తేనేదం నిర్మితం సర్వం మాయయా కాఞ్చనం వనమ్। పురా దానవముఖ్యానాం విశ్వకర్మా బభూవ హ
'అతనే తన మాయతో ఈ మొత్తం బంగారు అడవిని నిర్మించాడు. పూర్వం దానవులలో ప్రముఖుడిగా, విశ్వకర్మ లాగా ఉండేవాడు.'
యేనేదం కాఞ్చనం దివ్యం నిర్మితం భవనోత్తమమ్। స తు వర్షసహస్రాణి తపస్తప్త్వా మహద్వనే
'ఈ బంగారు, దివ్యమైన, అద్భుతమైన భవనాన్ని కూడా అతనే నిర్మించాడు. అతడు మహా అరణ్యంలో వేల సంవత్సరాలు కఠిన తపస్సు చేశాడు.'
పితామహాద్ వరం లేభే సర్వమౌశనసం ధనమ్। విధాయ సర్వం బలవాన్ సర్వకామేశ్వరస్తదా
'బ్రహ్మదేవుని నుంచి ఉశనసు వంశానికి సంబంధించిన సంపద అంతా వరంగా పొందాడు. అన్నీ సాధించి, అతడు బలవంతుడై, అన్ని కోరికలకు అధిపతిగా మారాడు.'
ఉవాస సుఖితః కాలం కంచిదస్మిన్ మహావనే। తమప్సరసి హేమాయాం సక్తం దానవపుఙ్గవమ్
'ఈ మహా అడవిలో కొంతకాలం సుఖంగా నివసించాడు. ఆ దానవుల్లో శ్రేష్ఠుడు అయిన అతడు హేమ అనే అప్సరసిని ఇష్టపడ్డాడు.'
విక్రమ్యైవాశనిం గృహ్య జఘానేశః పురందరః। ఇదం చ బ్రహ్మణా దత్తం హేమాయై వనముత్తమమ్
'ఇంద్రుడు అతడిని గొప్ప పోరాటం చేసి, వజ్రాయుధంతో సంహరించాడు. ఆ తర్వాత ఈ అద్భుతమైన అడవిని బ్రహ్మదేవుడు హేమకు ఇచ్చాడు.'
శాశ్వతః కామభోగశ్చ గృహం చేదం హిరణ్మయమ్। దుహితా మేరుసావర్ణేరహం తస్యాః స్వయంప్రభా
'ఈ శాశ్వతమైన భోగాలు, ఈ బంగారు గృహం అన్నీ ఆమెకు దక్కాయి. నేను మేరు సావర్ణి కుమార్తె స్వయంప్రభ. ఆమె నా తల్లి.'
ఇదం రక్షామి భవనం హేమాయా వానరోత్తమ। మమ ప్రియసఖీ హేమా నృత్తగీతవిశారదా
వానరులలో శ్రేష్ఠుడా, నేను హేమ అనే నా ప్రియ స్నేహితురాలి ఇంటిని కాపాడుతున్నాను. హేమ నాట్యం, పాటలలో నిపుణురాలు.
తయాదత్తవరా చాస్మి రక్షామి భవనం మహత్। కిం కార్యం కస్య వా హేతోః కాన్తారాణి ప్రపద్యథ
ఆమె ఇచ్చిన వరంతో నేను ఈ గొప్ప భవనాన్ని కాపాడుతున్నాను. మీరు ఇక్కడ అడవిలోకి ఎందుకు వచ్చారు? ఎవరి కోసం వచ్చారు? చెప్పండి.
కథం చేదం వనం దుర్గం యుష్మాభిరుపలక్షితమ్। శుచీన్యభ్యవహారాణి మూలాని చ ఫలాని చ। భుక్త్వా పీత్వా చ పానీయం సర్వం మే వక్తుమర్హసి
ఈ దుర్గమమైన అడవిని మీరు ఎలా చూశారు? మీరు శుభ్రమైన మూలికలు, పండ్లు తిని, నీరు తాగిన తర్వాత, మీరు తెలుసినది అంతా నాకు చెప్పాలి.
thumb|ద్విపఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే ద్విపఞ్చాశః సర్గః ॥౪-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో కిష్కింధా కాండలో ఇది యాభై రెండవ సర్గ, వినండి.
