నరేన్ద్రేణాభిషిక్తోఽస్మి రామేణాక్లిష్టకర్మణా। స పూర్వం బద్ధవైరో మాం రాజా దృష్ట్వా వ్యతిక్రమమ్
రాముడు, మానవులలో శ్రేష్ఠుడు, నన్ను రాజుగా అభిషేకించాడు. కానీ, పాత శత్రుత్వం ఉన్న ఆ రాజు నా తప్పును చూసి—
ఘాతయిష్యతి దణ్డేన తీక్ష్ణేన కృతనిశ్చయః। కిం మే సుహృద్భిర్వ్యసనం పశ్యద్భిర్జీవితాన్తరే। ఇహైవ ప్రాయమాసిష్యే పుణ్యే సాగరరోధసి
తీవ్రమైన శిక్షతో నన్ను చంపాలని నిశ్చయించుకుంటాడు. మరి, నేను మరొక జన్మలో నా మిత్రులు బాధపడుతున్నదాన్ని చూసి ఏమి లాభం? ఈ పవిత్రమైన సముద్రతీరంలోనే నేను ప్రాణత్యాగ దీక్ష చేపడతాను.
ఏతచ్ఛ్రుత్వా కుమారేణ యువరాజేన భాషితమ్। సర్వే తే వానరశ్రేష్ఠాః కరుణం వాక్యమబ్రువన్
ఆ యువరాజు అంగదుడు ఇలా మాట్లాడిన మాటలు విని, అందరు వానరశ్రేష్ఠులు దుఃఖంతో ఇలా అన్నారు.
తీక్ష్ణః ప్రకృత్యా సుగ్రీవః ప్రియారక్తశ్చ రాఘవః। సమీక్ష్యాకృతకార్యాంస్తు తస్మింశ్చ సమయే గతే
సుగ్రీవుడు సహజంగా కఠినుడు, రాఘవుడు తనకు ఇష్టమైనవారిని ఎంతో ప్రేమించేవాడు. మన పని పూర్తికాకపోతే, ఆ సమయం వచ్చినప్పుడు—
అదృష్టాయాం చ వైదేహ్యాం దృష్ట్వా చైవ సమాగతాన్। రాఘవప్రియకామాయ ఘాతయిష్యత్యసంశయమ్
సీతను కనుగొనకపోతే, మనమంతా తిరిగి వెళ్ళినప్పుడు, రాఘవుని సంతోషపెట్టాలని సుగ్రీవుడు అనుకుంటూ, తప్పకుండా మనల్ని సంశయమే లేకుండా చంపేస్తాడు.
న క్షమం చాపరాద్ధానాం గమనం స్వామిపార్శ్వతః। ప్రధానభూతాశ్చ వయం సుగ్రీవస్య సమాగతాః
తప్పు చేసినవారు తమ యజమాని దగ్గరకు వెళ్ళడం సరికాదు. మేము అందరం సుగ్రీవుని ముఖ్యులు, ఒకచోట చేరినవాళ్లం.
ఇహైవ సీతామన్వీక్ష్య ప్రవృత్తిముపలభ్య వా। నో చేద్ గచ్ఛామ తం వీరం గమిష్యామో యమక్షయమ్
ఇక్కడే మనం సీతను వెతికి, ఏదైనా సమాచారం తెలిసినా మంచిది. లేదంటే, ఆ వీరుడి వద్దకు వెళ్ళేద్దాం. లేకపోతే, యమలోకానికి వెళ్ళిపోవాల్సిందే.
ప్లవఙ్గమానాం తు భయార్దితానాం శ్రుత్వా వచస్తార ఇదం బభాషే। అలం విషాదేన బిలం ప్రవిశ్య వసామ సర్వే యది రోచతే వః
భయంతో వణికిపోతున్న వానరుల మాటలు విని, తార ఇలా అన్నాడు: 'ఇంత దుఃఖం చాలూ! మనందరం ఈ గుహలోకి వెళ్ళి, మీకు నచ్చితే అక్కడే నివసిద్దాం.'
ఇదం హి మాయావిహితం సుదుర్గమం ప్రభూతపుష్పోదకభోజ్యపేయమ్। ఇహాస్తి నో నైవ భయం పురందరా- న్న రాఘవాద్ వానరరాజతోఽపి వా
ఈ స్థలం మాయతో ఏర్పడినదీ, చేరుకోవడం చాలా కష్టం. ఇక్కడ పుష్పాలు, నీరు, తినుబండారు, పానీయాలు సమృద్ధిగా ఉన్నాయి. ఇక్కడ మనకు ఇంద్రుడి నుండి, రాఘవుని నుండి, వానరుల రాజు నుండి కూడా భయం లేదు.
