిమిది విధాల తెలివి, నాలుగు రకాల బలంతో కూడిన వాలి కుమారుడిని, వాలికి పద్నాలుగు రెట్లు గొప్పవాడిగా హనుమంతుడు భావించాడు.
ఆపూర్యమాణం శశ్వచ్చ తేజోబలపరాక్రమైః। శశినం శుక్లపక్షాదౌ వర్ధమానమివ శ్రియా
వీర్యం, బలము, పరాక్రమంలో ఎప్పటికీ పెరుగుతూ, అంగదుడు శశి పక్షంలో పెరుగుతున్న చంద్రుడిలా మహిమలో ప్రకాశిస్తున్నాడు.
బృహస్పతిసమం బుద్ధ్యా విక్రమే సదృశం పితుః। శుశ్రూషమాణం తారస్య శుక్రస్యేవ పురందరమ్
బుద్ధిలో బృహస్పతికి సమానుడు, పరాక్రమంలో తన తండ్రికి సమానుడు, తారకు వినయంగా ఉండడంలో ఇంద్రుడు శుక్రుడిని గౌరవించినట్టు ఉన్నాడు.
భర్తురర్థే పరిశ్రాన్తం సర్వశాస్త్రవిశారదః। అభిసంధాతుమారేభే హనూమానఙ్గదం తతః
తన యజమాని కోసం అలసిపోయినా, అన్ని శాస్త్రాల్లో నైపుణ్యం కలిగిన హనుమంతుడు అప్పుడు అంగదుని ఉద్దేశించి మాట్లాడటం ప్రారంభించాడు.
స చతుర్ణాముపాయానాం తృతీయముపవర్ణయన్। భేదయామాస తాన్ సర్వాన్ వానరాన్ వాక్యసమ్పదా
నాలుగు మార్గాలలో మూడవదాన్ని వివరించుతూ, హనుమంతుడు తన మాటలతో అందరు వానరులను విడదీయడం మొదలుపెట్టాడు.
తేషు సర్వేషు భిన్నేషు తతోఽభీషయదఙ్గదమ్। భీషణైర్వివిధైర్వాక్యైః కోపోపాయసమన్వితైః
అందరూ విడిపోయిన తర్వాత, హనుమంతుడు అంగదుని మీద రకరకాల భయంకరమైన, కోపంతో కూడిన మాటలతో బెదిరించాడు.
త్వం సమర్థతరః పిత్రా యుద్ధే తారేయ వై ధ్రువమ్। దృఢం ధారయితుం శక్తః కపిరాజ్యం యథా పితా
తార కుమారుడా, యుద్ధంలో నీవు నీ తండ్రికన్నా శక్తివంతుడవు. నీవు కూడా నీ తండ్రిలాగే వానరుల రాజ్యాన్ని బలంగా పట్టుకోగలవు.
నిత్యమస్థిరచిత్తా హి కపయో హరిపుంగవ। నాజ్ఞాప్యం విషహిష్యన్తి పుత్రదారం వినా త్వయా
వానరులలో శ్రేష్ఠుడా, వీళ్ళు ఎప్పుడూ మనస్సు స్థిరంగా ఉండరు. నీవు లేకుండా, ఎవ్వరూ తమ కుమారులు భార్యలు లేకుండా ఉండలేరు.
త్వాం నైతే హ్యనురఞ్జేయుః ప్రత్యక్షం ప్రవదామి తే। యథాయం జామ్బవాన్ నీలః సుహోత్రశ్చ మహాకపిః
నిన్ను వీళ్ళు ప్రసన్నం చేసుకోలేరు — ఇది నేను నీవు ముందే చెప్పుతున్నాను. జాంబవంతుడు, నీలుడు, మహాకపి సుహోత్రుడు కూడా అలాగే చేయలేరు.
