నిఃసృతాన్ విషమాత్ తస్మాత్ సమాశ్వాస్యేదమబ్రవీత్। ఏష విన్ధ్యో గిరిః శ్రీమాన్ నానాద్రుమలతాయుతః
ఆ ప్రమాదం నుండి బయటపడిన వారిని ఓదార్చి, ఆమె ఇలా చెప్పింది: 'ఇదిగో, ఇది మహిమాన్వితమైన వింధ్య పర్వతం. ఎన్నో చెట్లు, లతలతో అలంకరించబడి ఉంది.'
ఏష ప్రస్రవణః శైలః సాగరోఽయం మహోదధిః। స్వస్తి వోఽస్తు గమిష్యామి భవనం వానరర్షభాః। ఇత్యుక్త్వా తద్ బిలం శ్రీమత్ ప్రవివేశ స్వయంప్రభా
'ఇది ప్రస్రవణ పర్వతం, ఇది మహాసముద్రం. వానరులలో శ్రేష్ఠులారా, మీకు మంగళం కలగాలి. నేను నా గృహానికి వెళ్తాను.' అని చెప్పి, ఆ మహిమాన్వితమైన స్వయంప్రభా ఆ గుహలోకి ప్రవేశించింది.
thumb|త్రిపఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే త్రిపఞ్చాశః సర్గః ॥౪-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో కిష్కిందా కాండలో యాభై మూడవ సర్గను వినండి.
తతస్తే దదృశుర్ఘోరం సాగరం వరుణాలయమ్। అపారమభిగర్జన్తం ఘోరైరూర్మిభిరాకులమ్
ఆ తరువాత వారు భయంకరమైన, వరుణుని నివాసమైన, అంతు లేని, ఘోరమైన అలలతో ఉప్పొంగుతూ గర్జిస్తున్న సముద్రాన్ని చూశారు.
మయస్య మాయావిహితం గిరిదుర్గం విచిన్వతామ్। తేషాం మాసో వ్యతిక్రాన్తో యో రాజ్ఞా సమయః కృతః
మాయాసురుడు మాయతో సృష్టించిన కొండ కోటను వారు వెతుకుతూ ఉండగా, రాజు నిర్ణయించిన ఒక నెల సమయం వారికి గడిచిపోయింది.
విన్ధ్యస్య తు గిరేః పాదే సమ్ప్రపుష్పితపాదపే। ఉపవిశ్య మహాత్మానశ్చిన్తామాపేదిరే తదా
వింద్య పర్వతపు అడివిపాదంలో, పూలతో నిండిన చెట్ల కింద, ఆ మహాత్ములు కూర్చొని ఆందోళనకు లోనయ్యారు.
తతః పుష్పాతిభారాగ్రాఁల్లతాశతసమావృతాన్। ద్రుమాన్ వాసన్తికాన్ దృష్ట్వా బభూవుర్భయశఙ్కితాః
తర్వాత, పుష్పాలతో భారంగా ఉన్న, వసంతకాలంలో వందల కొద్దీ లతలతో కప్పబడి ఉన్న చెట్లను చూసి వారు భయంతో నిండిపోయారు.
తే వసన్తమనుప్రాప్తం ప్రతివేద్య పరస్పరమ్। నష్టసందేశకాలార్థా నిపేతుర్ధరణీతలే
వసంతం వచ్చిందని ఒకరికి ఒకరు తెలియజేసుకుని, సందేశం పంపే సమయం పోయిందని తెలుసుకొని, వారు నేలపై పడిపోయారు.
తతస్తాన్ కపివృద్ధాంశ్చ శిష్టాంశ్చైవ వనౌకసః। వాచా మధురయాఽఽభాష్య యథావదనుమాన్య చ
అప్పుడు, వృద్ధులైన మరియు గౌరవనీయులైన వానరులను మధురమైన మాటలతో సంభోదించి, వారి అనుమతి తీసుకున్నాడు.
స తు సింహవృషస్కన్ధః పీనాయతభుజః కపిః। యువరాజో మహాప్రాజ్ఞ అఙ్గదో వాక్యమబ్రవీత్
సింహం, ఎద్దు వంటి భుజాలు, బలమైన పొడవైన చేతులతో ఉన్న యువరాజు, మహాపండితుడు అంగదుడు ఇలా అన్నాడు:
శాసనాత్ కపిరాజస్య వయం సర్వే వినిర్గతాః। మాసః పూర్ణో బిలస్థానాం హరయః కిం న బుధ్యత
వానరుల రాజు ఆజ్ఞతో మనమంతా బయలుదేరాం; గుహలో ఉన్న వానరులకు ఒక నెల గడిచింది—వారు ఎందుకు గుర్తించడంలేదు?