అథ తానబ్రవీత్ సర్వాన్ విశ్రాన్తాన్ హరియూథపాన్। ఇదం వచనమేకాగ్రా తాపసీ ధర్మచారిణీ
అప్పుడు అందరూ వానర నాయకులు విశ్రాంతి తీసుకుంటుండగా, ధర్మాన్ని పాటించే తపస్విని ఏకాగ్రతతో ఇలా మాట్లాడింది.
వానరా యది వః ఖేదః ప్రణష్టః ఫలభక్షణాత్। యది చైతన్మయా శ్రావ్యం శ్రోతుమిచ్ఛామి తాం కథామ్
వానరులారా, మీరు పండ్లు తిని అలసట పోయిందా? మీరు చెప్పదగ్గదైతే, మీ కథను వినాలని నాకు ఆసక్తి ఉంది.
తస్యాస్తద్ వచనం శ్రుత్వా హనూమాన్ మారుతాత్మజః। ఆర్జవేన యథాతత్త్వమాఖ్యాతుముపచక్రమే
ఆమె మాటలు విని, వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు నిజాయితీగా, యథాతథంగా అన్నీ చెప్పడం ప్రారంభించాడు.
రాజా సర్వస్య లోకస్య మహేన్ద్రవరుణోపమః। రామో దాశరథిః శ్రీమాన్ ప్రవిష్టో దణ్డకావనమ్
ప్రపంచానికి రాజైన దశరథ కుమారుడు రాముడు, మహేంద్రుడు, వరుణుడితో సమానమైన మహాత్ముడు, దండకారణ్యంలోకి ప్రవేశించాడు.
లక్ష్మణేన సహ భ్రాత్రా వైదేహ్యా సహ భార్యయా। తస్య భార్యా జనస్థానాద్ రావణేన హృతా బలాత్
తన తమ్ముడు లక్ష్మణుడితో, భార్య సీతతో కలిసి అడవిలోకి వెళ్లాడు. జనస్థానంలో రాక్షసుడు రావణుడు అతని భార్యను బలవంతంగా అపహరించాడు.
వీరస్తస్య సఖా రాజ్ఞః సుగ్రీవో నామ వానరః। రాజా వానరముఖ్యానాం యేన ప్రస్థాపితా వయమ్
ఆ రాజుకు సుగ్రీవుడు అనే వానరుడు స్నేహితుడు. వానరులలో రాజైన సుగ్రీవుడు మమ్మల్ని పంపించాడు.
అగస్త్యచరితామాశాం దక్షిణాం యమరక్షితామ్। సహైభిర్వానరైర్ముఖ్యైరఙ్గదప్రముఖైర్వయమ్
అంగదుడు ముందుండగా, ఈ ప్రముఖ వానరులతో కలిసి, అగస్త్యుని తపస్సుతో పవిత్రమైన, యముడు కాపాడే దక్షిణ దిశకు వచ్చాము.
రావణం సహితాః సర్వే రాక్షసం కామరూపిణమ్। సీతయా సహ వైదేహ్యా మార్గధ్వమితి చోదితాః
మేమందరం, కావలసిన రూపం ధరించగల రాక్షసుడు రావణుడిని, విదేహ కుమార్తె సీతతో కలిసి వెతకమని ఆజ్ఞాపించబడ్డాము.
విచిత్య తు వనం సర్వం సముద్రం దక్షిణాం దిశమ్। వయం బుభుక్షితాః సర్వే వృక్షమూలముపాశ్రితాః
అడవంతా, దక్షిణ దిక్కు, సముద్రం వరకు వెతికిన తర్వాత, మేమందరం ఆకలితో ఒక చెట్టు వేరుల దగ్గర ఆశ్రయం తీసుకున్నాము.
వివర్ణవదనాః సర్వే సర్వే ధ్యానపరాయణాః। నాధిగచ్ఛామహే పారం మగ్నాశ్చిన్తామహార్ణవే
మా ముఖాలు వాడిపోయి, అందరం ఆలోచనలో మునిగి, దిక్కు తెలియక, పెద్ద చింత సముద్రంలో మునిగిపోయాము.