శ్రుత్వాఙ్గదస్యాపి వచోఽనుకూల- మూచుశ్చ సర్వే హరయః ప్రతీతాః। యథా న హన్యేమ తథా విధాన- మసక్తమద్యైవ విధీయతాం నః
అంగదుడు చెప్పిన అనుకూలమైన మాటలు విని, అందరు వానరులు ధైర్యం పొందారు. 'మనమందరం చనిపోకుండా ఉండేందుకు, ఈ రోజు నుంచే ఏదైనా మార్గం వెంటనే నిర్ణయించాలి,' అని అన్నారు.
thumb|చతుఃపఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే చతుఃపఞ్చాశః సర్గః ॥౪-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో కిష్కింధా కాండలో నలభై నాలుగవ అధ్యాయాన్ని వినండి.
తథా బ్రువతి తారే తు తారాధిపతివర్చసి। అథ మేనే హృతం రాజ్యం హనూమానఙ్గదేన తత్
తార చంద్రుడిలా ప్రకాశిస్తూ ఇలా మాట్లాడినప్పుడు, హనుమంతుడు అంగదుని రాజ్యం నిజంగా పోయిందని భావించాడు.
బుద్ధ్యా హ్యష్టాఙ్గయా యుక్తం చతుర్బలసమన్వితమ్। చతుర్దశగుణం మేనే హనూమాన్ వాలినః సుతమ్
ఎనిమిది విధాల తెలివి, నాలుగు రకాల బలంతో కూడిన వాలి కుమారుడిని, వాలికి పద్నాలుగు రెట్లు గొప్పవాడిగా హనుమంతుడు భావించాడు.
ఆపూర్యమాణం శశ్వచ్చ తేజోబలపరాక్రమైః। శశినం శుక్లపక్షాదౌ వర్ధమానమివ శ్రియా
వీర్యం, బలము, పరాక్రమంలో ఎప్పటికీ పెరుగుతూ, అంగదుడు శశి పక్షంలో పెరుగుతున్న చంద్రుడిలా మహిమలో ప్రకాశిస్తున్నాడు.
బృహస్పతిసమం బుద్ధ్యా విక్రమే సదృశం పితుః। శుశ్రూషమాణం తారస్య శుక్రస్యేవ పురందరమ్
బుద్ధిలో బృహస్పతికి సమానుడు, పరాక్రమంలో తన తండ్రికి సమానుడు, తారకు వినయంగా ఉండడంలో ఇంద్రుడు శుక్రుడిని గౌరవించినట్టు ఉన్నాడు.
భర్తురర్థే పరిశ్రాన్తం సర్వశాస్త్రవిశారదః। అభిసంధాతుమారేభే హనూమానఙ్గదం తతః
తన యజమాని కోసం అలసిపోయినా, అన్ని శాస్త్రాల్లో నైపుణ్యం కలిగిన హనుమంతుడు అప్పుడు అంగదుని ఉద్దేశించి మాట్లాడటం ప్రారంభించాడు.
స చతుర్ణాముపాయానాం తృతీయముపవర్ణయన్। భేదయామాస తాన్ సర్వాన్ వానరాన్ వాక్యసమ్పదా
నాలుగు మార్గాలలో మూడవదాన్ని వివరించుతూ, హనుమంతుడు తన మాటలతో అందరు వానరులను విడదీయడం మొదలుపెట్టాడు.
తేషు సర్వేషు భిన్నేషు తతోఽభీషయదఙ్గదమ్। భీషణైర్వివిధైర్వాక్యైః కోపోపాయసమన్వితైః
అందరూ విడిపోయిన తర్వాత, హనుమంతుడు అంగదుని మీద రకరకాల భయంకరమైన, కోపంతో కూడిన మాటలతో బెదిరించాడు.
త్వం సమర్థతరః పిత్రా యుద్ధే తారేయ వై ధ్రువమ్। దృఢం ధారయితుం శక్తః కపిరాజ్యం యథా పితా
తార కుమారుడా, యుద్ధంలో నీవు నీ తండ్రికన్నా శక్తివంతుడవు. నీవు కూడా నీ తండ్రిలాగే వానరుల రాజ్యాన్ని బలంగా పట్టుకోగలవు.