వయమాశ్వయుజే మాసి కాలసంఖ్యావ్యవస్థితాః। ప్రస్థితాః సోఽపి చాతీతః కిమతః కార్యముత్తరమ్
మనము ఆశ్వయుజ మాసంలో, సమయం నిర్ణయించుకుని బయలుదేరాం; అది కూడా గడిచిపోయింది—ఇప్పుడు మనం ఏమి చేయాలి?
భవన్తః ప్రత్యయం ప్రాప్తా నీతిమార్గవిశారదాః। హితేష్వభిరతా భర్తుర్నిసృష్టాః సర్వకర్మసు
మీరు అందరూ విశ్వసనీయులు, నీతిమార్గంలో నిపుణులు, యజమాని మేలుకు కట్టుబడినవారు, అన్ని పనుల బాధ్యతలు చేపట్టినవారు.
కర్మస్వప్రతిమాః సర్వే దిక్షు విశ్రుతపౌరుషాః। మాం పురస్కృత్య నిర్యాతాః పిఙ్గాక్షప్రతిచోదితాః
అప్రతిమమైన కార్యాలు చేసే, అన్ని దిశల్లో పేరుగాంచిన వీరులు, పింగాక్షుడు ప్రేరేపించి నన్ను ముందుంచుకుని బయలుదేరారు.
ఇదానీమకృతార్థానాం మర్తవ్యం నాత్ర సంశయః। హరిరాజస్య సందేశమకృత్వా కః సుఖీ భవేత్
ఇప్పుడు మన పని పూర్తికాకపోతే మరణమే తప్పదు; వానరుల రాజు ఆజ్ఞను నెరవేర్చకుండా ఎవరికైనా సుఖం కలుగుతుందా?
అస్మిన్నతీతే కాలే తు సుగ్రీవేణ కృతే స్వయమ్। ప్రాయోపవేశనం యుక్తం సర్వేషాం చ వనౌకసామ్
ఈ సమయంలో సుగ్రీవుడు స్వయంగా చర్య తీసుకున్నాడు కాబట్టి, అడవిలో నివసించే అందరూ ప్రాయోపవేశం చేయడం సముచితమే.
తీక్ష్ణః ప్రకృత్యా సుగ్రీవః స్వామిభావే వ్యవస్థితః। న క్షమిష్యతి నః సర్వానపరాధకృతో గతాన్
సుగ్రీవుడు సహజంగా కఠినుడు, యజమాని ధర్మంలో స్థిరుడు; తప్పు చేసిన మనందరినీ క్షమించడు.
అప్రవృత్తౌ చ సీతాయాః పాపమేవ కరిష్యతి। తస్మాత్ క్షమమిహాద్యైవ గన్తుం ప్రాయోపవేశనమ్
సీతాదేవి గురించి సమాచారం లేకపోతే, ఆయన పాపమే చేస్తాడు; అందువల్ల మనం ఈరోజే ప్రాయోపవేశానికి వెళ్లడం మంచిది.
త్యక్త్వా పుత్రాంశ్చ దారాంశ్చ ధనాని చ గృహాణి చ। ధ్రువం నో హింసతే రాజా సర్వాన్ ప్రతిగతానితః
కుమారులను, భార్యలను, ధనాన్ని, ఇళ్లను వదిలేసి ఇక్కడినుంచి తిరిగి వెళ్ళిన మనందరినీ రాజు తప్పకుండా హింసిస్తాడు.
వధేనాప్రతిరూపేణ శ్రేయాన్ మృత్యురిహైవ నః। న చాహం యౌవరాజ్యేన సుగ్రీవేణాభిషేచితః
అపమానకరమైన మృతికి బదులుగా ఇక్కడే మరణించడమే మనకు మేలు; సుగ్రీవుడు నన్ను యువరాజుగా అభిషేకించలేదు కూడా.
నరేన్ద్రేణాభిషిక్తోఽస్మి రామేణాక్లిష్టకర్మణా। స పూర్వం బద్ధవైరో మాం రాజా దృష్ట్వా వ్యతిక్రమమ్
రాముడు, మానవులలో శ్రేష్ఠుడు, నన్ను రాజుగా అభిషేకించాడు. కానీ, పాత శత్రుత్వం ఉన్న ఆ రాజు నా తప్పును చూసి—
ఘాతయిష్యతి దణ్డేన తీక్ష్ణేన కృతనిశ్చయః। కిం మే సుహృద్భిర్వ్యసనం పశ్యద్భిర్జీవితాన్తరే। ఇహైవ ప్రాయమాసిష్యే పుణ్యే సాగరరోధసి
తీవ్రమైన శిక్షతో నన్ను చంపాలని నిశ్చయించుకుంటాడు. మరి, నేను మరొక జన్మలో నా మిత్రులు బాధపడుతున్నదాన్ని చూసి ఏమి లాభం? ఈ పవిత్రమైన సముద్రతీరంలోనే నేను ప్రాణత్యాగ దీక్ష చేపడతాను.