నహ్యహం తే ఇమే సర్వే సామదానాదిభిర్గుణైః। దణ్డేన న త్వయా శక్యాః సుగ్రీవాదపకర్షితుమ్
నా వల్ల కానీ, వీరందరి వల్ల కానీ, సమ్, దానం మొదలైన మార్గాలతో, లేదా శక్తితోనైనా, నిన్ను సుగ్రీవుని నుండి వేరుచేయడం సాధ్యం కాదు.
విగృహ్యాసనమప్యాహుర్దుర్బలేన బలీయసా। ఆత్మరక్షాకరస్తస్మాన్న విగృహ్ణీత దుర్బలః
బలహీనుడు బలవంతుడి స్థానాన్ని బలవంతంగా ఆక్రమించకూడదని అంటారు. ఎందుకంటే, దాంతో తనకే నష్టం వస్తుంది.
యాం చేమాం మన్యసే ధాత్రీమేతద్ బిలమితి శ్రుతమ్। ఏతల్లక్ష్మణబాణానామీషత్ కార్యం విదారణమ్
నీవు ఆశ్రయంగా భావిస్తున్న ఈ గుహా మాకు తెలుసు. లక్ష్మణుని బాణాలతో దీన్ని సులభంగా చీల్చవచ్చు.
స్వల్పం హి కృతమిన్ద్రేణ క్షిపతా హ్యశనిం పురా। లక్ష్మణో నిశితైర్బాణైర్భిన్ద్యాత్ పత్రపుటం యథా
ఇంద్రుడు ఒకప్పుడు వజ్రాయుధాన్ని విసిరినదానికంటే ఇది తక్కువే. లక్ష్మణుడు తన పదునైన బాణాలతో ఈ ఆకుల గుడిసెను చీల్చేస్తాడు.
లక్ష్మణస్య చ నారాచా బహవః సన్తి తద్విధాః। వజ్రాశనిసమస్పర్శా గిరీణామపి దారకాః
లక్ష్మణునికి ఇలాంటి అనేక బాణాలు ఉన్నాయి. అవి వజ్రం, మిడుత వంటి స్పర్శ కలిగి, పర్వతాలను కూడా చీల్చగలవు.
అవస్థానం యదైవ త్వమాసిష్యసి పరంతప। తదైవ హరయః సర్వే త్యక్ష్యన్తి కృతనిశ్చయాః
శత్రువులను జయించే వాడా, నీవు నిలబడిన వెంటనే, నిర్ణయం తీసుకున్న వానరులు నిన్ను వదిలిపోతారు.
స్మరన్తః పుత్రదారాణాం నిత్యోద్విగ్నా బుభుక్షితాః। ఖేదితా దుఃఖశయ్యాభిస్త్వాం కరిష్యన్తి పృష్ఠతః
తమ కుమారులు భార్యలను గుర్తు చేసుకుంటూ, ఎప్పుడూ కలవరంగా, ఆకలితో, బాధతో అలసిపోయి, వారు నీకు వెనుక తిరుగుతారు.
స త్వం హీనః సుహృద్భిశ్చ హితకామైశ్చ బన్ధుభిః। తృణాదపి భృశోద్విగ్నః స్పన్దమానాద్ భవిష్యసి
స్నేహితులు, మిత్రులు లేకుండా పోయినప్పుడు, గాలి తాకిన గడ్డి కంటే ఎక్కువ కలవరపడతావు.
న చ జాతు న హింస్యుస్త్వాం ఘోరా లక్ష్మణసాయకాః। అపవృత్తం జిఘాంసన్తో మహావేగా దురాసదాః
లక్ష్మణుని భయంకరమైన, వేగవంతమైన బాణాలు నీవు వెనక్కు తిరిగినా, నిన్ను హింసించవు.
అస్మాభిస్తు గతం సార్ధం వినీతవదుపస్థితమ్। ఆనుపూర్వ్యాత్తు సుగ్రీవో రాజ్యే త్వాం స్థాపయిష్యతి
మేమందరం కలసి, వినయంగా వచ్చి నిలిచినప్పుడు, సుగ్రీవుడు నిన్ను క్రమంగా రాజ్యంలో స్థాపిస్తాడు.