నిత్యమస్థిరచిత్తా హి కపయో హరిపుంగవ। నాజ్ఞాప్యం విషహిష్యన్తి పుత్రదారం వినా త్వయా
వానరులలో శ్రేష్ఠుడా, వీళ్ళు ఎప్పుడూ మనస్సు స్థిరంగా ఉండరు. నీవు లేకుండా, ఎవ్వరూ తమ కుమారులు భార్యలు లేకుండా ఉండలేరు.
త్వాం నైతే హ్యనురఞ్జేయుః ప్రత్యక్షం ప్రవదామి తే। యథాయం జామ్బవాన్ నీలః సుహోత్రశ్చ మహాకపిః
నిన్ను వీళ్ళు ప్రసన్నం చేసుకోలేరు — ఇది నేను నీవు ముందే చెప్పుతున్నాను. జాంబవంతుడు, నీలుడు, మహాకపి సుహోత్రుడు కూడా అలాగే చేయలేరు.
నహ్యహం తే ఇమే సర్వే సామదానాదిభిర్గుణైః। దణ్డేన న త్వయా శక్యాః సుగ్రీవాదపకర్షితుమ్
నా వల్ల కానీ, వీరందరి వల్ల కానీ, సమ్, దానం మొదలైన మార్గాలతో, లేదా శక్తితోనైనా, నిన్ను సుగ్రీవుని నుండి వేరుచేయడం సాధ్యం కాదు.
విగృహ్యాసనమప్యాహుర్దుర్బలేన బలీయసా। ఆత్మరక్షాకరస్తస్మాన్న విగృహ్ణీత దుర్బలః
బలహీనుడు బలవంతుడి స్థానాన్ని బలవంతంగా ఆక్రమించకూడదని అంటారు. ఎందుకంటే, దాంతో తనకే నష్టం వస్తుంది.
యాం చేమాం మన్యసే ధాత్రీమేతద్ బిలమితి శ్రుతమ్। ఏతల్లక్ష్మణబాణానామీషత్ కార్యం విదారణమ్
నీవు ఆశ్రయంగా భావిస్తున్న ఈ గుహా మాకు తెలుసు. లక్ష్మణుని బాణాలతో దీన్ని సులభంగా చీల్చవచ్చు.
స్వల్పం హి కృతమిన్ద్రేణ క్షిపతా హ్యశనిం పురా। లక్ష్మణో నిశితైర్బాణైర్భిన్ద్యాత్ పత్రపుటం యథా
ఇంద్రుడు ఒకప్పుడు వజ్రాయుధాన్ని విసిరినదానికంటే ఇది తక్కువే. లక్ష్మణుడు తన పదునైన బాణాలతో ఈ ఆకుల గుడిసెను చీల్చేస్తాడు.
లక్ష్మణస్య చ నారాచా బహవః సన్తి తద్విధాః। వజ్రాశనిసమస్పర్శా గిరీణామపి దారకాః
లక్ష్మణునికి ఇలాంటి అనేక బాణాలు ఉన్నాయి. అవి వజ్రం, మిడుత వంటి స్పర్శ కలిగి, పర్వతాలను కూడా చీల్చగలవు.
అవస్థానం యదైవ త్వమాసిష్యసి పరంతప। తదైవ హరయః సర్వే త్యక్ష్యన్తి కృతనిశ్చయాః
శత్రువులను జయించే వాడా, నీవు నిలబడిన వెంటనే, నిర్ణయం తీసుకున్న వానరులు నిన్ను వదిలిపోతారు.
స్మరన్తః పుత్రదారాణాం నిత్యోద్విగ్నా బుభుక్షితాః। ఖేదితా దుఃఖశయ్యాభిస్త్వాం కరిష్యన్తి పృష్ఠతః
తమ కుమారులు భార్యలను గుర్తు చేసుకుంటూ, ఎప్పుడూ కలవరంగా, ఆకలితో, బాధతో అలసిపోయి, వారు నీకు వెనుక తిరుగుతారు.
స త్వం హీనః సుహృద్భిశ్చ హితకామైశ్చ బన్ధుభిః। తృణాదపి భృశోద్విగ్నః స్పన్దమానాద్ భవిష్యసి
స్నేహితులు, మిత్రులు లేకుండా పోయినప్పుడు, గాలి తాకిన గడ్డి కంటే ఎక్కువ కలవరపడతావు.
న చ జాతు న హింస్యుస్త్వాం ఘోరా లక్ష్మణసాయకాః। అపవృత్తం జిఘాంసన్తో మహావేగా దురాసదాః
లక్ష్మణుని భయంకరమైన, వేగవంతమైన బాణాలు నీవు వెనక్కు తిరిగినా, నిన్ను హింసించవు.