చారయన్తస్తతశ్చక్షుర్దృష్టవన్తో మహద్ బిలమ్। లతాపాదపసంఛన్నం తిమిరేణ సమావృతమ్
అప్పుడు చుట్టూ చూస్తూ, మేమొక పెద్ద గుహను చూశాము. అది లతలు, చెట్లతో కప్పబడి, చీకటిలో మునిగిపోయి ఉంది.
అస్మాద్ధంసా జలక్లిన్నాః పక్షైః సలిలరేణుభిః। కురరాః సారసాశ్చైవ నిష్పతన్తి పతత్త్రిణః
ఆ గుహ నుంచి నీటితో తడిసిన రెక్కలతో హంసలు, బకాలు, సారసాలు బయటకు ఎగురుతున్నాయి. వాటి రెక్కలు నీటి చినుకులతో తడిసిపోయాయి.
సాధ్వత్ర ప్రవిశామేతి మయా తూక్తాః ప్లవఙ్గమాః। తేషామపి హి సర్వేషామనుమానముపాగతమ్
ఇక్కడికి ప్రవేశించడం సురక్షితం అని నేను వానరులకు చెప్పాను. వారందరికీ కూడా అదే అభిప్రాయం వచ్చింది.
అస్మిన్ నిపతితాః సర్వేఽప్యథ కార్యత్వరాన్వితాః। తతో గాఢం నిపతితా గృహ్య హస్తైః పరస్పరమ్
మేమందరం మన పని తలపోసి, లోపలికి ప్రవేశించాము. తరువాత ఒకరినొకరు గట్టిగా పట్టుకుని లోతుగా దిగిపోయాము.
ఇదం ప్రవిష్టాః సహసా బిలం తిమిరసంవృతమ్। ఏతన్నః కార్యమేతేన కృత్యేన వయమాగతాః
మేము అకస్మాత్తుగా ఈ చీకటి గుహలోకి ప్రవేశించాము. ఇదే పని కోసం మేము ఇక్కడికి వచ్చాము.
త్వాం చైవోపగతాః సర్వే పరిద్యూనా బుభుక్షితాః। ఆతిథ్యధర్మదత్తాని మూలాని చ ఫలాని చ
మేమంతా బాధపడుతూ ఆకలితో మీ వద్దకు వచ్చాము. మీరు అతిథి ధర్మాన్ని పాటిస్తూ మాకు మూలకండలు, పండ్లు ఇచ్చారు.
అస్మాభిరుపయుక్తాని బుభుక్షాపరిపీడితైః। యత్ త్వయా రక్షితాః సర్వే మ్రియమాణా బుభుక్షయా
మేము ఆకలితో బాధపడుతూ ఆ పండ్లు తిన్నాము. మేమంతా ఆకలితో ప్రాణాలు కోల్పోతున్నప్పుడు మీరు రక్షించారు.
బ్రూహి ప్రత్యుపకారార్థం కిం తే కుర్వన్తు వానరాః। ఏవముక్తా తు సర్వజ్ఞా వానరైస్తైః స్వయంప్రభా
మీకు ప్రతిఫలంగా మేము ఏం చేయాలో చెప్పండి. వానరులు ఇలా అడిగినప్పుడు, అన్నింటినీ తెలిసిన స్వయంప్రభా సమాధానం చెప్పింది.
ప్రత్యువాచ తతః సర్వానిదం వానరయూథపాన్। సర్వేషాం పరితుష్టాస్మి వానరాణాం తరస్వినామ్
ఆమె అందరు వానరాధిపతులకు ఇలా చెప్పింది: 'ఈ వీర వానరులందరితో నేను పూర్తిగా సంతృప్తిగా ఉన్నాను.'
చరన్త్యా మమ ధర్మేణ న కార్యమిహ కేనచిత్। ఏవముక్తః శుభం వాక్యం తాపస్యా ధర్మసంహితమ్
'నేను నా ధర్మాన్ని పాటిస్తూ ఇక్కడ ఎవరితోనూ నాకు పని లేదు.' అని ఆ తపస్విని శుభమైన, ధర్మబద్ధమైన మాటలు చెప్పింది.