ఏతచ్ఛ్రుత్వా కుమారేణ యువరాజేన భాషితమ్। సర్వే తే వానరశ్రేష్ఠాః కరుణం వాక్యమబ్రువన్
ఆ యువరాజు అంగదుడు ఇలా మాట్లాడిన మాటలు విని, అందరు వానరశ్రేష్ఠులు దుఃఖంతో ఇలా అన్నారు.
తీక్ష్ణః ప్రకృత్యా సుగ్రీవః ప్రియారక్తశ్చ రాఘవః। సమీక్ష్యాకృతకార్యాంస్తు తస్మింశ్చ సమయే గతే
సుగ్రీవుడు సహజంగా కఠినుడు, రాఘవుడు తనకు ఇష్టమైనవారిని ఎంతో ప్రేమించేవాడు. మన పని పూర్తికాకపోతే, ఆ సమయం వచ్చినప్పుడు—
అదృష్టాయాం చ వైదేహ్యాం దృష్ట్వా చైవ సమాగతాన్। రాఘవప్రియకామాయ ఘాతయిష్యత్యసంశయమ్
సీతను కనుగొనకపోతే, మనమంతా తిరిగి వెళ్ళినప్పుడు, రాఘవుని సంతోషపెట్టాలని సుగ్రీవుడు అనుకుంటూ, తప్పకుండా మనల్ని సంశయమే లేకుండా చంపేస్తాడు.
న క్షమం చాపరాద్ధానాం గమనం స్వామిపార్శ్వతః। ప్రధానభూతాశ్చ వయం సుగ్రీవస్య సమాగతాః
తప్పు చేసినవారు తమ యజమాని దగ్గరకు వెళ్ళడం సరికాదు. మేము అందరం సుగ్రీవుని ముఖ్యులు, ఒకచోట చేరినవాళ్లం.
ఇహైవ సీతామన్వీక్ష్య ప్రవృత్తిముపలభ్య వా। నో చేద్ గచ్ఛామ తం వీరం గమిష్యామో యమక్షయమ్
ఇక్కడే మనం సీతను వెతికి, ఏదైనా సమాచారం తెలిసినా మంచిది. లేదంటే, ఆ వీరుడి వద్దకు వెళ్ళేద్దాం. లేకపోతే, యమలోకానికి వెళ్ళిపోవాల్సిందే.
ప్లవఙ్గమానాం తు భయార్దితానాం శ్రుత్వా వచస్తార ఇదం బభాషే। అలం విషాదేన బిలం ప్రవిశ్య వసామ సర్వే యది రోచతే వః
భయంతో వణికిపోతున్న వానరుల మాటలు విని, తార ఇలా అన్నాడు: 'ఇంత దుఃఖం చాలూ! మనందరం ఈ గుహలోకి వెళ్ళి, మీకు నచ్చితే అక్కడే నివసిద్దాం.'
ఇదం హి మాయావిహితం సుదుర్గమం ప్రభూతపుష్పోదకభోజ్యపేయమ్। ఇహాస్తి నో నైవ భయం పురందరా- న్న రాఘవాద్ వానరరాజతోఽపి వా
ఈ స్థలం మాయతో ఏర్పడినదీ, చేరుకోవడం చాలా కష్టం. ఇక్కడ పుష్పాలు, నీరు, తినుబండారు, పానీయాలు సమృద్ధిగా ఉన్నాయి. ఇక్కడ మనకు ఇంద్రుడి నుండి, రాఘవుని నుండి, వానరుల రాజు నుండి కూడా భయం లేదు.
శ్రుత్వాఙ్గదస్యాపి వచోఽనుకూల- మూచుశ్చ సర్వే హరయః ప్రతీతాః। యథా న హన్యేమ తథా విధాన- మసక్తమద్యైవ విధీయతాం నః
అంగదుడు చెప్పిన అనుకూలమైన మాటలు విని, అందరు వానరులు ధైర్యం పొందారు. 'మనమందరం చనిపోకుండా ఉండేందుకు, ఈ రోజు నుంచే ఏదైనా మార్గం వెంటనే నిర్ణయించాలి,' అని అన్నారు.