ధర్మరాజః పితృవ్యస్తే ప్రీతికామో దృఢవ్రతః। శుచిః సత్యప్రతిజ్ఞశ్చ స త్వాం జాతు న నాశయేత్
నీ మామ, ధర్మాన్ని పాటించే రాజు, నీ ఆనందాన్ని కోరువాడు, వ్రతంలో దృఢుడు, పవిత్రుడు, మాట నిలబెట్టుకునేవాడు. అతడు నిన్ను ఎప్పుడూ నాశనం చేయడు.
ప్రియకామశ్చ తే మాతుస్తదర్థం చాస్య జీవితమ్। తస్యాపత్యం చ నాస్త్యన్యత్ తస్మాదఙ్గద గమ్యతామ్
అతడు నీ తల్లికి ఇష్టం ఉన్నదే కోరుకుంటాడు. ఆమె కోసం జీవిస్తున్నాడు. ఆమెకు నీవు తప్ప మరొక సంతానం లేదు. అందువల్ల, అంగదా, నీవు వెళ్లాలి.
thumb|పఞ్చపఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే పఞ్చపఞ్చాశః సర్గః ॥౪-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో కిష్కింధాకాండలో ఐదు పదిహేను అధ్యాయం ప్రారంభమవుతుంది.
శ్రుత్వా హనుమతో వాక్యం ప్రశ్రితం ధర్మసంహితమ్। స్వామిసత్కారసంయుక్తమఙ్గదో వాక్యమబ్రవీత్
హనుమంతుని వినయపూర్వకమైన, ధర్మబద్ధమైన, యజమానిని గౌరవించే మాటలు విని, అంగదుడు ఇలా అన్నాడు.
స్థైర్యమాత్మమనఃశౌచమానృశంస్యమథార్జవమ్। విక్రమశ్చైవ ధైర్యం చ సుగ్రీవే నోపపద్యతే
స్థిరత్వం, మనస్సు పవిత్రత, దయ, నిజాయితీ, పరాక్రమం, ధైర్యం — ఇవన్నీ సుగ్రీవునిలో లేవు.
భ్రాతుర్జ్యేష్ఠస్య యో భార్యాం జీవతో మహిషీం ప్రియామ్। ధర్మేణ మాతరం యస్తు స్వీకరోతి జుగుప్సితః
తమ్ముడైనవాడు తన అన్నయ్య బ్రతికుండగానే ఆయన ప్రియమైన భార్యను ధర్మబద్ధంగా తన తల్లిగా భావిస్తే, అలాంటి వాడిని ఎవరూ చూడదగినవాడిగా చెప్పరు.
కథం స ధర్మం జానీతే యేన భ్రాత్రా దురాత్మనా। యుద్ధాయాభినియుక్తేన బిలస్య పిహితం ముఖమ్
తమ్ముడిని యుద్ధానికి పంపి, గుహ ద్వారాన్ని మూసివేసిన దుష్టుడికి ధర్మం ఏమిటో ఎలా తెలుస్తుంది?
సత్యాత్ పాణిగృహీతశ్చ కృతకర్మా మహాయశాః। విస్మృతో రాఘవో యేన స కస్య సుకృతం స్మరేత్
సత్యంగా చేతిపట్టి, గొప్ప కార్యాలు చేసి, పేరుపొందిన రాఘవుడిని మరచిపోయిన వాడిని ఎవరు చేసిన మేలును గుర్తు పెట్టుకుంటారు?
లక్ష్మణస్య భయేనేహ నాధర్మభయభీరుణా। ఆదిష్టా మార్గితుం సీతా ధర్మస్తస్మిన్ కథం భవేత్
లక్ష్మణుడి భయంతోనే, అధర్మానికి భయపడి కాదు, సీతను వెతకమని ఆజ్ఞాపించాడు. అలాంటి వాడిలో ధర్మం ఎలా ఉంటుంది?